AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Yaqub Mahmudov: "Bakının azad olunması ilə ermənilərin şəhəri gələcək paytaxtları etmək siyasətinin qarşısı alındı"

  48

Demokratikmusavat.com Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Tarix İnstitutunun direktoru, akademik Yaqub Mahmudovun Trend-ə müsahibəsini təqdim edir.

- 1918-ci ildə Bakının iş­ğal­dan azad edil­mə­si Azər­bay­can döv­lət­çi­li­yinə hansı mühüm töh­fəni verdi?

- 15 sentyabr 1918-ci ildə Bakı şəhərinin erməni-bolşevik işğalından azad edilməsi Azərbaycan tarixinin ən şanlı hadisələrindən biridir. Bu şanlı hadisə şəhərin daşnak quldurlarının əlindən xilas olunması və Bakının Azərbaycan xalqına qaytarılması demək idi. Uzun zaman Azərbaycan Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuş Bakıya 1918-ci ildə yenidən paytaxt statusu verildi.

O zaman Bakını milli şəhər statusundan çıxarmaq istəyir, ermənilər isə ona gələcək paytaxtları kimi baxırdılar. Bakının azad olunması ilə bu mənfur siyasətin qarşısı alındı və Bakı milli qüvvələrin cəmləşdiyi Azərbaycan şəhərinə çevrildi.

Osmanlı-Azərbaycan hərbi əməkdaşlığı nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqilliyi qorundu, Azərbaycan Ordusu yaradıldı və Bakı şəhəri azad edilərək Azərbaycanın paytaxtına çevrildi. Ən əsası isə 1918-ci ilin yazından başlayaraq erməni-bolşevik dəstələrinin Azərbaycan xalqına qarşı törətdikləri soyqırımlar dayandırıldı. Bakının azad edilməsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixində çox mühüm hadisədir.

- Ba­kı iş­ğal al­tın­da olan zaman mil­li hö­ku­mə­tin ix­ti­ya­rın­da cə­mi 600 nə­fər­lik hər­bi qüv­və­ var idi. Be­lə bir ağır və­ziy­yət­də türk hərbi qüvvələri Bakının işğaldan azad edilməsinə hansı yardımı göstərdilər?

- Azərbaycan və türk hərbi qüvvələri 1918-ci ildə erməni-bolşevik dəstələrinə qarşı birgə savaşıblar. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyi münasibətilə keçirilən rəsmi qəbulda Prezident İlham Əliyev Bakının azad olunmasını belə xarakterizə edib: "Azərbaycanın Milli Ordusu 1918-ci ilin sentyabrında Qafqaz İslam Ordusu ilə birlikdə Bakını erməni-bolşevik dəstələrindən, işğaldan azad etmişdir və bizim qədim tarixi şəhərimiz olan Bakını Azərbaycan xalqına qaytarmışdır".

Bakının azad olunması, heç şübhəsiz, Nuru Paşanın başçılıq etdiyi Qafqaz İslam Ordusunun fəaliyyəti olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan xalqının özünün böyük qəhrəmanlıq göstəricisidir. Qeyd edək ki, Nuru Paşanın rəhbərliyi altında olan hərbi qüvvələr Azərbaycan xalqından təcrid olunmuş halda və Azərbaycanın milli hərbi qüvvələri ilə əməkdaşlıq etmədən üzərinə götürdüyü tarixi vəzifələri layiqincə yerinə yetirə bilməzdi. Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycanda formalaşdırılıb. Xatırladaq ki, Nəsib bəy Yusifbəyli Nağı bəy Şeyxzamanlıya bu sözləri deyib: "Bütün vəziyyəti Osmanlı dövlətinə anlat, de ki, xalqımız müstəqil yaşamağa əzm etmişdir, bu yolda hər cür fədakarlıq göstərmişdir. Azərbaycanın dörddə üçü bu gün rusların hakimiyyətindən qurtarmış vəziyyətdədir. Bizə qardaş əli uzatsınlar, əlimizdən tutsunlar, istiqlalımızı elan etməyimizə kömək etsinlər. Ancaq bizi özlərinə ilhaq etmək istərlərsə, onda gəlməsinlər. Biz öz yağımızda qovrulub, başımıza çarə taparıq".

Bakının azad olunmasında Azərbaycan xalqının çox böyük rolu var. Düzdür, o vaxt Osmanlı dövləti bizə kömək etdi, amma o zaman xalqımız da ayağa durdu. Bu hadisədə xalq könüllülərimiz, o cümlədən zabitlərimiz, generallarımız çox böyük rol oynadı.

Azərbaycanın görkəmli hərb xadimi Əliağa Şıxlinski Qafqaz İslam Ordusunun tərkibinə daxil olan Azərbaycan qoşun hissələri və könüllü dəstələrinin döyüş fəaliyyətini təşkil etmək üçün dəfələrlə cəbhə xəttinə getmiş və Bakının azad olunması zamanı şəhər ətrafındakı qərargahdan Nuru Paşa ilə birlikdə döyüşlərin idarə olunmasında bilavasitə iştirak etmişdir. Nuru Paşa uzun xidmət yolu keçmiş Əliağa Şıxlinskinin təcrübəsinə, onun hazırlıq səviyyəsinə böyük hörmətlə yanaşır və onun bilik və təcrübəsindən istifadə edilməsinə xüsusi dəyər verirdi. Həbib bəy Səlimov isə Əlahiddə Azərbaycan Korpusunun qərargah rəisi və Qafqaz İslam Ordusunun Cənub qrupunun komandanı idi.

Bakının azad olunmasında Bakı əhalisi, o cümlədən Azərbaycan süvari və könüllülərindən təşkil olunmuş Maştağa dəstəsi fəal iştirak edib.

O dövrün din xadimləri arasında Təzəpir məscidinin axundu Ağa Əlizadə xüsusi fəallığı və milli təəssübkeşliyi ilə seçilib. Bakı Soveti rəhbərliyi Ağa Əlizadədən Osmanlı əsgərlərinin hərəkətlərini lənətləyən fətva verməyi tələb edib. Hədə-qorxulara baxmayaraq, axund Ağa Əlizadə onların bu tələbini rədd edib.

Qeyd edək ki, Osmanlı imperiyası Qafqaz İslam Ordusu sıralarında vuruşmuş çoxsaylı Azərbaycan hərbçilərini orden və medallarla təltif edib.

- Azər­bay­can ta­ri­xçiləri tariximizin bu şanlı səhifəsi ilə bağlı hansı faktları üzə çıxara biliblər?

- Türk-müsəlman Şərqində ilk parlamentli respublika olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dünya tarixinin ən demokratik dövlət qurumlarından biridir. AMEA-nın Tarix İnstitutunda Xalq Cümhuriyyətinin tarixini araşdıran ayrıca şöbə fəaliyyət göstərir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən Cümhuriyyət tarixinə dair ilk mənbələr və arxiv sənədləri ölkəmizə gətirilir. İnstitut ikicildlik "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası"nı çap etdirib. Bu ensiklopediya Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tarixinin bütün sahələrini əhatə edən ilk fundamental elmi soraq əsəridir. "Cümhuriyyət İli" çərçivəsində Tarix İnstitutu "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xadimlərinin dövlətçilik fəaliyyətinin Tiflis dövrü" və "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi Hindistan Milli Arxivinin sənədlərində" kitablarını çap etdirib. İnstitutda Qafqaz İslam Ordusunun formalaşmasında və fəaliyyətində Azərbaycan milli hərbi qüvvələrinin rolu, Osmanlı imperiyasının xarici siyasətində İrəvanın ermənilərə verilməsi məsələsi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyətinin Gəncə dövrü, Xalq Cümhuriyyəti dövlət xadimlərinin Bakının azad edilməsində siyasi-diplomatik mübarizəsi, Bakı nefti və Xalq Cümhuriyyətinin dövlət müstəqilliyinin tanınması məsələsi, böyük dövlətlərin Bakını ələ keçirmək siyasəti Almaniyanın arxiv sənədlərində və digər mövzularda elmi araşdırmalar aparılır.

Prezident İlham Əliyevin "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyi haqqında" və "2018-ci ilin Azərbaycan Respublikasında "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İli" elan edilməsi haqqında" sərəncamlarına uyğun olaraq, Tarix İnstitutu Bakıda və bölgələrdə beynəlxalq və respublika səviyyəli elmi konfranslar təşkil edib.

Bu günlərdə AMEA-da "Birinci Dünya müharibəsi dövründə Osmanlı dövləti - Azərbaycan əlaqələri və Qafqaz İslam Ordusu" mövzusunda beynəlxalq simpozium keçirdik. Simpozium Azərbaycanın Milli Ordusunun Qafqaz İslam Ordusu ilə birlikdə Bakını daşnak-bolşevik işğalından azad etmələrinin 100 illiyinə həsr olunmuşdu.

Xalqımızı Bakının işğaldan azad olunması, doğma şəhərimizin özümüzə qaytarılması münasibətilə təbrik edirəm.

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

Günün qoroskopu:yeni ideyalar və innovasiyaların tətbiqi üçün əlverişli zamandır

Günün qoroskopu:yeni ideyalar və innovasiyaların tətbiqi üçün əlverişli zamandır.

Həftəsonu Azərbaycan nefti bahalaşıb

Çin iqtisadiyyatında güclü artım

"Rəqibin azlıqda qalması sayəsində bura gəlib çıxmışıq" - Bordin

"Mövsüm bitər, rəhbərlik qiymət verər" - Elşad Əhmədov

"Neftçi" mənimlə də, mənsiz də əziyyət çəkir - Emin Mahmudov

"Traktor Sazi"dən ardıcıl ikinci məğlubiyyət

Sobanı yandırmaq istəyən qadın xəstəxanalıq oldu

Tovuzda iki avtomobil toqquşdu - Xəsarət alan var

Xətai rayonunda anbar yanıb

Mingəçevirdə 67 yaşlı qadını it dişləyib

Poroşenko ilə Zelenskinin debatı baş tutdu

Həftəsonu Azərbaycanda qızıl-gümüş bahalaşdı

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva sağlamlıq imkanları məhdud uşaq və gənclərin, sosial müəssisə sakinlərinin sərgisində iştirak edib - FOTO

Gürcüstan prezidenti administrasiyasının rəhbəri istefaya gedəcək

Dohada dünyanın ən böyük atletika sərgisi açılıb - FOTO

Dohada dünyanın ən böyük atletika sərgisi açılıb = FOTO

İşçilər nəhəng birləşməyə qarşıdır

Peruda avtobus qəzası: 8 nəfər ölüb, 49 nəfər yaralanıb

“Traktor”un oyununda qarşıdurma: xeyli yaralı var

İstanbulda Qaşıqçının ölümündə şübhəli bilinən cəsus saxlanıldı

“Qəbələ” və “Neftçi” yenə qələbə sevinci yaşadı

Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan selektiv abortlara görə liderdir

Tramp Xəlifə Haftara zəng etdi: Bunları qoru!

İndi də qulaqdibi xəstəliyi yayılıb

Serb radikalları ayaqda: Rusiyanı istəyirik...

Bakıda sevdiyi qızı güllələyən şəxsin məhkəmə istintaqı başa çatdı

Bakıda kirayənişin ev sahibini öldürərək mülkünü saxta sənədlə ələ keçirib

Ayin zamanı kilsə çökdü - 13 nəfər öldü

Babayan inkar etdi: Mehri-Laçın razılaşması olmayıb

İntihar etmiş prezidentin tərəfdaşları onun dəfninə gedərkən öldülər

Prezident İlham Əliyevin və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın dəstəyi olmadan ölkənin gimnastikada əldə etdiyi uğurlar mümkün olmazdı - Mariana Vasileva

Həbib və Floyd 2019 ildə döyüşəcəklərmi?

İran kəşfiyyatından sensasion açıqlama: 290 nəfər ABŞ casusu həbs olundu

Bakıda kişi ona ərə getmək istəməyən qadını öldürüb - TƏFƏRRÜAT

Kəndin imamı evə ikinci arvad gətirdi, mərəkə qopdu - Davanın GÖRÜNTÜLƏRİ - VİDEO

Vüqar Rəhimzadə: "Antiazərbaycan qüvvələrin və "5-ci kolon"un çirkin kampaniyasına tutarlı cavab ölkəmizin uğurlu inkişafıdır"

Mərkəzi Azəri platformasında işlər dayandırılıb

Bakıda İran Ticarət Mərkəzi açılıb - FOTO

Mahir Mədətov xəstəxanalıq etdiyi futbolçunu ziyarət etdi

Azərbaycan Qran Prisində Dövlət Himnini kimlər səsləndirəcək?

Yaxın Şərqdə iki təhlükəli proses: dağıdıcı trendlərin güclənməsi

Fatimə arıqlayıb belə oldu - FOTO

Jalə Qaratova: "Azərbaycanlı gimnastlar “AGF Junior Trophy” turnirində yaxşı nəticə göstərməyə hazırdır"

Azərbaycan, Türkiyə və Türkmənistan enerji məsələlərini müzakirə edəcəklər

İtaliyalı məşqçi: "Mən Mariana Vasilevanı çox sevirəm"

Yollar, bizi haralara yollar?

Rayonlarda İcra hakimiyyəti başçısının da sözünü eşidən yoxdur

Ölkədə mənzil problemi ciddi xarakter alır

Niyam yeni döyməsini nümayiş etdirdi - FOTO

Deputat: "Azərbaycanın güclü dövlətə çevrilməsindən narahat olan qüvvələr növbəti qarayaxma kampaniyasına başlayıb"

Milli Gimnastika Arenasında “AGF Junior Trophy” turniri iştirakçılarının podium məşqləri keçirilir - FOTOREPORTAJ

İsrail gimnastı: "Bakıda Milli Gimnastika Arenasında çıxış etmək çox rahatdır"

"Qəbələ"də ciddi itki - Bezotosnı zədələndi

90 KİV nümayəndəsi akkreditasiyadan keçib - Bakıda möhtəşəm yarışı işıqlandırmaq üçün

"Azərbaycanın ən güclü klubunda oynamaq hər kəsə nəsib olmur" - Maksim Medvedev

Prezident İlham Əliyev Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında fərman imzalayıb

Pirallahıda avtomobil yollarının yenidən qurulmasına 1,9 milyon manat ayrılıb

Azərbaycan Premyer Liqasında 26-cı turun oyunları eyni gündə

Şahin Mustafayev Azərbaycan-İran əlaqələrindən danışdı

VTB (Azərbaycan) ödəniş kartları üzrə aksiya elan edir

Millimizin üzvü qəlyan çəkib paylaşdı - FOTO

Milli Geyim Gününün təsis edilməsi ideyası dəstəkləndi - FOTO

Gənc Tamaşaçılar Teatrında “Möcüzəli pillələr” hazırlanır

2019-cu ilin birinci rübündə dövlət büdcəsinin mədaxili 99 faizdən çox icra olunub

"Günah müğənnilərdədir, böyük danışırdılar, indi cavab versinlər"

Ermənistanda yenə İSTEFA tələb olunur

Şəbnəm ilk dəfə övladının üzünü göstərdi - FOTO

İran Azərbaycana birgə layihələrlə bağlı komitə yaratmağı təklif edib

Çempionlar Liqasında həftənin ən yaxşısı müəyyənləşdi - FOTO

Türkiyə və Azərbaycan arasında aviareyslərin sayı artırılacaq - Nazir

Ulduz futbolçu məşqə çıxmaqdan imtina etdi

“Bir müddət olmayacam” - Namiq Qaraçuxurlu yenidən əməliyyat olunur - VİDEO - FOTO

Asteroid Yerə ən yaxın məsafədən keçib

İstintaq təcridxanasına narkotik maddə keçirilməsinin qarşısı alındı

Ata oğlunun sevgilisinə təcavüz etdi - Türkiyədə iyrənc olay

Azərbaycan futbolunda oyun alqı-satqısı - AFFA hərəkətə keçdi

Buktreyler festivalının münsiflər heyəti öz işinə yekun vurdu

Bakıda əxlaqsız qadın uşaqlarının başına oyun açdı

“Anamı zorladın, sonra bildi ki, evlisən...” - Daha bir ittiham

PA rəsmisi: "Erməni saxtakarlığı nasizmin bir qoludur, Ermənistanda nasizm qalib gəlib"

"Yeni nəsil dəvət edir" layihəsi uğurla davam edir - Muğam Mərkəzində - FOTO

Ekspert: "AXCP və Müsavat yeni siyasi partiya ifraz etmək gücünü də tam itirdikləri üçün intriqalar burulğanına düşüblər"

SOCAR və tərəfdaşları "ExxonMobil" və "Chevron" şirkətlərinin "Azəri-Çıraq-Günəşli"də payını ala bilər

Millət vəkili: "Prezident İlham Əliyevin müdrik siyasəti nəticəsində Azərbaycan uğurla inkişaf edəcək" - FOTO

Əməkdar artist tanınmaz halda - FOTO

19 yaşlı qız kollecin damında diri-diri yandırıldı - SƏBƏB dəhşətə gətirir - FOTO

Tramp Türkiyəyə səfər edəcək?

Pyaniç "Yuventus"dan ayrılır

Hanoyda AZƏRTAC-ın sədrliyi ilə OANA İcraiyyə Komitəsinin 44-cü iclası işə başlayıb

Səhv partiyaya səs verdiyini bilən kişi barmağını kəsdi - FOTO

Rusiyalı tarixçi: "Ermənilər qədim keçmişə sahib olmadıqları üçün..."

Azərbaycan və İranın birgə istehsalı olan avtobuslar həm yerli bazar, həm də ixrac üçün nəzərdə tutulub

"Seltik" azərbaycanlı futbolçuya "elçi düşüb"

İzzət Bağırov olmaq üçün iynə ilə gor qazmışam - VİDEO - FOTO

Lüks sinifinin yeni flaqmanlari BMW x7 və BMW 7-ci seriya avtomobillərinin təntənəli təqdimatı oldu

BP “Azəri-Çıraq-Günəşli” blokunun platformalarının birində işi dayandırdı

6 milyard dollarlıq "Mərkəzi-Şərqi Azəri" layihəsi təsdiq edildi

İmamoğlu Ərdoğanı aeroportda qarşıladı - VİDEO

XİN: Ermənistan rəhbərliyi anlamalıdır ki, mövcud status-kvo qəbuledilməzdir və bu proses həmişəlik davam edə bilməz

Mahir Mədətov qapıçının burnunu sındırdı - FOTO

Siyavuş Novruzov: "Ermənistan kimi müqavilə əsasında yaranan dövlətlər qonşu ölkələrin mədəniyyətindən, tarixindən oğurluq edirlər"

"Qəbələ" "Zirə"yə, "Neftçi" "Sabah"a qarşı

Notr-Dam kilsəsindəki yanğının SƏBƏBİ BƏLLİ OLDU - VİDEO

"Yarasalar" "Vilyarreal"ı mübarizədən kənarlaşdırdı - VİDEO

Rabitabank Botun yeni imkanı ilə pul göndərmək bu qədər rahat olmamışdı!

Çinarə Qənirə Paşayeva ilə mahnı oxudu - VİDEO

"Ayntraxt"ı yarımfinala yüksəldən qələbə - VİDEO

Özəl qəbiristanlıqlar yaradılacaq - Rusiyada

Kalın: Türkiyə Suriyanın ərazi bütövlüyünə hörmət edir, amma...

Aşıq Zülfiyyə: “Şəxsiyyətə toxunmaq olmaz, ayıbdır” - VİDEO

Türkiyədə sənaye zonasında fabriklər yanır

Londonda 7 qol, "Çelsi" yarımfinalda - VİDEO - FOTO

Abbas Elgizi biabır etdi

Hacıqabulda avtobus istehsalı zavodunun təməli qoyulacaq - FOTO

"Real" transferlərə 500 milyon avro büdcə ayırdı

Nazpəri məhəl qoymadı - Bir az da bundan danışın...

"Arsenal" Bakıya bir addım da yaxınlaşdı - VİDEO - FOTO

Bıkov ağır vəziyyətdə Moskvaya aparıldı

Malinin baş naziri və hökuməti istefa verdi

Londonda mitinq zamanı 400 nəfər həbs edilib

Avropa Liqası: Həftənin ən yaxşı oyunçusu adına namizədlər açıqlanıb

Misirdə qatar relsdən çıxıb: 30-a yaxın yaralı

Şimali İrlandiyada atışma: ölən var

Yaponiyada "Aso" vulkanı püskürüb

Gürcüstan hökumətində yeni kadr dəyişikliyi olub

DGK-dan etirazlarının əks olunduğu video ilə bağlı AÇIQLAMA

Millimizin futbolçusu nizamsızlığına görə heyətdən qovuldu

Bakıda 24 yaşlı gəncin qanını tökdülər

Zelenski Poroşenkonun əlinin kəsilməli olduğunu söylədi

Qurban Qurbanov: Futbolçulardan sərt tələblərimiz var

55 yaşlı kişi 11-ci mərtəbədən yıxılaraq can verdi

UEFA Avropa Liqasının bütün yarımfinalçıları məlum olub