AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

"Saudi Aramco"ya hücum: görünən və görünməyən faktorların fonunda

  12

Demokratikmusavat.com newtimes.az-a istinadən yazını təqdim edir.

Bugünlərdə Səudiyyə Ərəbistanının "Aramco" dövlət şirkətinin neft emalı zavodlarına dronlarla edilən hücumlar qlobal miqyasda geosiyasi gərginlik yaradıb. Dərhal ABŞ-la İran arasında söz atışması özünü göstərib. Tərəflərin hər ikisi müharibəyə hazır olduqlarını bəyan ediblər. Bununla yanaşı, belə bir fikir səsləndirilib ki, nə Amerika, nə də İran müharibə istəmirlər. Onda bu hücumu kimlər və nə üçün təşkil ediblər? Ekspertlərin fikrinə görə, geosiyasi aspektdə məsələnin maraqlı və aktual tərəfi bundan ibarətdir. Çünki belə bir gizli faktorun mövcudluğu vəziyyəti nəzarətdə saxlamağın çox çətin olduğunun göstəricisidir. İstənilən an buna bənzər hadisə baş verə bilər. Özü də maraqlıdır ki, həmin hadisə neftlə bağlı verilən mühüm qərarlar fonunda baş verib. Məqsəd nədir? Hansı dairələr belə riskli addımlarda maraqlıdırlar? Bu kimi sualların kontekstində "Saudi Aramco" şirkətinin terminallarına olan hücumların geosiyasi aspekti üzərində geniş dayanmağa ehtiyac görürük.

Havadan zərbə: arxasında duran məqsəd

Onsuz da od içində olan Yaxın Şərqdə yeni münaqişə ocağı alovlanmaqdadır. Səudiyyə Ərəbistanına məxsus iri neft obyektlərinə silahlı hücum dünyanı qarışdırıb. "Saudi Aramco" şirkətinə aid olan terminallara böyük ziyan vurulub. Pilotsuz hava aparatlarının endirdiyi zərbə nəticəsində Səudiyyə Ərəbistanının neft istehsalına ciddi ziyan dəyib, bu ölkədə neft hasilatı yarıbayarı azalıb. Mütəxəssislərin təxminlərinə görə, onun nəticələrini bir neçə həftəyə ancaq aradan qaldırmaq mümkün olacaq.

Bu vəziyyətə dünyanın bir sıra dövlətləri dərhal reaksiya veriblər. Birləşmiş Ştatlar İran və İraqı ittiham edib. Yüksək vəzifəli rəsmilərdən biri deyib ki, hücum Yəmən tərəfdən ola bilməzdi. Koordinatlar İraq və İranı göstərir. Bundan başqa, çətin ki, pilotsuz təyyarələr bu həcmdə işi görə bilsinlər. Burada raket hücumu variantı da istisna edilmir.

Yəmənin üsyançı-husiləri hücumu pilotsuz uçan aparatlarla reallaşdırdıqlarını bəyan ediblər. Bununla onlar Tehranın məsələyə aidiyyətinin olmadığını göstərmək istəyirlər. Tehran da hücumla bağlı olmadığını bəyan edib. Lakin Ər-Riyad və Vaşinqton buna inanmır. Məsələ ilə bağlı Donald Tramp təhlükəsizlik müşavirəsi keçirib. İclasda vitse-prezident Mayk Pens, dövlət katibi Mayk Pompeo və müdafiə naziri Mark Esper iştirak ediblər. Müzakirələrdən sonra D.Tramp kəskin bəyanat verib. O, faktiki olaraq, müharibəyə hazır olduqlarını deyib. ABŞ prezidenti "hədəfə istiqamətləndiklərini" söyləyib, çünki zərbəni kimin endirdiyinə tam əmindirlər.

Bunun ardınca M.Pompeo İranın dünyanın enerji tədarükünə tayı-bərabəri olmayan bir zərbə endirdiyini bəyanlayıb. D.Tramp da özünün Tvitter səhifəsindən bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanından əlavə informasiyalar gözləyirlər. Bu əsasda hərəkət planını tərtib edəcəklər. Əlbəttə, Tehran da səssiz qalmayıb. Prezident Həsən Ruhani hücum haqqında konkret danışmasa da, Amerikanı Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə silah verməkdə, kəşfiyyat informasiyaları ötürməkdə ittiham edib. Bununla Vaşinqtonun, əslində, "bir savaş əməliyyatı" həyata keçirdiyini bəyan edib.

İran prezidenti onu da vurğulayıb ki, hazırda Fars körfəzində baş verənlərdən bütün dünya narahatdır. Yəni problem ancaq region miqyası ilə məhdudlaşmayacaq, onun təsiri daha geniş məkanları əhatə edəcək. Ekspertlər bunu çox sayda dövlətlərin iştirak edə biləcəyi bir müharibənin meydana gəlməsi təhdidi kimi izah edirlər.

İran İslam İnqilabının Keşikçiləri Korpusunun aerokosmik qüvvələrinin komandanı briqada generalı Əmir Əli Hacızadənin ifadə etdiyi fikirlər fonunda böyük bir müharibənin yaranması ehtimalının mövcudluğu bir daha təsdiq olunur. General inqilab keşikçilərinin savaşa hazır olduqlarını, İran raketlərinin çevrədə 2000 kilometrlik bir məsafəni vura bildiyini söyləyib. Bu məsafəyə Amerikanın hərbi bazaları və gəmiləri daxildir.

O, sözlərinə davam edərək daha maraqlı bir fikir ifadə edib. Ə.Ə.Hacızadənin sözlərinə görə, nə Amerika, nə də İran müharibə istəmir. Ancaq "yanlış anlaşılma səbəbindən savaş ortaya çıxa bilər"! Xarici işlər naziri Məhəmməd Cavad Zərifin də bir fikri bu baxımdan düşündürücüdür. O, ABŞ-ın İrana təzyiq siyasətinin "maksimum yalan siyasətinə" çevrildiyini deyib.

İran prezidentinin, xarici işlər nazirinin və İslam İnqilabının Keşikçiləri Korpusunun komandanının söylədikləri fikirlərin ortaq bir məntiqi vardır: regionda savaş ortaya çıxa bilər, lakin nə Amerika, nə də İran birbaşa bunda maraqlı deyillər, ortada üçüncü qüvvə vardır ki, təxribatlar törədir. Bu "üçüncü qüvvə" kimdir? Təxmin etmək olar ki, Tehran İsrail kəşfiyyatını nəzərdə tutur. Buradan Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə doğru olmayan informasiyalar ötürülür ki, bunda məqsəd İranı günahkar çıxarmaq, onun düşmən obrazını yaratmaqdır.

Yüksələn risklər: "yeraltı sular" bulanıqdır

Əgər vəziyyət doğrudan da bu cürdürsə, onda son dərəcə təhlükəli bir mənzərə yaranmış olur. Yaxın Şərqin geosiyasi dinamikası kontekstində burada üzərində düşünüləsi bir sıra məqamlar mövcuddur. Belə görünür ki, Ağ Evdən Con Boltonun getməsi "qırğılar"ın mövqeyini elə də zəiflətməyib. Əksinə, yuxarıda vurğulanan vəziyyətin yaranması C.Boltonu haqlı tərəf kimi göstərir. Yəni səbəbkar C.Bolton deyil, çünki o, artıq vəzifədə yoxdur, lakin İran görün "nələr edir"! O halda "Taliban"la danışıqların pozulmasında da C.Boltonun günahı yoxdur. Həm də ona görə ki, D.Tramp özü bəyan etdi ki, Üsamə bin Ladenin oğlu Həmzə bin Laden danışıqları pozan terror aktlarının törədildiyinə görə öldürüldü (söhbət Əfqanıstanda 10 hərbçinin ölümü ilə nəticələn terror olayından gedir). Deməli, Ağ Evdə vəziyyət göründüyündən daha qarışıqdır.

Digər məqam Yaxın Şərqdə daim vəziyyəti gərginləşdirməyə istiqamətlənmiş sistemli fəaliyyətin olması ilə bağlıdır. "Saudi Aramco"ya hücum bu baxımdan son dərəcə riskli bir addımdır. Bu, faktiki olaraq, dünyanı qarşıdurmaya sürükləməkdir. Çünki həmin aksiya dünya üçün enerji faktorunun böyük önəm daşıdığı bir mərhələdə həyata keçirilib. Məlumdur ki, dünyada Amerika ilə Avropa, Çin və Rusiya arasında ticarət müharibəsi getdikcə qızışır. Son olaraq D.Tramp ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FED) rəhbərini fəaliyyətsizlikdə suçlamışdı. O, avropalıların maliyyə siyasəti ilə Amerikanı zəiflətdiyi tezisini irəli sürüb. Çin daha ciddi zərbələr endirir. Bu kontekstdə enerjidaşıyıcılarının qiymətinin "oynaması" birbaşa maliyyə ehtiyatlarına təsir edir. Neft emalı zavodlarına hücumdan bir neçə gün öncə Ər-Riyadın neft istehsalını müvəqqəti dayandırmaq haqqında qərara gəlməsi həmin baxımdan çox maraqlıdır.

Məhz bu qərardan sonra "Saudi Aramco"ya dronlarla hücum oldu və vəziyyət daha da gərginləşdi. İndi Səudiyyə Ərəbistanı neft istehsalını qismən bərpa edəcəyini deyir. Deməli, Ər-Riyad neftin qiymətini bahalaşdıran addım atıb. Bu, İrana sərfəlidir. Ona görə də Tehran "Saudi Aramco"ya niyə hücum etsin? Əksinə, belə çıxır ki, hansısa dairələr sanki səudiləri neft istehsalını bərpa etməyə məcbur edir ki, neftin qiyməti aşağı düşsün. Hər bir halda, görünür, kimlərsə səudilərin neft istehsalını müvəqqəti dayandırmasından narahatdır.

Bu halda belə bir vəziyyət yaranır: bir güllə ilə iki dovşan vurublar. Birincisi, neftin qiymətini aşağı salıblar. İkincisi, İranı günahkar kimi göstəriblər. D.Tramp da qəzəblə yenidən İranı "vura biləcəyi" istəyini ortaya qoyub. Belə nəticə çıxarmaq olarmı ki, C.Bolton, M.Pompeo və d. "qırğılar"ı meydana atanlar hələ də "əsəbləri tarıma çəkməyə çalışırlar". Amerikanı daim İrana qarşı "kökləyib" yeni bir böhran yaratmağa çalışırlar?

Bununla da Yaxın Şərq daha təhlükəli bir formada alova bürünmüş olur və Suriya kimi problemlər daha da kəskinləşir. Xatırladaq ki, Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov da bugünlərdə bəyan etmişdi ki, "Suriyada həqiqətən müharibə sona çatıb, indi siyasi fəaliyyət zamanıdır". Lakin "Saudi Aramco" hadisəsi göstərir ki, hələ yeraltında sular bulanıqdır. Qəribədir ki, yuxarıda vurğulanan məqamlar Binyamin Netanyahunun İordan vadisinin ilhaqı planı ilə bağlı verdiyi bəyanatla eyni vaxta təsadüf edir. Sanki risklər və qeyri-müəyyənlik hər tərəfdən "qabarır".

Bunlar "Saudi Aramco" hadisəsinin düşünüldüyündən də dərin faktorlarla əlaqəli ola biləcəyini göstərir. Dünya doğrudan da riskli vəziyyətlə qarşı-qarşıyadır. Bu o demək deyil ki, bütün bunlar mütləq müharibə ilə bitəcək. Onu hadisələrin real gedişatı göstərəcək. Başlıca təhlükə ondan ibarətdir ki, hansısa gizli dairələr regionda qarşıdurmalar yaradır. Əlbəttə, biz bu fikri də təsdiq etmirik ki, bu, mütləq qaydada belədir. Sadəcə bir sıra rəsmi şəxslərin fikirləri belə bir nəticə çıxarmağa istiqamətləndirir.

Əlbəttə, bəşəriyyət üçün sabitlik hər şeydən əsasdır. "Saudi Aramco" ətrafında yaranmış vəziyyətin də sabitliklə sonuclanması çox yaxşı olardı. Bununla yanaşı, böyük dövlətlərin öz siyasətlərinə bir daha düzəlişlər etməsinə ehtiyac görünür. Çünki bütövlükdə dünya daha həssas bir vəziyyətə transformasiya edən qeyri-sabit, təhlükəli və çətin idarə edilən məkan təsiri bağışlayır.

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

Kartel silahlıları "El Çapo"nun oğlunu polisdən azad edib

Suriya erməniləri Qarabağa getməkdən imtina etdilər və...

Respublikaçılar da Trampa qarşı: "Suriyadan ordunun çıxarılması strateji səhvdir"

Türkiyədə müəmmalı qəza: rus nüvə mühəndisləri həlak oldu - FOTO

ABŞ radiosu İran-Ermənistan əlaqələrinə dair sensasion material yaydı

"28 May" istiqamətində 14 marşrut xəttinin hərəkət sxemi müvəqqəti dəyişdirilib

Deputat: "İnsanlar Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən islahatları yüksək qiymətləndirir"

Keçmiş kürəkən qayınatasının evindən 5 minlik qızıl oğurladı

Azərbaycana gələn avtomobildə pirotexniki vasitələr aşkarlandı

Kataloniyada dünən keçirilən aksiyalarda 182 nəfər xəsarət alıb

UEFA "Neftçi"ni 40 min avro cərimələdi

Yaponiyada məktəbliləri aparan mikroavtobus qəzaya uğradı: yaralananlar var

“İki qardaşın millidə birgə oynaması adi məsələ deyil” - Rüfət Dadaşov

Fatma ilə Ramal barışdılar

Müxalifətin mitinqinə ehtiyac varmı? - SORĞU - VİDEO

Cinayətdə şübhəli bilinən 31 nəfər saxlanılıb

Bakıya gələn müğənni çantasını SƏHV SALDI - İçindən çıxanlar ŞOK ETDİ - FOTO

Relslərin üzərinə düşən qadın son anda xilas edildi - Stansiyada qorxulu anlar - VİDEO

Elxan Ələsgərov: "Türk Şurasının Bakı sammiti türk birliyi yolunda mühüm mərhələdir" - VİDEO

Türkan Vəlizadə: "Dəmir parçasına görə “Maşın”ın iştirakçıları mənliklərini satdılar"

FETÖ-nün axtarışda olan “Meksika imamı” saxlanılıb

Türk Şurası dünyada vacib güc mərkəzinə çevriləcək

Əli Kərimli yalan vədi və samovarını satan cəbhəçi

Qurdla sevgili olduğu deyilən Aysun: Axırıncı dəfə dünən gecə görüşmüşük - FOTO

“Suna artıq mənim üçün yoxdur...”

"Sonuncu Pərdə" filminin qala gecəsi keçirilib - FOTO

Kataloniyada döyüş hazırlığı: barrikadalar qurulur - ŞOK GÖRÜNTÜLƏR - FOTO

Dünya ölkələrində qanunsuz aksiyaların qarşısı necə alınır? - ARAŞDIRMA - FOTO

"Olanları anana demə, yoxsa məni tutarlar" - Aparıcı 10 yaşlı qızı zorladı - FOTO

Türkiyədə yük qatarı relsdən çıxıb

"Neftçi"nin futbolçusu qol vurduqdan sonra əsgər salamı verdi - FOTO

BMT Baş Assambleyasının prezidenti Azərbaycana səfər edəcək

Ərdoğan və Tramp telefonda danışdı

Kataloniyada etirazlar: 128 nəfər saxlanıldı, 207 polis yaralandı

Azərbaycanlı məşhurun qızından dərin yarıqlı geyimdə EHTİRASLI RƏQS - VİDEO

PSJ səfərdə böyük hesabla qalib gəldi - VİDEO

28 yaşlı qadın 11 yaşlı oğlandan hamilə qaldı, uşaq doğdu - FOTO

"Qalatasaray"dan çətin qələbə - VİDEO - FOTO

Radikalların mitinq mərəzi yenə şiddətlənib - "Politşou" təqdim edir - VİDEOLAYİHƏ

Keçmiş məhkum narkotiklə tutuldu

Milli Şuranın 19 oktyabr mitinqi təxirə salındı - Əli Kərimli elan verdi - FOTO

Azərbaycanlı aparıcı ƏMƏLİYYAT OLUNDU - Bu da əməliyyatdan dəqiqələr öncə... - VİDEO

Çinlə Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsi rekord həddə çatıb

Cəbhədən XƏBƏR: düşmən yenə pulemyot və snayperləri işə saldı

"Qarabağ" "Qəbələ"yə, "Keşlə" "Sabah"a qarşı

Yerə nəhəng asteroid yaxınlaşır

Həftənin ən yaddaqalan görüntüləri - FOTO

Roza Zərgərli udduğu maşını avtobusla dəyişib qazilərə bağışladı

67 yaşlı təqaüdçü erotik masaj zamanı öldü

"Maşın"ı türkiyəli apardı

Rusiyada damba uçdu: 12 nəfər ölüb, 13 nəfər itkin düşüb - YENİLƏNİB

Rusiyada damba uçdu: 10 nəfər öldü, 15 itkin var

Beyrutun mərkəzindəki nümayişlərdə iştirak edən 70 nəfər tutuldu

Bakıda sənədsiz sürücü qırmızı işıqdan keçərək qəza törədib - FOTO

Nazarov Almaniyada növbəti qolunu vurdu

“Ronaldo məni əsgər salamı ilə qarşıladı” - türk futbolçu

"Qalatasaray"dan qələbə

"Qarabağ"la 55-ci duel

Millimizin sabiq futbolçusu "Turan"ın baş məşqçisi oldu

PSJ 4 qolla qalib gəldi

"MY" 18 yaşlı hücumçu ilə müqavilənin müddətini uzatdı

Rusiya və Kosovo eyni qrupda olmayacaq - UEFA açıqladı

"El Klassiko" nə vaxt oynanılacaq? - dekabrın 4-ü, yoxsa 18-i?

Beynəlxalq Muğam Mərkəzində “Solistlər ansamblı”nın konserti keçirilib - FOTO

BP: Azərbaycanın bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində böyük potensialı var

Alyaskada sərnişin təyyarəsi təcili eniş edib: ölən var

Nobel Oil Services Türkiyədə qaz anbarının genişləndirilməsi layihəsinə başlayır

Suriya ordusu Latakiyada silahlıların iki dronunu vurub

Türkiyədə 20-dən çox qanunsuz miqrant saxlanılıb

Zərif türkiyəli həmkarı ilə Suriyadakı vəziyyəti müzakirə edib

Günün qoroskopu: özünüzdən bədgüman olmayın

Tanzaniyada 40-a yaxın məktəblini ildırım vurub

Evdən pul və qızıl oğurlayan şəxs saxlanılıb

Həftəsonu Azərbaycanda qızıl-gümüş bahalaşıb

"Aydın Süleymanlı güclü potensiala malik idmançıdır" - FOTO

YATAĞIMIZDAKI QATİL: onu necə tanıyaq? - Psixiatr yazır

Leyla Abdullayeva: Azərbaycan bütün sənədlər əsasında substantiv danışıqların davam etdirilməsini hər zaman dəstəkləyib

12 həftəlik hamilə olduğunu düşündü, qarnından şiş çıxdı

Avropadakı diaspor təşkilatları Azərbaycana qarşı təxribatçı çağırışlara etiraz edir

Azərbaycan hüquq mühafizə orqanlarının gənc əməkdaşlarının birinci Forumu keçirilib - FOTO

Millimizin sabiq futbolçusu baş məşqçi oldu

Kataloniyada kütləvi tətillər başladı - Yollar, aeroportlar, mağazalar bağlandı

Çinin bazar tənzimləyicisinin rəhbəri Tim Kuk ilə görüşüb

Bir qrup mədəniyyət xadiminə mükafatlar təqdim olundu - FOTO

Təyyarə avtomobillə toqquşdu, pilot öldü

Vaqif İbrahimoğlunun 70 illik yubileyinə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfrans keçirilib - FOTO

Bakıda silsilə oğurluqlar edən Ağdaş sakini saxlanıldı

Azərbaycanlı iş adamını Moskvada bankdan çıxarkən amansızlıqla qətlə yetirib, 50 min dollarını aparıblar - ANBAAN VİDEO

Moskvada uşaq evi yandı, 80 azyaşlı təxliyə olundu - VİDEO

Dünyanın sonunu gözləyərək illərdir zirzəmidə yaşayıblar - FOTO

“Barselona”nın “Yeni Messi” planı

“Ronaldu məni əsgər salamı ilə qarşıladı”

Zidan Poqbayla görüşdü - FOTO

Avropadakı diaspor təşkilatları təxribatçı çağırışlara etiraz edir

Yoxsulluğun həddi

"Uşaqpulu" olacaq?!

“Züymedia”,  yoxsa  “zurnalistika”

Prezident hədəfləri göstərdi, növbə medianındır

Mübariz dəyişdi, amma “ənənə” dəyişmədi

Messi çox yeməkdən özünü zorla saxlayır

Heydər Əliyev Fondu ilə UNİSEF arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb - FOTO

Məşhurlar yeni FOTOlarını yaydılar

Sosial müavinətlər və təqaüdlərin ödənilməsinə dövlət büdcəsindən ayrılan vəsait 2 dəfə artırılır

Gələn il icmal büdcəsinin gəlirləri 27,5 milyard manat, xərcləri isə 29,4 milyard manat olacaq

Yunker ağlayaraq vidalaşdı

“Trampın o məktubunu unutmayacağam, zamanı gələndə...” - Ərdoğan

Hansı şəhər və rayonlar gələn il dövlət büdcəsindən dotasiya almayacaq? - SİYAHI

"Bakı Metropoliteni"nə 40 milyon manat subsidiya veriləcək

ARDNF Milandakı ofis binasını satıb

Türkiyəli dünya çempionu Azərbaycanı təbrik etdi - Himnimizin sözləri ilə - FOTO

KOBİA mikro və kiçik sahibkarların məhsullarının satışına dəstək göstərir - FOTO

Kataloniyada tətillər davam edir

Ata övladını xilas etmək üçün özünü avtobusun altına atdı - VİDEO

Şamaxıda “ASAN xidmət” mərkəzinin tikintisinə 20 milyon 335 min manat ayrılıb

Prezident İlham Əliyev Latviyanın sabiq Prezidenti ilə görüşüb - FOTO

Qayınanası canlı yayımda Elnarə barədə GÖRÜN NƏ DEDİ - Zaur MƏƏTTƏL QALDI - FOTO

Futbolçuların evlərini qarət edən banda tutuldu - FOTO

“Çəyirtkəyə siqaret ver” - Ruhəngizdən qəribə paylaşım - VİDEO

Məşhur klub fəaliyyətini dayandırdı

Nazir Azad Rəhimov vətəndaşlarla görüşdü

Azərbaycan Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin iclası keçirilib - FOTO

Azərbaycan Prezidenti: "Köçkünlərin problemlərinin həlli ümumxalq məsələsi olmalıdır"

Ölkənin magistral qaz kəmərləri ilə 19 milyard 916,9 milyon kubmetr qaz nəql olunub

İcra başçısının müavini: "Abşeronlular 650 min ağacın əkilməsi təşəbbüsünə həvəslə hazırlaşırlar"

Namiq Qaraçuxurlunun qardaşı aktyorluq edir

Riberi FIFA20-də özünü görüb təəccübləndi: "Bu adam kimdir?" - FOTO

Prezident İlham Əliyev bir qrup energetiki təltif edib - SİYAHI

Azərbaycanın uğurlu inkişafı davam edəcək

Tanınmış alman məşqçi türklərə görə ölkəsini sərt tənqid etdi

"Barselona"nın futbolçuları Kataloniyadakı tətilə qoşulacaq

Suriyanın şimalında 100 maşından ibarət silah daşıyan ABŞ karvanı müşahidə edilib

Etna vulkanı püskürdü

Əfqanıstanda namaz vaxtı məscidə raket atdılar: 30-dan çox ölü

Əli Kərimlinin cangüdəni xalqa söydü - VİDEO

Rusiyada iki azərbaycanlı həbs edildi