AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Əsərləri anlaşılmadı, özü isə dueldə öldürüldü - Riyaziyyat dahisinin dramı

  3

Ölümündən 77 il sonra Fransa Elmlər Akademiyasının katibi onun haqda deyəcəkdi: "Yanlış anlaşıldığı, akademiyadan qovulduğu üçün fəxarət yerimiz olan Qaluanın dühasından üzr istəyirik".

Şübhəsiz ki, riyaziyyat tarixində Evarist Qalua qədər dramatik həyat yaşamış çox az elm adamı var. Çəkinmədən siyasət meydanında respublikaçıların sırasında yerini alan Qalua təkcə inqilabçı kimi yox, riyaziyyat dünyasını silkələyən kəşfləri ilə də bir dahidir.

Demokratikmusavat.com Teleqraf.com-a istinadən fransız riyaziyyatçı Evarist Qalua haqda yazını təqdim edir.

Evarist Qalua 1811-ci ildə Nikolas-Qabriel Qalua və Adelayda-Mariya cütlüyünün ailəsində doğulub. Atası qəsəbədə Liberal Partiyanın üzvü olan bir respublikaçı idi. 1814-cü ildə qəsəbənin bələdiyyə sədri seçildi. 1829-cu ildə isə qəsəbənin rahibi ilə şiddətli siyasi çəkişmədən sonra Qaluanın atası intihar edərək həyatına son qoydu.

Hüquqşünasın qızı olan anası latın və klassik ədəbiyyat oxucusu idi. Oğlunun ilk on illik təhsilini özü verdi.

Müəllimlərə atılan silgi

Qalua on dörd yaşında olanda riyaziyyata ciddi maraq göstərməyə başladı. Hələ on beş yaşında olarkən Jozef Lui Laqrancın tənliklərin cəbri həlli üzərindəki düşüncələri kimi onu tənliklər nəzəriyyəsinə yönəldəcək kitabları oxuyurdu.

Riyaziyyatdan başqa digər dərslərinə ciddi yanaşmaması səbəbindən məktəbdə müvəffəqiyyət qazana bilmirdi. Qalua 1828-ci ildə hazırlıqsız o dönəmdə Fransanın ən məşhur ali məktəbi olan Politexnik İnstitutunun imtahanlarında özünü yoxladı, izah səbəbindən uğursuzluqla üzləşdi. Amma həmin il başqa bir riyaziyyat institutuna (Ecole Normale) daxil oldu.

1829-cu ildə atasının intiharından bir neçə gün sonra Qalua Politexnik İnstitutuna girmək üçün bəxtini növbəti dəfə sınasa da, bu baş tutmadı. Qalua məsələləri geniş açıqlama vermədən izah edirdi, bu da müəllimlərin düşüncələrinin qarışmasına səbəb olurdu.

Bundan qəzəblənən Qalua imtahan komissiyasının üzvləri ilə mübahisə edirdi. İmtahanlardan birində müəllimlərə silgi atmışdı.

Paris yenidən barrikadaların arxasında

1830-cu il Fransada inqilab küləklərinin yenidən əsdiyi bir dövr idi. 1824-cü ildə XVIII Luisin ölümündən sonra hakimiyyətə gələn X Çarlz böyük qardaşının aristokratiya və sərmayədar sinif arasındakı tarazlıq siyasətindən imtina edərək aristokratiya və kilsəni gücləndirən xətt götürmüşdü. Bu siyasi addımlar xalqın kəskin reaksiyası ilə qarşılandı və X Çarlzın 1830-cu ildə parlamenti dağıtması səbir kasasını daşıran son damla oldu - Parisdə yenidən inqilab barrikadaları qurulmuşdu.

Gənc riyaziyyatçı həmin dövrdə inqilabçı Xalqın Dostları dəstəsinə və Milli Topçular Alayına qoşuldu. Həmin dönəmdə riyaziyyat fəaliyyətini davam etdirən Qalua bundan əvvəl rədd edilən iki yazısından sonra axırıncı dəfə "Kökləri olan tənliklərin həll olunma şərtləri haqqında" başlıqlı elmi məqaləsini Fransa Elmlər Akademiyasına təqdim etdi.

Həbsxana həyatı

Evarist Qalua akademiyadan cavab gözləyərkən inqilabi mübarizəni də davam etdirirdi. Mayın 9-da respublikaçıların mitinqinə və şam yeməyinə qatıldı. Yemək masasında qədəhinin üstünə bıçaq qoyaraq Kral Luis Filippə qədəh qaldırmağı təklif etdi. Səhəri gün polis Qaluanın mənzilinə basqın edərək onu həbs etdi. Bir aylıq həbsdən sonra sərbəst buraxıldı.

Qalua bu dəfə Luis Filippin qadağan etdiyi Topçular Alayına üzv olduğu üçün saxlanıldı və altı aylıq həbs cəzasına məhkum olundu. Həbsdə olarkən akademiyanın katibindən elmi məqaləsinin cavabını aldı. Lakin reaksiya yenə mənfi idi. Katib Qaluadan gördüyü işlərin izahını tələb edir və bu cavabı almayana qədər məqalənin yayımlanmayacağını deyirdi.

Həbsxana həyatı və akademiklər dünyası tərəfindən anlaşılmama Qaluanın səhhətinə pis təsir etdi və bu səbəbdən 1832-ci ildə xəstəxanaya yerləşdirildi. Burada respublika tərəfdarı Yeva Sorellə tanış oldu və ondan xoşu gəldi.

Yevanın sevgilisi ilə dueldə

Parisdə qorxunc xolera virusunun yayılması başa çatdıqdan və səhhəti normallaşandan sonra Qalua sərbəst buraxıldı. Bir neçə gün sonra isə gecə vaxtı Yeva ilə sevgi münasibətlərinin olduğunu deyən şəxs prospektdə Qaluanın qarşısını kəsdi. Aralarında mübahisə yarandı və səhəri gün üçün onu duelə çağırdı. İddiaya görə, həmin şəxs Yevanın sevgilisi deyildi, Qaluanı aradan götürmək üçün polis tərəfindən göndərilmiş agent idi.

Duel təyin olunduqdan dərhal sonra Qalua evə qaçdı, riyaziyyatçıların etirazına səbəb olan və akademiya tərəfindən dəfələrlə rədd edilmiş elmi işlərinin başına keçdi. Səhərədək bütün işlərini yenidən nəzərdən keçirib, üzərində işlədi və nəticələri məktub kimi dostu Ogüst Şevalyeyə göndərdi.

Ölümdən sonra əbədi doğulma

İki duelçi axşamtərəfi saat beşdə görüşdülər. Bir neçə dəqiqə sonra isə qarnından vurulan Qalua yerə yıxıldı. Səhəri gün - 1832-ci il 31 may tarixində gənc dahi həyata gözlərini yumdu.

Evarist Qaluanın elmi əsərlərinin taleyi öz taleyindən daha yaxşı idi. Çünki Şevalye məktubları aid olduğu yerlərə çatdırmışdı. Ölümündən bir il sonra "Revu" ensiklopediyasında Qaluanın əsəri dərc olundu. Nəhayət, 1870-ci ildə riyaziyyatçı Mari Enmon Kamil Jordan Qaluanın nəzəriyyəsini öz kitabına əlavə etdi və gənc dahinin fikirləri ölümsüzlüyə qovuşdu.

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

Günün qoroskopu: Uzun müddət və ciddi-cəhdlə qurduğunuz planların reallaşması üçün əlverişli məqam yetişdi

Azərbaycan nefti cüzi ucuzlaşıb

Qvatemala və Salvadorda 5,9 bal gücündə zəlzələ olub

Bulyoz xəstəliyinə tutulan 15 uşaq sarğı satışmazlığı ucbatından həyatını itirib

32 yaşlı kişi itkin düşüb

2040-cı ilədək qlobal neft istehsalı 10 faiz, qaz hasilatı isə 40 faiz artacaq

Qətər əmirindən QƏRİBƏ ÇAĞIRIŞ: Dua edin, yağış yağsın

"İlham Əliyev. İnkişaf - məqsədimizdir" çoxcildliyinin 92-ci kitabı çapdan çıxıb

Türkiyə 29 İŞİD-çini Azərbaycana göndərəcək

Ermənistan zəif həlqədir, Azərbaycana baxın - Razuvayev

Azərbaycana silah-sursat keçirən Gürcüstan vətəndaşı saxlanıldı

Oteldə yarıçılpaq gəzən pilot meriyaya təzminat ödətdi

Ukrayna və Ermənistan arasında gərginlik - Kiyevdən şok bəyanat

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva Bakıda Beynəlxalq Paralimpiya Komitəsinin 30 illiyi münasibətilə “Yenilməzlər” adlı beynəlxalq qala tədbirində iştirak edib - FOTO

"İŞİD-in əsas fiqurlarından biri saxlanıldı" - Türkiyənin daxili işlər naziri

Ölkəyə qanunsuz yolla gətirilən siqaretlər aşkarlandı

Cəmilənin instaqramı hamiləlik FOTOları ilə aşıb-daşır

Aktyor yenidən doğma səhnəyə qayıtdı

Fatimə canlı yayıma girib, brilyantlarını nümayiş etdirdi - FOTO

BMT baş katibinin xüsusi nümayəndəsi Azərbaycana gəlib

Ən çox "içən" ölkələr - Rusiya ilk onluqda

Şəmkirdə iki qəbirstanlıqda CİNAYƏT - Saxlanılanlar var

Gənc qadın oynayarkən uşaq dünyaya gətirdi - FOTO

"El-Klasiko"nun vaxtı açıqlandı

Bu da sevgilisinə görə bıçaqlanan Xose Berbardonun QARDAŞI - SON HALI - FOTO

Günellə Tolik barışdı - VİDEO

Bakıda tanınmış bolqarıstanlı fotoqrafın sərgisi açılıb - FOTO

“Nənəm xəsisdir, o qədər danışır ki, beynim gedir” - Nəvəsi əməkdar artisti biabır etdi - VİDEO - FOTO

Onu “kağız üzərində” qazanmaq

Öyünən var-dövlət və oğul-uşaqla yox, Rəbb ilə öyünsün!

Düşmənə vəlvələ salan Azərim!

"Təşəkkürnamə"li Səhiyyəmiz

"Çelsi"nin uğurunun səbəbi: Lempardın cəzaları - FOTO

KOB-lar Azərbaycan Beynəlxalq Ətraf Mühit Sərgisində - FOTO

Qarabağı azad etməyin sülh nağılı davam edir

Bakıda kişi keçmiş arvadını sevgilisi ilə tutdu və... - DƏHŞƏTLİ CİNAYƏT

Rüşvətdə təqsirləndirilən polkovnik-leytenant azadlığa buraxıldı

Atasının məzarına heç vaxt getməyən Zaur: Mənə o daş lazım deyil - FOTO

Şəbnəm anasının ölüm səbəbini açıqladı

Gəncədə narkobaron tutuldu - FOTO

Hansı hallarda işsizlikdən sığorta haqqı almaq olar - Nazir şərtləri açıqladı

Su çənlərinin təhlükəsi: insanların həyatı risk altındadır - VİDEO

İşsizlikdən sığorta fondunun 2020-ci il büdcəsinin gəlirləri və xərcləri təsdiqlənib

Zöhrab Salamzadənin "Sirlərin ahəngi” adlı sərgisi keçiriləcək

Gələn il üçün ehtiyac meyarının həddi təsdiqləndi

Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı icmasının rəhbəri ABŞ-a səfərə gedib - FOTO

Azərbaycanda yaşayış minimumunun məbləği təsdiq olundu

Prezident İlham Əliyev Əsas Amerika Yəhudi Təşkilatlarının Prezidentləri Konfransının icraçı sədr müavinini qəbul edib - FOTO

"Deyirdilər, atanı qoy qocalar evinə"

Nazirdən pensiya alanlara ŞAD XƏBƏR

"41 il sevgi qalar? Gülü ilə qardaş-bacıyıq"

Əlixanın evliliyi dörd ay çəkdi - FOTO

"Səsləri olmadığı üçün canlı oxumurlar" - Zenfiradan həmkarlarına SƏRT İRAD - VİDEO

Azərbaycan Çində ticarət evi açacaq

Yevlaxın su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulmasına 5 milyon manat ayrılıb

Prezident İlham Əliyev: "Yollar tamamilə yenidən qurulmalıdır ki, qatarların sürəti artsın"

"Ramos çox kobud futbolçudur" - Levandovski

Azərbaycan Prezidenti: "Mənim göstərişimlə ölkədaxili dəmir yollarının tikintisi və modernləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılır"

Prezident İlham Əliyev: "Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu açıq dənizə çıxışı olmayan Azərbaycanı beynəlxalq nəqliyyat mərkəzinə çevirəcək"

Prezident İlham Əliyev: "Bu gün Azərbaycan etibarlı tranzit ölkə kimi öz xidmətlərini göstərir"

Azərbaycan - Uels oyununun hakimləri açıqlandı

Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədrini qəbul edib - FOTO

Nardaranda "Muğam dünyasına səyahət” konserti keçirilib - FOTO

Azərbaycan kubokunun püşkü atıldı

“Şişkan”ın sağ əli saxta pasportla yaxalandı

Cənubi Koreyada hərbi laboratoriya partladı: ölən və yaralananlar var

“Lukoyl”da qalmaqal, işçilər təhqir edildi

Xalq artisti ilə aparıcı arasında QALMAQAL - Efiri TƏRK ETDİ: Çox ağır ittiham... - FOTO

Azərbaycanlı qadın Kiprdə soyuldu - Sevgilisi qızıl dolu çantanı götürüb yoxa çıxdı

“Vəzifəli adamların övladlarından yekəxanalıq öyrənmişəm”

Ronaldinyo "Barselona"ya qayıdır

Prezident İlham Əliyev Misirin Nümayəndələr Palatası sədrinin birinci müavininin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib - FOTO

Prezident İlham Əliyev Misirin Nümayəndələr Palatası sədrinin birinci müavininin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib

Prezident İlham Əliyev İranın Mədəniyyət və İslami Əlaqələr Təşkilatının sədrinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib - FOTO

Prezident İlham Əliyev Rusiya Federasiya Şurasının sədr müavinini və komitə sədrini, Dağıstan Xalq Məclisinin sədrini və sədrin müşavirini qəbul edib - FOTO

Ulduz futbolçu karyerasını bitirir

Azərbaycan vətəndaşı Moskvada silah alverində ittiham olunur

Təmas xəttində monitorinq keçirilib

Klopp Qvardiolanın gəldiyini görüb qaçdı - VİDEO

Rusiyada erməni nasistinin xatirə lövhəsi qara boya ilə boyanıb

"Meymunumun ağzına qızıl diş saldırmışdım”- Rəmiş

Səfir: "Azərbaycandan Ukraynaya ixrac edilən məhsulların həcmi 16 dəfə artıb"

"Caspian Ecology” 10-cu Yubiley Azərbaycan Beynəlxalq Ətraf Mühit Sərgisi başlandı - FOTO

Əməkdar artist sinəsi açıq geyimdə gələn müğənnini TƏNQİD ETDİ: Bu paltarla ... - FOTO

Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı icması Sergey Lavrovun fikirləri ilə bağlı bəyanat yaydı

İrəvanı silkələyən olay

Oksana bu dəfə Şəhriyarla öpüşdü - FOTO

Braziliyalı futbolçu xanımı ilə Qubada istirahət edir - FOTO

Giqqz və Yurçeviçin mətbuat konfransının vaxtı bilindi

“Vaxtilə şorgöz kişilərdən olmuşam”

Salah millidən kənarlaşdırıldı - Zədəyə görə

"Etdiklərimə görə oğlumdan üzr istədim" - Fədayə Laçın

Baş ağrısı ilə evə gələn qızın cansız bədəni tapıldı - FOTO

"Düdelanj" - "Qarabağ" oyunu ilə bağlı istintaq davam edir

“Tünzalənin dekoltesi əsas xəbərə çevirilir” - Müğənni müxbirlərdən gileyləndi

“İmadəddin Nəsimi - 40 qəzəl”

İcra başçılarına göstəriş: "Xalqa ləyaqətlə xidmət edin!”

Uşaqlarını öldürən valideynlərlə bağlı dəhşətli fakt üzə çıxdı - Ən ağır cəza verildi - FOTO

Azərbaycan UNESKO-nun Baş Konfransının 40-cı sessiyasının vitse-prezidenti seçilib

Qızılları oğurlanan azərbaycanlı məşhur QAZI AÇIQ QOYUB YATIB - FOTO

Neymarın yeni sevgilisi FOTOLARI ilə göz qamaşdırır

Emil Balayev Qazaxıstanda mövsümün rəmzi heyətinə seçildi

BƏƏ və Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsi artıb

"Fənərbağça"da şok itki

15 yaşlı qızlarının otağına girən valideynləri dəhşətə gəldi - Məktəbdə bıçaqlanıb, evə gəlibmiş....- FOTO

Prezident Administrasiyası: "Dinin siyasiləşdirilməsi regionu deyil, bütün bəşəriyyəti narahat edən qlobal məsələdir"

Mətanət Əsədova GİZLİ şəkildə ƏRƏ GETDİ: O, mənim içimdəki qeyrəti bilir - FOTO

Trampdan Ərdoğana sanksiyalarla bağlı TƏKLİF

Müxalifətin növbəti dezinformasiyası - FOTO

Əfganıstanda Daxili İşlər Nazirliyinin binası yaxınlığında partlayış: ölənlər var

Ağ Ev Trampın Makronla nə danışdığını açıqladı

Çex Respublikası ilin sonuna qədər ABŞ-dan 12 döyüş helikopteri alacaq

"Ford" 300 mindən çox avtomobili geri çağırıb

Tramp: ABŞ-ın Çin ilə ticarət sazişini imzalamağa yaxınıq

Meksika Moralesə sığınacaq vermə qərarı səbəbindən ABŞ ilə münasibətlərin pisləşəcəyini gözləmir

Tramp: İŞİD liderinin ən yaxın köməkçilərindən birinin harada olduğunu bilirik

Keçmiş Boliviya prezidenti Evo Moralesin olduğu təyyarə Mexiko şəhərinə enib

Morales: Meksikada sığınacaq həyatımı xilas edib

Boliviyalı senator müvəqqəti prezident vəzifəsini icra edəcək

Bakıda qadın itkin düşdü

Azərbaycanın bank sektoru Bazel III standartlarına keçməyə hazırlaşır

Hər şeyini inadına borclu olan müəllim - Örnək - FOTO

Tovuzquşu, qızılqaz, mandarin, karalin ördəkləri, sultan toyuğu - Lənkəran sakininin təsərrüfatından REPORTAJ - VİDEO - FOTO

Oxuduğu ölkədə səfir olmaq təklifi alan tələbə - Xaricdə təhsil - FOTO

Nursultan Nazarbayev Avrasiya təhlükəsizlik modelinin yaradılmasını təklif edir

Yaponiya sahillərində batırılan ABŞ sualtı qayığı 75 ildən sonra tapılıb