AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Yaqub Mahmudov: "Bakının azad olunması ilə ermənilərin şəhəri gələcək paytaxtları etmək siyasətinin qarşısı alındı"

  39

Demokratikmusavat.com Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Tarix İnstitutunun direktoru, akademik Yaqub Mahmudovun Trend-ə müsahibəsini təqdim edir.

- 1918-ci ildə Bakının iş­ğal­dan azad edil­mə­si Azər­bay­can döv­lət­çi­li­yinə hansı mühüm töh­fəni verdi?

- 15 sentyabr 1918-ci ildə Bakı şəhərinin erməni-bolşevik işğalından azad edilməsi Azərbaycan tarixinin ən şanlı hadisələrindən biridir. Bu şanlı hadisə şəhərin daşnak quldurlarının əlindən xilas olunması və Bakının Azərbaycan xalqına qaytarılması demək idi. Uzun zaman Azərbaycan Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuş Bakıya 1918-ci ildə yenidən paytaxt statusu verildi.

O zaman Bakını milli şəhər statusundan çıxarmaq istəyir, ermənilər isə ona gələcək paytaxtları kimi baxırdılar. Bakının azad olunması ilə bu mənfur siyasətin qarşısı alındı və Bakı milli qüvvələrin cəmləşdiyi Azərbaycan şəhərinə çevrildi.

Osmanlı-Azərbaycan hərbi əməkdaşlığı nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqilliyi qorundu, Azərbaycan Ordusu yaradıldı və Bakı şəhəri azad edilərək Azərbaycanın paytaxtına çevrildi. Ən əsası isə 1918-ci ilin yazından başlayaraq erməni-bolşevik dəstələrinin Azərbaycan xalqına qarşı törətdikləri soyqırımlar dayandırıldı. Bakının azad edilməsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixində çox mühüm hadisədir.

- Ba­kı iş­ğal al­tın­da olan zaman mil­li hö­ku­mə­tin ix­ti­ya­rın­da cə­mi 600 nə­fər­lik hər­bi qüv­və­ var idi. Be­lə bir ağır və­ziy­yət­də türk hərbi qüvvələri Bakının işğaldan azad edilməsinə hansı yardımı göstərdilər?

- Azərbaycan və türk hərbi qüvvələri 1918-ci ildə erməni-bolşevik dəstələrinə qarşı birgə savaşıblar. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyi münasibətilə keçirilən rəsmi qəbulda Prezident İlham Əliyev Bakının azad olunmasını belə xarakterizə edib: "Azərbaycanın Milli Ordusu 1918-ci ilin sentyabrında Qafqaz İslam Ordusu ilə birlikdə Bakını erməni-bolşevik dəstələrindən, işğaldan azad etmişdir və bizim qədim tarixi şəhərimiz olan Bakını Azərbaycan xalqına qaytarmışdır".

Bakının azad olunması, heç şübhəsiz, Nuru Paşanın başçılıq etdiyi Qafqaz İslam Ordusunun fəaliyyəti olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan xalqının özünün böyük qəhrəmanlıq göstəricisidir. Qeyd edək ki, Nuru Paşanın rəhbərliyi altında olan hərbi qüvvələr Azərbaycan xalqından təcrid olunmuş halda və Azərbaycanın milli hərbi qüvvələri ilə əməkdaşlıq etmədən üzərinə götürdüyü tarixi vəzifələri layiqincə yerinə yetirə bilməzdi. Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycanda formalaşdırılıb. Xatırladaq ki, Nəsib bəy Yusifbəyli Nağı bəy Şeyxzamanlıya bu sözləri deyib: "Bütün vəziyyəti Osmanlı dövlətinə anlat, de ki, xalqımız müstəqil yaşamağa əzm etmişdir, bu yolda hər cür fədakarlıq göstərmişdir. Azərbaycanın dörddə üçü bu gün rusların hakimiyyətindən qurtarmış vəziyyətdədir. Bizə qardaş əli uzatsınlar, əlimizdən tutsunlar, istiqlalımızı elan etməyimizə kömək etsinlər. Ancaq bizi özlərinə ilhaq etmək istərlərsə, onda gəlməsinlər. Biz öz yağımızda qovrulub, başımıza çarə taparıq".

Bakının azad olunmasında Azərbaycan xalqının çox böyük rolu var. Düzdür, o vaxt Osmanlı dövləti bizə kömək etdi, amma o zaman xalqımız da ayağa durdu. Bu hadisədə xalq könüllülərimiz, o cümlədən zabitlərimiz, generallarımız çox böyük rol oynadı.

Azərbaycanın görkəmli hərb xadimi Əliağa Şıxlinski Qafqaz İslam Ordusunun tərkibinə daxil olan Azərbaycan qoşun hissələri və könüllü dəstələrinin döyüş fəaliyyətini təşkil etmək üçün dəfələrlə cəbhə xəttinə getmiş və Bakının azad olunması zamanı şəhər ətrafındakı qərargahdan Nuru Paşa ilə birlikdə döyüşlərin idarə olunmasında bilavasitə iştirak etmişdir. Nuru Paşa uzun xidmət yolu keçmiş Əliağa Şıxlinskinin təcrübəsinə, onun hazırlıq səviyyəsinə böyük hörmətlə yanaşır və onun bilik və təcrübəsindən istifadə edilməsinə xüsusi dəyər verirdi. Həbib bəy Səlimov isə Əlahiddə Azərbaycan Korpusunun qərargah rəisi və Qafqaz İslam Ordusunun Cənub qrupunun komandanı idi.

Bakının azad olunmasında Bakı əhalisi, o cümlədən Azərbaycan süvari və könüllülərindən təşkil olunmuş Maştağa dəstəsi fəal iştirak edib.

O dövrün din xadimləri arasında Təzəpir məscidinin axundu Ağa Əlizadə xüsusi fəallığı və milli təəssübkeşliyi ilə seçilib. Bakı Soveti rəhbərliyi Ağa Əlizadədən Osmanlı əsgərlərinin hərəkətlərini lənətləyən fətva verməyi tələb edib. Hədə-qorxulara baxmayaraq, axund Ağa Əlizadə onların bu tələbini rədd edib.

Qeyd edək ki, Osmanlı imperiyası Qafqaz İslam Ordusu sıralarında vuruşmuş çoxsaylı Azərbaycan hərbçilərini orden və medallarla təltif edib.

- Azər­bay­can ta­ri­xçiləri tariximizin bu şanlı səhifəsi ilə bağlı hansı faktları üzə çıxara biliblər?

- Türk-müsəlman Şərqində ilk parlamentli respublika olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dünya tarixinin ən demokratik dövlət qurumlarından biridir. AMEA-nın Tarix İnstitutunda Xalq Cümhuriyyətinin tarixini araşdıran ayrıca şöbə fəaliyyət göstərir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən Cümhuriyyət tarixinə dair ilk mənbələr və arxiv sənədləri ölkəmizə gətirilir. İnstitut ikicildlik "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası"nı çap etdirib. Bu ensiklopediya Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tarixinin bütün sahələrini əhatə edən ilk fundamental elmi soraq əsəridir. "Cümhuriyyət İli" çərçivəsində Tarix İnstitutu "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xadimlərinin dövlətçilik fəaliyyətinin Tiflis dövrü" və "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi Hindistan Milli Arxivinin sənədlərində" kitablarını çap etdirib. İnstitutda Qafqaz İslam Ordusunun formalaşmasında və fəaliyyətində Azərbaycan milli hərbi qüvvələrinin rolu, Osmanlı imperiyasının xarici siyasətində İrəvanın ermənilərə verilməsi məsələsi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyətinin Gəncə dövrü, Xalq Cümhuriyyəti dövlət xadimlərinin Bakının azad edilməsində siyasi-diplomatik mübarizəsi, Bakı nefti və Xalq Cümhuriyyətinin dövlət müstəqilliyinin tanınması məsələsi, böyük dövlətlərin Bakını ələ keçirmək siyasəti Almaniyanın arxiv sənədlərində və digər mövzularda elmi araşdırmalar aparılır.

Prezident İlham Əliyevin "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyi haqqında" və "2018-ci ilin Azərbaycan Respublikasında "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İli" elan edilməsi haqqında" sərəncamlarına uyğun olaraq, Tarix İnstitutu Bakıda və bölgələrdə beynəlxalq və respublika səviyyəli elmi konfranslar təşkil edib.

Bu günlərdə AMEA-da "Birinci Dünya müharibəsi dövründə Osmanlı dövləti - Azərbaycan əlaqələri və Qafqaz İslam Ordusu" mövzusunda beynəlxalq simpozium keçirdik. Simpozium Azərbaycanın Milli Ordusunun Qafqaz İslam Ordusu ilə birlikdə Bakını daşnak-bolşevik işğalından azad etmələrinin 100 illiyinə həsr olunmuşdu.

Xalqımızı Bakının işğaldan azad olunması, doğma şəhərimizin özümüzə qaytarılması münasibətilə təbrik edirəm.

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

Ronaldu Messiyə çatdı - Qaçırılan penaltilərdə

Premyer Liqa klubunda 36 yaşlı baş məşqçi

Fevralda təxminən 300 cütlük eyni gündə evlənəcək

Şəhriyar yenə məğlub oldu, Teymur heç-heçə etdi

Ayaz Quliyev "Spartak"da debüt etdi

Torpaq sürüşməsi İranda 147 kəndin yolunu bağladı

Neftin qiyməti 62 dolları ötüb

Tereza Mey parlamentə "Brexit" üzrə "B planı"nı təklif edib

Gəncə Dövlət Filarmoniyasında “Kəpəz Kuboku 2019” yarışı keçiriləcək - FOTO

Məşhur aktyor dünyasını dəyişib

Ərdoğan və Putin Suriyadakı vəziyyəti müzakirə edəcəklər

Meksikada boru kəmərinin partlaması nəticəsində 91 nəfər ölüb

Karakasda polis etirazçılara atəş açır - VİDEO - YENİLƏNİB

Pakistanda yanacaq daşıyan yük maşını avtobusla toqquşub: çoxlu sayda ölən var

Çində ÜDM-in artım tempi ABŞ-la ticarət mübahisələri səbəbindən minimuma düşüb - Tramp

"Neftçi" qanalı hücumçusunu əcnəbi kluba icarəyə verib

Ermənistanın gələcəyi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllindən asılıdır - Sevinc Fətəliyeva

Qvatemalada avtobusda partlayış nəticəsində 6 nəfər yaralanıb

Helmond şəhərində atışma baş verib, 2 uşaq yaralanıb

Misirdə minanın partlaması nəticəsində 2 uşaq ölüb

İndoneziya sahillərində 6,1 bal gücündə zəlzələ olub

Qanalı yarımmüdafiəçi rəsmən "Barselona"da

İcbari tibbi sığortadan sonra poliklinikaların necə xidmət göstərəcəyi açıqlanıb

"Yuventus" və "Milan"dan qələbə

“Beşiktaş”da maaş ala bilməyən futbolçu küsüb getdi

Mərakeşdə təyyarə qəzaya uğradı

Kerç boğazında iki gəmi yanır, 14 ölü - VİDEO

Zelenski seçki kampaniyasına pulu kimdən aldığını açıqladı

Dəliməmmədlidə ağır qəza, ölən var

Səməd Seyidov: "AŞPA və Azərbaycan arasında, xüsusilə də Mehman Hüseynovun işi kimi çox mürəkkəb məsələlər üzrə əməkdaşlıq və dialoq qarşılıqlı anlaşmaya gətirib çıxaracaq"

Günün qoroskopu: Sizi maraqlandıran məlumatları əldə edin

İqtisadçı, moda təşkilatçısı və səyyah - FOTO

Biznes üçün maliyyədən öncə lazım olanlar - Araşdırma

Kerç boğazında iki gəmidə yanğın zamanı ölənlərin sayı 11 nəfərə çatıb - YENİLƏNİB

Nuradan ŞOK SÖZLƏR: "İndi kişilər xanımı bir işarə ilə əldə edir və..." - FOTO

Kerç boğazında yanan iki gəmidə 16 Türkiyə vətəndaşı olub - YENİLƏNİB

Mirqafar Seyidov: "Milli Şuranın mitinqinə icazə verilməməsi ilə bağlı Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti qarşısında vəsatət qaldıracağam" - MÜSAHİBƏ

"Fənərbağça" Bursada büdrədi - FOTO

Sebastyan Fettel: "Mixael Şumaxer oğlu ilə fəxr edəcək"

Fransada erməni mafiozlara qarşı xüsusi əməliyyat keçirilib

Yaponiyada supermarketlər şəbəkəsi xarici malların qiymətini endirir

Karlos Qon girov müqabilində azad ediləcəyi təqdirdə Yaponiyanı tərk etməyəcəyini bildirib

Səfərbərlik Xidmətinin rəisi İŞDƏN ÇIXARILDI

ABŞ-da azərbaycanlı: "Köpək balığını qrildə hazırlamışam" - FOTO

GMO məhsullar Azərbaycan bazarına əsasən hansı ölkələrdən daxil olur?

7 yaşlı azərbaycanlı vunderkind xarici və yerli təhsil müəssisələrindən təkliflər alır - FOTO

İrlandiya Britaniya ilə Brexitə dair ikitərəfli danışıqlara getməyəcək

Konor əl çəkmir: Rusiyada Həbiblə döyüşmək istəyirəm...

"Monako" hücumçusunu icarəyə verdi

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Davosda Çinin CGTN televiziyasına müsahibə verib

Prezident İlham Əliyev Davosda "Rossiya 1" televiziya kanalına müsahibə verib - FOTO

Prezident İlham Əliyev Davosda Dünya İqtisadi Forumunun prezidenti ilə görüşüb - FOTO

Qara dənizdə iki gəmidə yanğın nəticəsində 10 nəfər ölüb - YENİLƏNİB

Avropa İttifaqında transmilli narkomafiyaya zərbə endirilib

PKK-çı qadın: "Təşkilata qatılanlara ilk bunu edirlər" - VİDEO

Qara dənizin şimal sahillərində iki gəmidə yanğın başlayıb

Netanyahu: "İsrail ona təhdid yaradan istənilən ölkəyə zərbə endirəcək"

Bu gün "Səs həftəsi" başlanır

Ərdoğan Putinlə müzakirə edəcəyi əsas mövzunu açıqladı

Ruhəngiz Brilliantla arxiv FOTOsunu yaydı

Rusiya Baş Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru və müavininə sanksiya tətbiq edilib

“Bu şəhərdə” necə populyarlaşdı? - Astroloq

OPEK 2019-cu ildə Azərbaycanda neft hasilatı üzrə proqnozları açıqlayıb

"Barselona"dan sürpriz transfer həmləsi

32 yaşlı qadın "donuz qripi"ndən ölüb

Deputat: "Şəhidlər xiyabanı kimi müqəddəs bir məkandan siyasi məqsədlər üçün istifadəyə cəhd milli mübarizə tariximizə hörmətsizlikdir"

Rusiyanın ən yaşlı sakini öldü - 128 yaş...

"Trabzonspor"a təklif - Azərbaycan çempionatına qatılın

Ərdoğan: "Mənbic əsl sahiblərinə qaytarılacaq"

"Qəbələ"də baş məşqçi dəyişikliyi

“Təhminə və Zaur”da qalmaqal - Aktyorların pulunu ödəmədilər

Prezident İlham Əliyev meksikalı həmkarına başsağlığı verib

"Milli Şura"çıların itirilmiş mənəviyyatı...

Rusiyada bananlar arasında 50 kiloqram narkotik tapıldı

Biabırçılıq və ləyaqətsizlik saçan anlar - Zabil Məhərrəmov

Prezident İlham Əliyev Mehman Hüseynovun işinin obyektiv və ədalətli araşdırılması ilə bağlı tapşırıq verdi

Əməkdar artist Saleh Bağırovun babası imiş - FOTO

İrandan Azərbaycana narkotik vasitə keçirilməsinin qarşısı alındı

"Neftçi" yunanıstanlı hücumçu transfer edir - 300 min avro maaş verəcək

Səməd Seyidov yenidən AŞPA-nın vitse-prezidenti seçilib

Hüquq müdafiəçiləri Mehman Hüseynova görə Prezidentdən xahiş etdilər

Dünyanın ən iri akulası Havay sularındadır - VİDEO

Ermənistan hökuməti silahlı qiyamçıya təzminat ödəyəcək

Prezidenti İlham Əliyev Hacı İsmayılovu “Şöhrət” ordeni ilə təltif etdi

35 yaşlı hücumçudan yeni rekord - Batistutanın bir addımlığında

"Sabah" İsveçrə klubu ilə qarşılaşacaq

ABŞ-ın hərbi karvanına hücum edən 5 terrorçu zərərsizləşdirilib, 2 hərbçi yaralanıb - VİDEO

"Barselona"nın futbolçusu azarkeşə hücum edib

"Arsenal"da ciddi itki - Ulduz futbolçu üçün mövsüm erkən başa çatdı

Gəncə Dövlət Flarmoniyasında “Kəpəz Kuboku 2019” yarışması keçiriləcək - FOTO

“Vikipediya”da məşhur bəstəkar Elza İbrahimova haqqında 8 dildə məqalə yaradıldı

Abxaziyada Rusiyaya məxsus ZTR aşdı, ölənlər var

“Atamın qız formasıyam” - Əməkdar artist - VİDEO - FOTO

“Saçım uzun olanda çox sataşırdılar” - Çingiz Mustafayev - VİDEO - FOTO

“O rol məndə iz buraxdı” - Xoşagəlməz vərdişlərə yiyələnən əməkdar artistin ETİRAFLARI - VİDEO - FOTO

“Xalqın tələblərinə qarşı mübarizə aparmaq qanuni deyil” - İran prezidenti

Yaponiya İrandan neft idxalını bərpa edib

AŞPA-nın daimi prezidenti seçilib

Bir cib diktatorunun manifesti və ya Müsibəti-Əli

24 ildir danışmadığı bibisinin efirə çıxması Oksananı utandırdı

Oksananın arıqlığında fotoşop izləri - FOTO

60 ölkənin dövlət başçısı Davos Forumuna toplaşır

Ötən il Gürcüstan Azərbaycana 98 mln. dollar dəyərində siqaret satıb

Elnarənin açıqlaması ətrafında qalmaqal bitmir - "Müğənnilik nə vaxtdan eyib peşə olub?"

Azərbaycanda yeni diaspor saytı fəaliyyətə başladı

"Barselona"da ciddi itki - 2 həftə oynamayacaq

Orxan Məmmədov: "Qadın sahibkarlığının inkişafı üzrə stimullaşdırıcı mexanizmlərin işlənib hazırlanması nəzərdən keçirilir" - FOTO

Türkiyə Zap, Haftanin və Xakurkda terrorçuları vurdu

Balotellinin yeni klubu müəyyənləşdi

"Paşinyan hoqqabazdır" - Respublika Partiyası

"Neftçi"dən növbəti oğurluq: Bu dəfə "Fənərbağça"dan - VİDEO

Qurban Qurbanovdan Pedro açıqlaması

Şəfiqə Axundovanın anadan olmasından 95 il ötür

Gürcüstan və Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 1 mlrd. dolları ötüb

"Barselona"dan növbəti qələbə - VİDEO - FOTO

Nanə Elçinin arxiv görüntülərini yaydı - VİDEO

"Mançester Siti" 3 xalı 3 qolla qazandı - VİDEO - FOTO

Mehriban Xanlarova anası üçün göz yaşı tökdü - VİDEO

14 yaşlı qız 21 yaşlı oğlanla çılpaq halda xarabalıq ərazidə tutuldu - FOTO

Əfqanıstan hökuməti "Taliban" ilə danışıqlar aparmağa hazırdır

Türkiyədə tələbələri aparan avtobusla yük maşını toqquşdu: 20-dən çox yaralı var

Azərbaycanlı hakimlərə danışılmış oyunlarla bağlı seminar keçirildi

Gürcüstanın Azərbaycana borcu azalıb

"10 illik dəyişimim, emo deyiləm" - FOTO

Çində əhalinin sayı açıqlandı: 1,395 milyard nəfər

Ofeliya Aslan Musiqili Teatrda yad ediləcək - FOTO

Sabiq baş nazir metroda - FOTO

"Tottenhem"dən möhtəşəm geridönüş - VİDEO - FOTO

Ukraynada daha bir azərbaycanlı iş adamı itkin düşüb

Moskvada film kimi olay: quldurların əlindən qaçdı, zirehli "Gelandewagen"inə oturub onları güllələdi

Əfqanıstanda xüsusi təyinatlıların bazasında partlayış: 18 nəfər ölüb

Marseloya şok: əsas heyətdə yerini itirib

"Mehman Hüseynov məsələsi, sadəcə, bir bəhanədir, əsl məqsəd Azərbaycanın uğurlarına kölgə salmaqdır"

ABŞ-ın hərbi gəmisi Gürcüstandadır

Aynişan kədərləndi: "Anam 7 il yataqda mübarizə apardı"

4 futbolçu qəzada öldü

Azərbaycan klubu “Şalke” və "Zenit"in sabiq futbolçusunu baxışdan keçirir

"Ey ağzıgöyçəklər, şəhid ailələri üçün özünüz nə etmisiniz?"

Şəhərin mərkəzində QADIN ALVERİ - Razılaşan maşına minib gedir - FOTO

Nazir: "Çexiya şirkətləri Bakı-Tbilisi-Qars ilə yükdaşımalara maraq göstərir"

Səudiyyə Ərəbistanında qadınlar üçün daha bir qadağa aradan qalxır

“Allah necə yaradıbsa, elə də oluram. Sadəcə olaraq, bir az əl gəzdirirəm"

Azərbaycan Premyer Liqası dünya reytinqində 20 pillə gerilədi

Pele tənqid etdi, Neymar susmadı - "Nə istəsən deyə bilərsən"

20 yanvar Qətərdə anıldı

Kapital Bank-ın müştəriləri "13-cü maaş" qazandı

Firanın şəffaf geyimi tənqid edildi - FOTO

Röyanın 20 Yanvar paylaşımına da söz tapdılar, müğənni susdurdu - FOTO

İsrailin Suriyanı bombalama anı - VİDEO

"Formula-1" pilotunun nişanlısı hamilədir - FOTO