AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Sosial şəbəkələrin görünən
və görünməyən fəsadları

  98

Niyə gəncliyimizi sosial şəbəkələrdə xərcləyirik?

 Gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilən müasir texnologiyalar, texnoloji avadanlıqlara olan maraq istər elm adamlarının, istərsə də sadə vətəndaşların daim diqqət mərkəzindədir. Xüsusilə də, virtual məkana tələbat artdıqca, yeni sosial şəbəkələr meydana gəlir.

Sosial şəbəkə istifadəçilərinin isə çoxu gənclərdir. İnternetin sürətli inkişafı da, həyatımıza təsirsiz ötüşmür. Yaşından, işindən, sosial statusundan, asılı olmayaraq, hər birimiz az qala günümüzün böyük hissəsini virtual məkanda keçiririk. Virtual məkanda dost, qardaş dediyimiz, əmioğlu adlandırdığımız şəxslərin sayını- hesabını belə bilmirik. Eyni zamanda o qədər təəssüf doğuran anlarla qarşılaşırıq ki, adam bu situasiyalardan necə çıxmaq yollarının burulğanında boğulub qalır. Bu burulğandakı dırnaqarası əmioğulların, dayıqızıların sayı artdıqca, illərlə vaxımızı, enerjimizi, hətta yolunda sağlamlığımızı fəda etməyə hazır olduğumuz əzizlərimizi, yaxından tanıdığımız, doğmalıq- dostluq etdiyimiz insanlardan uzaqlaşırıq. Görün işlər hansı həddə çatıb ki, real həyatda üzünü bircə dəfə belə görmədiyimiz insanlarla virtual "doğmalaşırıq", onlarla heç bir şeyin fərqinə varmadan müxtəlif mövzularda fikir mübadilələri aparırıq. 

Düzdür, internetin faydalı tərəfləri zərərindən çoxdur. Lakin qeyd etdiyim kimi, bu məkanın gücü, real ünsiyyətə, insanlararası münasibətə ciddi zərbə vurur, bu aləmdə uzun müddət vaxt keçirən insanlarda şəbəkədən asılılıq yaranır. Bu gün, nəinki bəylərimiz, eyni zamanda xanımlarımız da həyatlarını internetsiz təsəvvür edə bilmirlər. Hətta əvvəlki illərlə müqayisədə sosial şəbəkədə, sosial mövzularla bağlı müzakirələrdə aktivliyi ilə seçilən, daha müstəqil fikir yürüdən xanımlarımızın da sayı artıb. Bunlar bizə xeyir verir, yaxud zərər bax, bunu ancaq istifadəçilər özləri daha yaxşı bilir. O ki, qaldı gənclərimizə, onlar bu vasitələrdən aldıqları informasiyanı kifayət qədər təhlil etmək təcrübəsinə malik deyillər. Məhz buna görə də, onlar nəyin xeyirli, nəyin ziyanlı olduğunu ayırmaqda, fərqləndirməkdə çətinlik çəkirlər. Bu zaman gəncləin aldıqları informasiya onlar üçün təhlükə mənbəyinə çevrilir. Bu işlərlə məşğul olan tədqiqatçılar, elm adamları belə qənaətə gəliblər ki, vaxtının çoxunu sosial şəbəkələrdə keçirən gənclər özündə mənfi xüsusiyyətlər formalaşdırır. Onlarda eyforiya (insanın məmnuniyyət duyduğu və özünü səbəbsiz yerə yaxşı hiss etdiyi bir ruhi durum) qapanma  hissi formalaşır.     

Yaxın keçmişə qədər məşhurların sosial şəbəkələrdəki aktivliyi, onların bu məkana kütləvi cəlb olmaları, kütləvi informasiya vasitələrilə və televiziyalarda  şəxsi hesablarını elan etmələri reklam xarakterli olduğu üçün qadağan olunurdu. Zaman keçdikcə, informasiya sahəsinə olan tələbat artdıqca, insanlarda sosiallılıq kütləviləşdi. Artıq sosial şəbəkələrdə şəxsi hesabların elan olunması reklam çərçivəsindən çıxaraq adiləşib. Məşhurluğu ilə seçilən sosial şəbəkələr, artıq heç bir reklama ehtiyacı olmadan cəmiyyətimizin ayrılmaz hissəsidir. Yaxın keçmişlə müqayisədə sosial şəbəkələr tanışlıq və ünsiyyət formatından çıxaraq informasiya mənbəyinə çevrilib və baza rolunu oynayan genişlənmələr dünyanın istənilən nöqtəsi ilə əlaqə yaratmaq imkanına malik olub. Bəli, inkişafın doğru və səmərəli şəkildə cərəyanı müsbət haldır. Lakin bunlar getdikcə bağlılıq, asılılıq halını alırca, sonunda psixoloji fəsadlara gətirib çıxarır. Psixoloji fəsadlar insana o qədər gizli sirayət edir ki, bunu zamanında sezmək və əlac yollarını bulmaq çətin olur.

 Səbəbsiz sevinclə müşahidə olunan bu ruhi hal, kompyüterdən asılılıq, yaxınlara, dost-tanışlara laqeydlik, yaddaş pozğunluğu, anlama qabiliyyətinin zəifləməsi, kompüter qarşısında həddən artıq stress və ya ondan kənarda mənəvi boşluq, yersiz əsəb və digər hallarla insanların məhvinə xidmət edir. Xüsusilə də gəncləri yersiz və zərərli vərdişlərdən xilas etmək üçün ilk növbədə valideynlərin üzərinə düşən məsulliyət böyükdür. Lakin incə məqama diqqət yetirmək lazımdır. Məsələ burasındadır ki, kompüter qarşısında çox əyləşən və pis vərdişlər qazanan gənclərlə mülayim rəftar edərək, onlara məhdudiyyət qoymayaraq fəaliyyətlərinə nəzarət etmək qabiliyyətində və dözümündə olan valideyini bizim cəmiyyətdə görmək çox çətin məsələdir. Əlbəttə, bu fikirləri qəti şəkildə deməyimin səbəbi var. Bunlar şəxsi müşahidələrimdən irəli gələn fikirlərdir. Valideyinlər bir qayda olaraq, unudurlar ki, qadağa və məhdudiyyətlər məsələnin həlli yolu deyil. Əksinə, bu yolla uşaqların, gənclərin inkişaf və şəxsi seçim azadlığıni məhdudlaşdırmış oluruq. Sərt qadağalar müstəqil həyata qədəm qoymağın nəinki qarşısını alır,  həmçinin gənclərin beynəlxalq, dünyəvi biliklərə yiyələnməsinə əngəl olur. Bundan başqa, öz uşaqlığımızı yadımıza salaraq əminliklə deyə bilərəm ki, qadağan olunan hər bir şey insan üçün daha maraqlı və cəlbedici olur. Prosesləri nəzəri və mütləq qiymətləndirsək belə qənaətə gəlmək olar ki, gəncləri pis, zərərli vərdişlərdən çəkindirmək üçün vacib olan məqam valideynlərin maarifləndirilməsi, ikinci məqam, asudə vaxtın səmərəli keçilməsi üçün şərait yaratmaq və onlara real həyata daha yaxın olmağın üstünlüyünü göstərmək ən uyğun və vəziyyətdən asan çıxış yoludur.  Digər bir tərəfdən çox rastlanan pis vərdişlərdən biri də, gənclərin məşğulluluq problemləridir. Yəni, işsizlikdən meydana gələn problemlər. Günün səmərəli saatlarında müxtəlif istirahət məkanlarında, yəni çayxana, kafelərdə və elə küçələrdə boş-boş gəzən gənclərlə hər an rastlaşırıq. Boş vaxtını tüfeyli şəkildə, passiv keçirən bu gəncləri dindirərkən əksəriyyəti eyni problemdən-işsizlikdən şikayətlənirlər. SSRİ dövründə sovet cəmiyyətində yaranan bu problem ölkə üçün təhlükəli sayılır və dövlət bununla mübarizə aparırdı. İttifaqda düşünürdülər ki, yaranan cinayətlərə, oğrluqlara səbəb gənclərin passiv, tüfeyli həyat tərzidir. Buna görə önəmli məsələ ilk növbədə gənclərə perspektivli sahələrdə iş yerləri ayırmaq və zəhmətkeş fərd kimi yetişməsində yardımçı olmaq idi. Etiraf etmək lazımdır ki, dövlətimiz özündə bu məsələni hər zaman prioritet mövzu olaraq nəzarətində tutmalıdır. Əhalinin məşğulluluq səviyəsinin artırılması və əmək ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi vaxt itkisinin qarşısını alır. Onun həmçinin sosial-iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayır, sosial durumu yaxşılaşdırır. Gənclərin gələcəyə inamını möhkəmləndirir, pis əməllərdən çəkindirir. Sosial rifah yaxşılaşdıqca gənclərdə əhval-ruhiyyə yüksək səviyyəyə köklənir, ailələrə bağlılıq, özünəinam məsulliyyəti formalaşdırır. Sevindirici haldır kı, son 5 ildə gənclərin məşğulluluğunu artırmaq, işsizlik problemini aradan qaldırmaq istiqamətində dövlət proqramları hazırlanır və həyata keçirilir. Görülən tədbirlər nəticəsində sadalanan problemlərin aradan qaldırılmasından əlavə sosial müdafiənin gücləndirilməsi, təhsilin səviyyəsinin artırılması yolunda mühüm nəticələr əldə edilib. Bunula belə təəssüf doğurucu haldır ki, səmərəsiz məşğuliyyətlər əsasən gənc xanımlarda da müşahidə olunur. Həddindən artıq sosiallaşma, məşhurluq həyatına yaxınlaşma, zəhmətə, işə can yandırmamaq və s. bu kimi vərdişlər onlara bağlı məşğuliyyətlər formalaşır. Müasir dövrdə bir çox inkişaf etmiş ölkələr belə, gənclərin məşğuliyyətindən narahatdir. Müzakirə olunası məsələ də, məhz daha yeni perspektivli sahələrin yaradılması və genişləndirilməsidir. Bir məsələni də xüsusi qeyd etmək istərdim ki, müvəqqəti, qısamüddətli və mövsümi iş yerlərinin yaradılması işsizlik probleminin həllində heç də əhəmiyyətli olmur. Bu günlərdə dostlarla söhbət zamanı anladım ki, insanlar iş yerlərinin qısamüddətli və az məvacibli  olmasını dövlətin onlara, onların gələcəyinə laqeydliyi kimi qiymətləndirirlər. Zənnimcə, bu gəncinlərin də sözlərində həqiqətə yaxın fikirlər az deyil. Gəlin etiraf edək ki, onlara təklif olunan 200-250 manatlıq iş yeri etiraf edək ki,yaşayış minumunu ödəməyəcək qədər azdır. Axı hər bir Azərbaycan vətəndaşı yaxşı bilir ki, onlara təklif olunan bu məbləğ tək bir adamın belə, dolanışığını təmin edə bilməz. Düşünürəm ki, bu qədər laqeyd yanaşma düzgün deyil. Statistikaya nəzər yetirsək görərik ki, Azərbaycan inkişaf etmiş ölkələr içərisində gənclərin məşğulluluq səviyyəsinə görə ilk onluğa daxildir. Bu, kifayət qədər yüksək göstəricidir. Amma statistikanı az məvacibli, müvəqqəti iş yerləri doldurursa, bu nə dərəcədə düzgündür? Ölkəmizin əhalisinin 31%-ni gənclər təşkil etdiyini nəzərə alsaq görürürük ki, demoqrafik vəziyyət heç də ürəkaçan deyil. Əvvəla demoqrafik vəziyyət gənc kadrların yetişməsi sahəsində məhdudiyyətlər yaradır. Artımın aşağı səviyyəsinin birinci səbəbi, iqtisadi inkişaf amilindən asılıdır. İqtisadi inkişaf tempi aşağı düşdükcə, əhalinin fiziki iş görmək qabiliyyətindən tutmuş ümumi yaş həddinə qədər olan təbəqənin göstəricisini tənzimləmək çətinləşir.

Gənclərin əmək bazarında üzləşdikləri çətinliklər streotiplərdir. Yəni səriştəsizlik, bilik və bacarıqların yetərsizliyi ucbatından işə qəbul firmalarının tələblərinə uyğun olmamasıdır. Ortaya çıxan problem hər iki tərəfə aid ola bilər. Tələblərin yüksək olması, yaxud gənclərin tənbəlləşməsi. Digər streotip gənc nəslin peşə seçimində səhv istiqamətlənməsidir. Nədənsə, gənclərimizin çoxu humanitar peşələrə can atır. Son zamanlar işsizlik problemini aradan qaldırmaq üçün dövlət tərəfindən bir sıra tədbirlər həyata keçirilir. Ümid edək ki, həyata keçirilən bu tədbirlir gənclər üçün əhəmiyyətli olacaq. Bu bütün Azərbaycan gəncliyinin arzularıdır. Arzuların çin olsun Azərbaycan gəncləri!

Xəbər Lenti

Hindistanda avtobus qəzasında ən azı 11 nəfər ölüb

Uqandada qəza: 10 nəfər ölüb

Türkiyə təyyarələri İraqın şımalında PKK mövqələrini bombalayıb

"Qarabağ"ın oyununun vaxtı dəyişdirildi

Havanın temperaturu 39 dərəcə olacaq

Göygöldə "MAZ" yanıb

PSJ ikinci turda məğlub olub

Dağlıq ərazidə köməksiz vəziyyətdə qalan şəxs xilas edilib

"Atletiko" və "Sevilya" yeni mövsümə qələbə ilə başladı

İranın "Grace 1" tankeri Cəbəllütariqi tərk edib

"Başakşəhər" darmadağına üzüldü

Bakıda mənzildən meyit tapılıb

Millimizin üzvünün şərəfini qoruduğu komandasından növbəti qələbə

QDTİB: Azərbaycanla bərpa olunan enerji mənbələri, kənd təsərrüfatı, süd emalı sahələrində işləməyi planlaşdırırıq

Dünya çempionatının son günündə 1 gümüş, 1 bürünc medal

"Leyptsiq" yeni mövsümə darmadağınla başladı

Sakit Okeanda güclü zəlzələ olub

"Bu iş mənim hobbim olsa da..." - FOTO

700 balları itirməklə nə qazandıq?

Günün qoroskopu: Reallığa qayıdın

“Beynəlxalq Ordu Oyunları - 2019” yarışlarında hərbi qulluqçularımız mükafatlandırılıb - FOTO

Batma təhlükəsi ilə üzləşən 2 nəfər xarici ölkə vətəndaşı xilas edilib

Moruq yığan Qəbələ sakini dağdan yıxıldı

Türklərin, azərbaycanlıların və yəhudilərin qanına susamış iğdırlı “Dro”

İsrail İran hədəflərini vurdu, İraq hava məkanını bağladı

Ermənistan “140 hektar torpaq almışıq” dedi, Azərbaycan MN istehzalı cavab verdi

Beyləqanda Suvarma Sistemləri İdarəsi özəl mülkə çevrilib? – Ölü canlar, satılan qoyunlar, daha nələr…

Şeydayev derbidə 90 dəqiqə oynadı

"Səbail" "Zirə"yə qalib gəldi - YENİLƏNİB

Ülvi Qənizadə dünya çempionatının gümüş medalını qazanıb

Mətanət İsgəndərli Türkiyədə ərdə olan qızı ilə - FOTO

Cəbəllütariq ABŞ-ın "Grace1" İran tankerinin saxlanılması tələbini rədd edib

Bakıda özünü binadan atmaq istəyən şəxs xilas edilib

İkinci turun oyunlarının başlama saatı açıqlandı

Alpbax Avropa Forumu işə başlayıb

"Bavariya" Mandzukiçin transferindən imtina etdi

Məşhur futbolçu karyerasını başa vurdu

"Borussiya"dan "Bavariya"ya

Eddi debüt edə bilmədi

Hindistanda daşqın və torpaq sürüşmələrindən 18 nəfər həlak olub

Əsgər Əlizadə dünya çempionatının bürünc medalını qazanıb

Türkiyədə PKK terrorçularına qarşı əməliyyat: 10 nəfər saxlanılıb

Bu il Moldovada yanğından 60 nəfər həlak olub

Kəlbəcərlilər 577 hektar sahədə əkin aparıb

Şəhriyar Məmmədyarov Hikaru Nakamura ilə mübarizə aparacaq

İŞİD Kabildə baş verən partlayışa görə məsuliyyəti öz üzərinə götürüb

Abşeronda yük avtomobili yanıb

Dövlət qulluğuna qəbul üçün test imtahanı keçirilib

Fransada bazar yanıb - sakinlər təxliyə edilib

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: Azərbaycanın layiqli övladları, əsgər və zabitləri ilə fəxr edirəm - VİDEO - FOTO

"Fars körfəzində istənilən gəmini ələ keçirə bilərik" - iranlı admiral

Xaçmazda qəza: üç yaralı

Beyl “Real”da qalacaq

Yük maşını hərəkətdə olarkən yandı - FOTO

Mourinyo niyə kədərləndi?

Ordumuz düşməni nişangah altında saxlayır - Müdafiə Nazirliyi

Estoniya hökuməti ictimai televiziya üçün yeni bina inşa edəcək

Bakıda 2 otaqlı mənzil yanıb - 1 nəfər xilas edilib

Qardabani rayonundakı Azərbaycan məktəbləri təmir olunur

Çində 5 bal gücündə zəlzələ olub

Türkiyədə ağır yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib

Portlend şəhəri etirazlara hazırlaşır

Finlandiya enerji sisteminin sabitləşməsində Azərbaycana kömək üçün yeni yollar axtarır

Fəriddən yeni mövsümdə ilk qol – Çexiyada

Kavani Bekhemin klubuna keçir

Hüseynov 300-ə çatdı

"Səbail" "Zirə"yə qarşı - YENİLƏNİR

Azərbaycanlı xanım müğənni avtomatla şəklini paylaşdı - Bağdadda... - FOTO

Vilayət Eyvazov bu rayona yeni polis rəisi təyin etdi

“Linfild”-“Qarabağ” matçının hakimləri müəyyənləşib

"İntihar" hallarını siyasiləşdirənlər, faciədən gəlir güdənlər

Bərdədə iki yaşlı uşağı “tok” vurdu

Oktay Rza vəfat etdi

İsmayıl Abdullayev şərhçilikdən uzaqlaşdırıldı - İrqçiliyə görə

Üç fələstinli Qəzza zolağının sərhədində atışmada ölüb

DİN və Paş Prokurorluqdan Şəmkirdəki dəhşətli hadisə ilə bağlı AÇIQLAMA

"Səbail" "Zirə"yə qarşı

Xavi ilk titulunu qazandı - Məşqçi kimi

Tiflis MDB-dən çıxmaqla səhv etdi - Burcanadze

Anomal hava şəraiti balıqların kütləvi ölümünə səbəb olub

Çin silkələndi

Markizio Italiyaya qayıdır

Şoyqu ABŞ-ı təhdid etdi: Raketləriniz...

Əfqanıstanda daha bir partlayış, 10 ölü

London məhkəməsindən Nigeriya ilə bağlı sarsıdıcı qərar - Ölkə büdcəsinin üçdə birini...

UEFA statistikanı açıqladı: "Qarabağ" bu göstəricidə bütün klubları geridə qoydu

Mario Balotellinin yeni klubu

Amerikalılar rusların "Ölü əl"ini istəyirlər

ABŞ-da böyük qarşıdurma yaşana bilər - Tramp narahatdır

CHP sədrindən Əsədlə bağlı SKANDAL ÇAĞIRIŞ

“Linfild” - “Qarabağ” matçını bu hakim idarə edəcək

Türkiyədə dəhşətli zəlzələ ABŞ-ın gizli silahı ilə törədilib?

Həsən Şaş istefa verdi - “Qalatasaray”da ŞOK

Qazaxıstanda sutka ərzində 2 zəlzələ

Ölkələrin pensiya yaşı - Siyahı

İranda süni saqqal yapışdıran 6 qız cəza alacaq - Futbol sevgisi baha başa gəldi

Türkiyədə mikroavtobus qəzası: xəsarət alanlar var

Yunker məzuniyyətini yarımçıq qoydu - SƏBƏB

Nyu-Yorkda təyyarə yaşayış binasına çırpıldı, 1 ölü

La Liqada 8 qollu heç-heçə, "Real" isə... - VİDEO

Məşhur teleaparıcı təyyarə qəzasında öldü

Bu ölkədə toy mərasimində DƏHŞƏTLİ partlayış: 63 ölü, 182 yaralı