AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Mədəniyyət çatışmazlığı sindiromdurmu?

  823

Təhsil-tədris sisteminin fəlsəfəsi dəyişməlidir

 Azərbaycan cəmiyyətinin bir sıra ciddi problemləri bu gün çox aktual olsa da, onların həlli heç kimi əsla düşündürmür. Hamı elə davranır ki, guya bütün müşahidə etdiklərimiz elə belə də olmalıdır.

Məsələn, təhsilindən, sosial mənşəyindən və hüquqi statusundan asılı olmayaraq, Azərbaycan cəmiyyətində ciddi mədəniyyət çatışmazlığı mü-şahtdə olunmaqdadır. Bəziləri bunu sindrom hesab edir, yəni genetik çatışmamazlıq kimi qiymətləndirilir. Amma biz düşünürük ki, mədəniyyətsizlik heç vaxt sindrom ola bilməz, insanlar mədəniyyətlə birlikdə doğulmur, hər bir fərd mədəniyyəti həyatda qazanır.

Hətta, cəmiyyətdə bu və buna bənzər çatışmazlıqlarımızı milli mənşəyimizlə əlaqələndirməyə çalışanlar da var və bu qism insanlar belə bir rəy formalaşdırmağı bacarıblar. Kimi dindirirsənsə, bu millətdən əlin üzüb -"bizdən millət olmayıb, olmayacaq da..."

Lakin dünya təcrübəsi göstərir ki, cəmiyyətdə insani, mədəni, etik, estetik və s. keyfiyyətlərin formalaşmasında milli mənsubiyyət o qədər də yüksək faizli xüsusi çəkiyə malik deyil. Diqqət edirsinizsə, insani keyfiyyətlər, yalnız dövlət yaratmış millətlərdə milli mənsubiyyətə bağlanır. Məsələn, "alman maşını", "alman dəqiqliyi", "fransız mədəniyyəti", "yapon intellekti" və s. Bu yalnız tarixin müəyyən dönəmində dövlət rejiminin qeyd edilən məqamlara xüsusi diqqət yetirərək, onu inkişaf etdirməsi ilə əlaqədardır. Müasir dönəmdə Koreya xalqı bəşəriyyət tarixi üçün böyük bir nümunə yaradır. İki eyni xalq fərqli mədəniyyətlər və cəmiyyətlər yetişdirir. Bu bariz sübutdur ki, cəmiyyətdə insani keyfiyyətlərin formalaşmasının milli mənsubiyyətə demək olar ki, aidiyyəti yoxdur. Bu səbəbdən də, "biz düzələn millət deyilik" deyərək bu dünyadan əl üzmək, tərkidünyalıq etməyə dəyməz.

Qayıdaq bizim özəl problemlərimizə. Hətta, ölkənin paytaxtında belə, sadə insani mədəniyyətə malik olmayan böyük insanlar qurupu ilə hər gün rastlaşırıq. Avtobusda ayaq başmağa yer olmadığı halda, dayanacaqda dayanan insan nəyin bahasına olur-olsun özünü salona pərçimləmək istəyir, metroda qapı açılan kimi, platformada dayanan sərnişinlər vaqona hücum çəkir, səhər tezdən şəhərin küçələrində məlahətli səslə gənc qadın və kişilər oxuyur - "qatıq var, qatıq" və s. Biz bütün bu mədəniyyətsizliklərin əsas səbəbini təhsil və tədrisin düzgün qurulmamasında görürük.

Düzdür, bu məsələləri pedeqoqlar daha yaxşı bilir, amma müasir təhsil proqramlarında məqsəd yalnız şagird və tələbələri fundamental elmi məsələlərlə yükləmək üsulları axtarıb tapmaqdır. Təhsil nə qədər naqis olsa da, yeni üsullar düşünüb tapanlar da var. Baş qarışıb, yalnız test suallarına şablon cavabları gənclərin beyninə yükləməyə, belədə isə o yükün altında inildəyən, mədəniyyətdən, etikadan, məntiqdən bixəbər bir gənc nəsil yetişir. Hər il orta məktəbi bitirən onminlərlə şagirdin, yalnız 15-20 faizi təhsil dalınca gedir, yəni 11 ildə öyrəndiklərindən faydalanmaq fikrində olur, qalan 80 faiz isə birbaşa cəmiyyətə - istehsalata, əmək fəaliyyətinə "təyinat alır". Bəs onlar bu 11 ildə onlara fayda verən nəsə qazanıblarmı?

Yalnız oxumaq və yazmaqdan başqa heç nə... Belə çıxır ki, orta təhsil, yalnız təhsilini davam etdirməkdə olan 20 faiz şagirdlərə xidmət edir, yerdə qalan 80 faizinə isə yazıb-oxumaqdan başqa heç nə vermir. Buyurun, 11 ilə yalnız oxuyub-yazmağı öyrədirik, budur bizim təhsil-tədris sisteminin mahiyyəti. Hələ biz onu demirik ki, təhsilini davam etdirən 20 faiz də, bu təhsil sisteminin bəhrəsi deyil, valideyinlərin pulları hesabına işləyən repititorların məhsuludur - bunu qoyuruq bir yana...

Bu gün biz təhsilini davam etdirmək fikrində olmayan çoxluq haqqında düşünməliyik, çünki onlar birbaşa cəmiyyətə təyinat alır. Biz onlara nələri öyrətməliyik? Sualın cavabı çox sadədir - bu gün Azəbaycan cəmiyyəti nədən əziyyət çəkirsə (biz onların bəzilərini yuxarıda qeyd etmişik) bütün gənc nəsilə birinci onları öyrətməliyik. Bura daxildir ən azı mədəniyyət, etika, estetika, davranış mədəniyyəti, yol hərəkət qaydaları, nitq mədəniyyəti, böyüklərə və kiçiklərə qarşı davranış qaydaları və s.

Riyaziyyat, fizika, biologiya və s. yalnız ali təhsilli mütəxəssis, elm və ya ictimayi xadim olmaq istəyən istedadlı gənclərə lazımdırsa, yuxarıda qeyd etdiyimiz keyfiyyətlər bütün cəmiyyətə lazımdır. Düşünürük ki, biz uşaq və gənclərə parta arxasında bu keyfiyyətləri öyrətməliyik ki, vaxt axarında cəmiyyətin mədəniyyəti yüksəlsin. Əks təqdirdə, biz cəmiyyət olaraq heç bir yüksəlişə nail ola bilmərik.

Xəbər Lenti

Şou-biznes nümayəndələri arasında SORĞU - VİDEO - FOTO

"Get, öz uşaqlarının dərdini çək" - Niyamdan Zaura

“Bizi birləşdirn mədəniyyət” layihəsinin bu dəfəki buraxılışı növbəti dəfə gənclərə həsr olunub

Azərbaycanda indiyədək 2,3 milyon tondan çox taxıl yığılıb - FOTO

CAR-da neft emalı zavodunda partlayış olub, ölənlər var

"Türkiyədə Günel və Tunardan başqa müğənnimizi tanımırlar"

İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 11 mini ötüb

Polşa və Azərbaycan bərpa olunan enerji sahəsində əməkdaşlıq edə bilərlər

Prezident İlham Əliyev Vladimir Putini təbrik edib

Xaricdə əmlakı olanlara PİS XƏBƏR

Çində meydana çıxan yeni virus ikinci pandemiyaya səbəb ola bilər? - Mütəxəssislər açıqladı

Bahar Muradova: Bələdiyyələrdə gender komissiyalarının yaradılması mühüm məsələdir

Bayram Nurlu karantin rejimini pozduğu üçün cərimələndi - VİDEO

Nüşabə Ələsgərli xəstəlikdən arıqlayıb

Ermənistanda daha 593 nəfər koronavirusa yoluxdu

Rusiyada koronavirusa yoluxanların sayı 660 min nəfəri keçib

Koronavirusu məhv edən robot hazırlandı - FOTO

Hikmət Babaoğlu: Yaz və növbədənkənar sessiyalar ərzində qəbul olunmuş qanunlar ölkəmizin gələcək inkişafına mühüm töhfələr verəcək

Azərbaycanın Xalq artistindən yarıçılpaq FOTO

Azərbaycan gimnastları polisləri peşə bayramı münasibətilə təbrik edib - VİDEO

Myanmada torpaq sürüşməsi olub - 113 nəfər həlak olub

Pandemiya dövründə Bakıda ticarət dövriyyəsinin həcmi açıqlanıb

Çempionlar Liqasında 2020/2021 mövsümünün tam təqvimi açıqlandı

Koronavirusun kabusa çevrildiyi 3 ÖLKƏ - Bir gündə 2213 ÖLÜ - FOTO

"Çelsi" uduzdu - VİDEO

Türkan Vəlizadədən cazibədar FOTO

Bikinisi açılan 43 yaşlı məşhur aparıcının SİNƏSİ GÖRÜNDÜ - FOTO

Polşa liman infrastrukturlarının inkişafı təcrübələrini Azərbaycanla bölüşməyə hazırdır

Prezident İlham Əliyevin rəsmi "Facebook" səhifəsində polis günü münasibətilə paylaşım edilib - FOTO

Vilayət Eyvazov: “Son illərdə 21 mindən artıq cinayətkar qrup zərərsizləşdirilib, axtarışda olan 55 mindən artıq şəxs saxlanılıb”

“Everton” və “Arsenal” qələbə qazanıb

Venesuelada parlament seçkiləri dekabrın 6-da keçiriləcək

COVID-19-un müalicəsində tətbiq edilən ən son dərman preparatları Azərbaycandakı xəstəxanaların depolarında var

Şahmatçımız Günay Məmmədzadə çinli Hou Yifana məğlub olub

Ərdoğan və Merkel Liviya və Suriyanı müzakirə ediblər

Şabranda qaz qumbarası aşkar olunub - FOTO

Efiopiyada toqquşmalarda 80-dən çox insan öldü

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva polis əməkdaşlarını peşə bayramı münasibətilə təbrik edib - FOTO

Günün qoroskopu: peşəkarlıq sizdən mütəhərrik və çeviklik tələb edir

Xaricdə çalışan Azərbaycan vətəndaşının vergi öhdəliyi nələrdir?

Yuxarı vergi orqanlarında inzibati şikayətlərə hansı halda baxılır?

Dünyada 10,3 milyondan çox insan koronavirusa yoluxub

Rusiyada ümumxalq səsverməsi başa çatıb

Bakıda koronavirusa yoluxan şəxs marketdə saxlanıldı - VİDEO - FOTO

Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 175 min nəfəri ötüb

Dünyada cinsə görə ayrı-seçkilik səbəbindən "itirilmiş" qızların sayı 140 milyondur

Koronavirus Yaponiyada böyük biznesə inamı sarsıdır

Turizm böhranı ilə əlaqədar dünya iqtisadiyyatının itkiləri hesablanıb

Britaniyada son sutkada koronavirusdan 176 nəfər vəfat edib

İspaniya və Portuqaliya sərhədlərini açdı

“Sərhədlər bağlıdırsa, necə Londona gedə bilərəm?” - Nigar Camal

Narkokuryer kokaini mənzilində axtarış əməliyyatı aparılan ev sahibinə çatdırdı - FOTO

Röya koronavirus testinin cavabını paylaşdı - FOTO

Qazaxıstanda 14 günlük karantin rejimi tətbiq ediləcək

Beynəlxalq Muğam Mərkəzindən canlı yayımlar davam edir - FOTO

İtaliya hökuməti ölkəyə gələnlər üçün yeni karantin qaydaları tətbiq edib