AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Sosial şəbəkələrin görünən
və görünməyən fəsadları

  151

Niyə gəncliyimizi sosial şəbəkələrdə xərcləyirik?

 Gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilən müasir texnologiyalar, texnoloji avadanlıqlara olan maraq istər elm adamlarının, istərsə də sadə vətəndaşların daim diqqət mərkəzindədir. Xüsusilə də, virtual məkana tələbat artdıqca, yeni sosial şəbəkələr meydana gəlir.

Sosial şəbəkə istifadəçilərinin isə çoxu gənclərdir. İnternetin sürətli inkişafı da, həyatımıza təsirsiz ötüşmür. Yaşından, işindən, sosial statusundan, asılı olmayaraq, hər birimiz az qala günümüzün böyük hissəsini virtual məkanda keçiririk. Virtual məkanda dost, qardaş dediyimiz, əmioğlu adlandırdığımız şəxslərin sayını- hesabını belə bilmirik. Eyni zamanda o qədər təəssüf doğuran anlarla qarşılaşırıq ki, adam bu situasiyalardan necə çıxmaq yollarının burulğanında boğulub qalır. Bu burulğandakı dırnaqarası əmioğulların, dayıqızıların sayı artdıqca, illərlə vaxımızı, enerjimizi, hətta yolunda sağlamlığımızı fəda etməyə hazır olduğumuz əzizlərimizi, yaxından tanıdığımız, doğmalıq- dostluq etdiyimiz insanlardan uzaqlaşırıq. Görün işlər hansı həddə çatıb ki, real həyatda üzünü bircə dəfə belə görmədiyimiz insanlarla virtual "doğmalaşırıq", onlarla heç bir şeyin fərqinə varmadan müxtəlif mövzularda fikir mübadilələri aparırıq. 

Düzdür, internetin faydalı tərəfləri zərərindən çoxdur. Lakin qeyd etdiyim kimi, bu məkanın gücü, real ünsiyyətə, insanlararası münasibətə ciddi zərbə vurur, bu aləmdə uzun müddət vaxt keçirən insanlarda şəbəkədən asılılıq yaranır. Bu gün, nəinki bəylərimiz, eyni zamanda xanımlarımız da həyatlarını internetsiz təsəvvür edə bilmirlər. Hətta əvvəlki illərlə müqayisədə sosial şəbəkədə, sosial mövzularla bağlı müzakirələrdə aktivliyi ilə seçilən, daha müstəqil fikir yürüdən xanımlarımızın da sayı artıb. Bunlar bizə xeyir verir, yaxud zərər bax, bunu ancaq istifadəçilər özləri daha yaxşı bilir. O ki, qaldı gənclərimizə, onlar bu vasitələrdən aldıqları informasiyanı kifayət qədər təhlil etmək təcrübəsinə malik deyillər. Məhz buna görə də, onlar nəyin xeyirli, nəyin ziyanlı olduğunu ayırmaqda, fərqləndirməkdə çətinlik çəkirlər. Bu zaman gəncləin aldıqları informasiya onlar üçün təhlükə mənbəyinə çevrilir. Bu işlərlə məşğul olan tədqiqatçılar, elm adamları belə qənaətə gəliblər ki, vaxtının çoxunu sosial şəbəkələrdə keçirən gənclər özündə mənfi xüsusiyyətlər formalaşdırır. Onlarda eyforiya (insanın məmnuniyyət duyduğu və özünü səbəbsiz yerə yaxşı hiss etdiyi bir ruhi durum) qapanma  hissi formalaşır.     

Yaxın keçmişə qədər məşhurların sosial şəbəkələrdəki aktivliyi, onların bu məkana kütləvi cəlb olmaları, kütləvi informasiya vasitələrilə və televiziyalarda  şəxsi hesablarını elan etmələri reklam xarakterli olduğu üçün qadağan olunurdu. Zaman keçdikcə, informasiya sahəsinə olan tələbat artdıqca, insanlarda sosiallılıq kütləviləşdi. Artıq sosial şəbəkələrdə şəxsi hesabların elan olunması reklam çərçivəsindən çıxaraq adiləşib. Məşhurluğu ilə seçilən sosial şəbəkələr, artıq heç bir reklama ehtiyacı olmadan cəmiyyətimizin ayrılmaz hissəsidir. Yaxın keçmişlə müqayisədə sosial şəbəkələr tanışlıq və ünsiyyət formatından çıxaraq informasiya mənbəyinə çevrilib və baza rolunu oynayan genişlənmələr dünyanın istənilən nöqtəsi ilə əlaqə yaratmaq imkanına malik olub. Bəli, inkişafın doğru və səmərəli şəkildə cərəyanı müsbət haldır. Lakin bunlar getdikcə bağlılıq, asılılıq halını alırca, sonunda psixoloji fəsadlara gətirib çıxarır. Psixoloji fəsadlar insana o qədər gizli sirayət edir ki, bunu zamanında sezmək və əlac yollarını bulmaq çətin olur.

 Səbəbsiz sevinclə müşahidə olunan bu ruhi hal, kompyüterdən asılılıq, yaxınlara, dost-tanışlara laqeydlik, yaddaş pozğunluğu, anlama qabiliyyətinin zəifləməsi, kompüter qarşısında həddən artıq stress və ya ondan kənarda mənəvi boşluq, yersiz əsəb və digər hallarla insanların məhvinə xidmət edir. Xüsusilə də gəncləri yersiz və zərərli vərdişlərdən xilas etmək üçün ilk növbədə valideynlərin üzərinə düşən məsulliyət böyükdür. Lakin incə məqama diqqət yetirmək lazımdır. Məsələ burasındadır ki, kompüter qarşısında çox əyləşən və pis vərdişlər qazanan gənclərlə mülayim rəftar edərək, onlara məhdudiyyət qoymayaraq fəaliyyətlərinə nəzarət etmək qabiliyyətində və dözümündə olan valideyini bizim cəmiyyətdə görmək çox çətin məsələdir. Əlbəttə, bu fikirləri qəti şəkildə deməyimin səbəbi var. Bunlar şəxsi müşahidələrimdən irəli gələn fikirlərdir. Valideyinlər bir qayda olaraq, unudurlar ki, qadağa və məhdudiyyətlər məsələnin həlli yolu deyil. Əksinə, bu yolla uşaqların, gənclərin inkişaf və şəxsi seçim azadlığıni məhdudlaşdırmış oluruq. Sərt qadağalar müstəqil həyata qədəm qoymağın nəinki qarşısını alır,  həmçinin gənclərin beynəlxalq, dünyəvi biliklərə yiyələnməsinə əngəl olur. Bundan başqa, öz uşaqlığımızı yadımıza salaraq əminliklə deyə bilərəm ki, qadağan olunan hər bir şey insan üçün daha maraqlı və cəlbedici olur. Prosesləri nəzəri və mütləq qiymətləndirsək belə qənaətə gəlmək olar ki, gəncləri pis, zərərli vərdişlərdən çəkindirmək üçün vacib olan məqam valideynlərin maarifləndirilməsi, ikinci məqam, asudə vaxtın səmərəli keçilməsi üçün şərait yaratmaq və onlara real həyata daha yaxın olmağın üstünlüyünü göstərmək ən uyğun və vəziyyətdən asan çıxış yoludur.  Digər bir tərəfdən çox rastlanan pis vərdişlərdən biri də, gənclərin məşğulluluq problemləridir. Yəni, işsizlikdən meydana gələn problemlər. Günün səmərəli saatlarında müxtəlif istirahət məkanlarında, yəni çayxana, kafelərdə və elə küçələrdə boş-boş gəzən gənclərlə hər an rastlaşırıq. Boş vaxtını tüfeyli şəkildə, passiv keçirən bu gəncləri dindirərkən əksəriyyəti eyni problemdən-işsizlikdən şikayətlənirlər. SSRİ dövründə sovet cəmiyyətində yaranan bu problem ölkə üçün təhlükəli sayılır və dövlət bununla mübarizə aparırdı. İttifaqda düşünürdülər ki, yaranan cinayətlərə, oğrluqlara səbəb gənclərin passiv, tüfeyli həyat tərzidir. Buna görə önəmli məsələ ilk növbədə gənclərə perspektivli sahələrdə iş yerləri ayırmaq və zəhmətkeş fərd kimi yetişməsində yardımçı olmaq idi. Etiraf etmək lazımdır ki, dövlətimiz özündə bu məsələni hər zaman prioritet mövzu olaraq nəzarətində tutmalıdır. Əhalinin məşğulluluq səviyəsinin artırılması və əmək ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi vaxt itkisinin qarşısını alır. Onun həmçinin sosial-iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayır, sosial durumu yaxşılaşdırır. Gənclərin gələcəyə inamını möhkəmləndirir, pis əməllərdən çəkindirir. Sosial rifah yaxşılaşdıqca gənclərdə əhval-ruhiyyə yüksək səviyyəyə köklənir, ailələrə bağlılıq, özünəinam məsulliyyəti formalaşdırır. Sevindirici haldır kı, son 5 ildə gənclərin məşğulluluğunu artırmaq, işsizlik problemini aradan qaldırmaq istiqamətində dövlət proqramları hazırlanır və həyata keçirilir. Görülən tədbirlər nəticəsində sadalanan problemlərin aradan qaldırılmasından əlavə sosial müdafiənin gücləndirilməsi, təhsilin səviyyəsinin artırılması yolunda mühüm nəticələr əldə edilib. Bunula belə təəssüf doğurucu haldır ki, səmərəsiz məşğuliyyətlər əsasən gənc xanımlarda da müşahidə olunur. Həddindən artıq sosiallaşma, məşhurluq həyatına yaxınlaşma, zəhmətə, işə can yandırmamaq və s. bu kimi vərdişlər onlara bağlı məşğuliyyətlər formalaşır. Müasir dövrdə bir çox inkişaf etmiş ölkələr belə, gənclərin məşğuliyyətindən narahatdir. Müzakirə olunası məsələ də, məhz daha yeni perspektivli sahələrin yaradılması və genişləndirilməsidir. Bir məsələni də xüsusi qeyd etmək istərdim ki, müvəqqəti, qısamüddətli və mövsümi iş yerlərinin yaradılması işsizlik probleminin həllində heç də əhəmiyyətli olmur. Bu günlərdə dostlarla söhbət zamanı anladım ki, insanlar iş yerlərinin qısamüddətli və az məvacibli  olmasını dövlətin onlara, onların gələcəyinə laqeydliyi kimi qiymətləndirirlər. Zənnimcə, bu gəncinlərin də sözlərində həqiqətə yaxın fikirlər az deyil. Gəlin etiraf edək ki, onlara təklif olunan 200-250 manatlıq iş yeri etiraf edək ki,yaşayış minumunu ödəməyəcək qədər azdır. Axı hər bir Azərbaycan vətəndaşı yaxşı bilir ki, onlara təklif olunan bu məbləğ tək bir adamın belə, dolanışığını təmin edə bilməz. Düşünürəm ki, bu qədər laqeyd yanaşma düzgün deyil. Statistikaya nəzər yetirsək görərik ki, Azərbaycan inkişaf etmiş ölkələr içərisində gənclərin məşğulluluq səviyyəsinə görə ilk onluğa daxildir. Bu, kifayət qədər yüksək göstəricidir. Amma statistikanı az məvacibli, müvəqqəti iş yerləri doldurursa, bu nə dərəcədə düzgündür? Ölkəmizin əhalisinin 31%-ni gənclər təşkil etdiyini nəzərə alsaq görürürük ki, demoqrafik vəziyyət heç də ürəkaçan deyil. Əvvəla demoqrafik vəziyyət gənc kadrların yetişməsi sahəsində məhdudiyyətlər yaradır. Artımın aşağı səviyyəsinin birinci səbəbi, iqtisadi inkişaf amilindən asılıdır. İqtisadi inkişaf tempi aşağı düşdükcə, əhalinin fiziki iş görmək qabiliyyətindən tutmuş ümumi yaş həddinə qədər olan təbəqənin göstəricisini tənzimləmək çətinləşir.

Gənclərin əmək bazarında üzləşdikləri çətinliklər streotiplərdir. Yəni səriştəsizlik, bilik və bacarıqların yetərsizliyi ucbatından işə qəbul firmalarının tələblərinə uyğun olmamasıdır. Ortaya çıxan problem hər iki tərəfə aid ola bilər. Tələblərin yüksək olması, yaxud gənclərin tənbəlləşməsi. Digər streotip gənc nəslin peşə seçimində səhv istiqamətlənməsidir. Nədənsə, gənclərimizin çoxu humanitar peşələrə can atır. Son zamanlar işsizlik problemini aradan qaldırmaq üçün dövlət tərəfindən bir sıra tədbirlər həyata keçirilir. Ümid edək ki, həyata keçirilən bu tədbirlir gənclər üçün əhəmiyyətli olacaq. Bu bütün Azərbaycan gəncliyinin arzularıdır. Arzuların çin olsun Azərbaycan gəncləri!

Xəbər Lenti

Milli Məclisin AŞ PA-dakı nümayəndə heyətinin videokonfrans formatında iclası keçirilib

Şou-biznes nümayəndələri arasında SORĞU - VİDEO - FOTO

"Get, öz uşaqlarının dərdini çək" - Niyamdan Zaura

“Bizi birləşdirn mədəniyyət” layihəsinin bu dəfəki buraxılışı növbəti dəfə gənclərə həsr olunub

Azərbaycanda indiyədək 2,3 milyon tondan çox taxıl yığılıb - FOTO

CAR-da neft emalı zavodunda partlayış olub, ölənlər var

"Türkiyədə Günel və Tunardan başqa müğənnimizi tanımırlar"

İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 11 mini ötüb

Polşa və Azərbaycan bərpa olunan enerji sahəsində əməkdaşlıq edə bilərlər

Prezident İlham Əliyev Vladimir Putini təbrik edib

Xaricdə əmlakı olanlara PİS XƏBƏR

Çində meydana çıxan yeni virus ikinci pandemiyaya səbəb ola bilər? - Mütəxəssislər açıqladı

Bahar Muradova: Bələdiyyələrdə gender komissiyalarının yaradılması mühüm məsələdir

Bayram Nurlu karantin rejimini pozduğu üçün cərimələndi - VİDEO

Nüşabə Ələsgərli xəstəlikdən arıqlayıb

Ermənistanda daha 593 nəfər koronavirusa yoluxdu

Rusiyada koronavirusa yoluxanların sayı 660 min nəfəri keçib

Koronavirusu məhv edən robot hazırlandı - FOTO

Hikmət Babaoğlu: Yaz və növbədənkənar sessiyalar ərzində qəbul olunmuş qanunlar ölkəmizin gələcək inkişafına mühüm töhfələr verəcək

Azərbaycanın Xalq artistindən yarıçılpaq FOTO

Azərbaycan gimnastları polisləri peşə bayramı münasibətilə təbrik edib - VİDEO

Myanmada torpaq sürüşməsi olub - 113 nəfər həlak olub

Pandemiya dövründə Bakıda ticarət dövriyyəsinin həcmi açıqlanıb

Çempionlar Liqasında 2020/2021 mövsümünün tam təqvimi açıqlandı

Koronavirusun kabusa çevrildiyi 3 ÖLKƏ - Bir gündə 2213 ÖLÜ - FOTO

"Çelsi" uduzdu - VİDEO

Türkan Vəlizadədən cazibədar FOTO

Bikinisi açılan 43 yaşlı məşhur aparıcının SİNƏSİ GÖRÜNDÜ - FOTO

Polşa liman infrastrukturlarının inkişafı təcrübələrini Azərbaycanla bölüşməyə hazırdır

Prezident İlham Əliyevin rəsmi "Facebook" səhifəsində polis günü münasibətilə paylaşım edilib - FOTO

Vilayət Eyvazov: “Son illərdə 21 mindən artıq cinayətkar qrup zərərsizləşdirilib, axtarışda olan 55 mindən artıq şəxs saxlanılıb”

“Everton” və “Arsenal” qələbə qazanıb

Venesuelada parlament seçkiləri dekabrın 6-da keçiriləcək

COVID-19-un müalicəsində tətbiq edilən ən son dərman preparatları Azərbaycandakı xəstəxanaların depolarında var

Şahmatçımız Günay Məmmədzadə çinli Hou Yifana məğlub olub

Ərdoğan və Merkel Liviya və Suriyanı müzakirə ediblər

Şabranda qaz qumbarası aşkar olunub - FOTO

Efiopiyada toqquşmalarda 80-dən çox insan öldü

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva polis əməkdaşlarını peşə bayramı münasibətilə təbrik edib - FOTO

Günün qoroskopu: peşəkarlıq sizdən mütəhərrik və çeviklik tələb edir

Xaricdə çalışan Azərbaycan vətəndaşının vergi öhdəliyi nələrdir?

Yuxarı vergi orqanlarında inzibati şikayətlərə hansı halda baxılır?

Dünyada 10,3 milyondan çox insan koronavirusa yoluxub

Rusiyada ümumxalq səsverməsi başa çatıb

Bakıda koronavirusa yoluxan şəxs marketdə saxlanıldı - VİDEO - FOTO

Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 175 min nəfəri ötüb

Dünyada cinsə görə ayrı-seçkilik səbəbindən "itirilmiş" qızların sayı 140 milyondur

Koronavirus Yaponiyada böyük biznesə inamı sarsıdır

Turizm böhranı ilə əlaqədar dünya iqtisadiyyatının itkiləri hesablanıb

Britaniyada son sutkada koronavirusdan 176 nəfər vəfat edib

İspaniya və Portuqaliya sərhədlərini açdı

“Sərhədlər bağlıdırsa, necə Londona gedə bilərəm?” - Nigar Camal

Narkokuryer kokaini mənzilində axtarış əməliyyatı aparılan ev sahibinə çatdırdı - FOTO

Röya koronavirus testinin cavabını paylaşdı - FOTO

Qazaxıstanda 14 günlük karantin rejimi tətbiq ediləcək

Beynəlxalq Muğam Mərkəzindən canlı yayımlar davam edir - FOTO

İtaliya hökuməti ölkəyə gələnlər üçün yeni karantin qaydaları tətbiq edib