AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Şərq İqtisadi Forumu: Asiyada geosiyasi dinamika yeniləşir

  10

Demokratikmusavat.com newtimes.az-ın yazısını təqdim edir:

Rusiyanın Vladivostok şəhərində sentyabrın 4-6-da Şərq İqtisadi Forumunun növbəti tədbiri keçirilib. Dünyanın 60-dan çox ölkəsinin nümayəndələrinin dəvət olunduğu yubiley forumunda 440-dan artıq şirkətin rəhbər şəxsləri, beynəlxalq qurumların və qeyri-hökumət təşkilatlarının təmsilçiləri, aparıcı media şirkətlərinin nümayəndələri iştirak ediblər. Forum iştirakçıları geniş müzakirələr aparıblar, çox sayda müqavilələr imzalanıb. Rusiyanın Uzaq Şərq əyalətlərinin inkişafı baxımından vacib olan sazişlər əldə edilib. Mütəxəssislər də Foruma böyük maraq göstəriblər. Ekspertlərin əksəriyyəti bu tədbiri qlobal geosiyasi dinamika kontekstində təhlil etməyə çalışırlar. Belə görünür ki, söhbət alternativ beynəlxalq siyasi modeldən gedir. Hətta bu prosesin bir sıra geosiyasi cizgilərini də təsvir etməyə cəhdlər edilir. Bu prosesdə aparıcı rol oynaya biləcək güclərin adları çəkilir. Bütün bunların fonunda Şərq İqtisadi Forumunun geosiyasi kontekstdə proqnostik analizinə ehtiyac görürük.

Alternativ axtarışı: Moskvanın fəallığında növbəti mərhələ

Müasir dövrdə beynəlxalq miqyaslı müxtəlif forumlar tez-tez keçirilir. Lakin onların heç də hamısı yaddaqalan olmur. Bir sıra tədbirlər isə böyük maraq doğurur və ekspertlərin diqqətini cəlb edir. Məsələn, "Bakı Prosesi", Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu, Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu və bir çox başqa tədbirlər daim diqqət mərkəzində olur. Bu ilin sentyabrın əvvəllərində Rusiyanın evsahibliyi ilə Vladivostokda keçirilən Şərq İqtisadi Forumu da dünyanın müxtəlif "beyin mərkəzləri"nin marağına səbəb oldu. O, beynəlxalq statuslu tədbirdir. Əsas məqsədi Rusiyanın Uzaq Şərq regionuna xarici sərmayələri stimullaşdırmaq və Asiya-Sakit okean regionunda iqtisadi əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir. Bunlardan başqa, orada Uzaq Şərqə aid olan daxili məsələlər də müzakirə olunur.

Sonuncu, 5-ci yubiley forumu Vladivostok şəhərində keçirilib. Tədbirdə 270 saziş imzalanıb. Ekspertlər bu rəqəmi kifayət qədər əhəmiyyətli hesab edirlər. Çünki bu, Rusiyanın geosiyasi güc kimi cəlbedicilik dərəcəsini göstərir. Digər tərəfdən, rəqəmlərlə yanaşı, tədbirdə iştirak edən dövlətlərin Asiya qitəsində oynadığı rola da baxmaq lazımdır. Burada Çin, Yaponiya, Hindistan, Malayziya, Sinqapur, Cənubi Koreya və s. kimi inkişaf etmiş ölkələrin nümayəndələri iştirak ediblər. Bu səbəbdən də ekspertlər foruma daha çox qlobal geosiyasi kontekstdə qiymət verməyə çalışırlar.

Görünür, burada mövzunun Rusiyanın Uzaq Şərq regionu ilə bağlı olmasının da təsiri vardır. Məsələ ondan ibarətdir ki, artıq bir neçə ildir ki, müxtəlif dairələrdə həmin regionun Rusiyadan ayrıla biləcəyi ilə bağlı söhbətlər gəzir. Hətta bu regionda yerləşən əyalətlərdən birinin qubernatoru Vladimir Putinlə görüşdə ağzından qaçırıb ki, "regionun Rusiyadan uzaqlaşmaması üçün..." müəyyən addımlar atmaq lazımdır. V.Putin buna kəskin reaksiya verərək, sərt şəkildə "bunu ancaq axmaqlar deyə bilər" kimi cümlə işlədib. Deməli, Moskva mövzunun həssaslığından narahatdır.

Bu məsələdə konkret olaraq Çinin adı çəkilir. Çinlilərin Rusiyanın Uzaq Şərqini demoqrafik olaraq zəbt etdiyi bildirilir. Bundan başqa, Çin həmin regiona külli miqdarda sərmayə yatırıb. Bu proses indi də davam edir. Təsadüfi deyil ki, Şərq İqtisadi Forumuna ən çox nümayəndə heyəti bir qayda olaraq Çindən gəlir. Bu dəfə də istisna olmadı. Lakin Uzaq Şərq mövzusu geosiyasi aspektdə Rusiya və dünya üçün yalnız bu məqamlarla məhdudlaşmır. Yaponiya ilə Rusiya arasında Kuril adaları ilə bağlı kəskin ziddiyyətlər mövcuddur. Tokio həmin adalara iddiasını davam etdirir, Moskva isə bir qarış torpağın belə verilməyəcəyini bəyan edir. Hətta V.Putin Vladivostokda bu məsələ ilə bağlı verilən suala obrazlı: "Papaşa hamısını yığıb götürüb və bununla iş bitib... Xalqlar atası" deyə, cavab verib. Yəni İosif Stalinin aldığı əraziləri kimsə geri qaytara bilməz. 5-ci Şərq İqtisadi Forumunda da V.Putinlə Şinzo Abe arasında həmin mövzuya dair gərgin müzakirələr aparılıb.

Bütün bunlarla yanaşı, Uzaq Şərqdə ABŞ-Çin qarşıdurmasının mövcud olduğu sirr deyil. Orada dənizdə faktiki olaraq Amerika, qitədə isə Çin hakimdir. Bu istiqamətdə rəqabət tez-tez qarşıdurmaya çevrilir. Ekspertlər Hindistan-Çin münasibətlərində də ziddiyyətli məqamların və kəsişən geosiyasi maraqların olduğunu ifadə edirlər. Belə ki, Cammu və Kəşmirdə, Himalay dağlarında iki ölkənin toqquşduğu məqamlar vardır. Geosiyasi maraqlarda da Dehli ilə Pekinin rəqabəti ciddidir.

Yeni dünya nizamı: Asiya aparıcı mövqeyə çıxa bilərmi

Bütün bunlar Şərq İqtisadi Forumunda Rusiyanın mövqelərini gücləndirirmi? Bu suala birmənalı cavab vermək çətindir, ancaq Moskvanın incə manevrlər etməyə çalışdığı aydın görünür. Bu sırada 5-ci forumda Hindistanın baş naziri Narendra Modinin iştirakı və V.Putinlə geniş müzakirələr aparması maraq doğurub. Qərb ekspertləri bu məqamı Rusiyanın Çinlə Hindistan arasında manevr edərək, yeni dünya nizamı yaratmaq cəhdi kimi təqdim etməyə çalışırlar (bax: məs., Томас Грэм. Поворот России на Восток: перечень причин и следствий / Valdaiclub.com, 9 sentyabr 2019).

Belə göstərilir ki, Hindistanın Rusiya ilə ciddi fikir ayrılığı yoxdur. Əksinə, iki ölkə arasında hərbi əməkdaşlıq yüksək səviyyədədir. Ənənəvi olaraq Hindistan Rusiya ilə yaxın olub. Hazırda Rusiya və Hindistan üçün Çinin yüksəlişi eyni dərəcədə təhlükəlidir. Belə ki, Çinin büdcəsi Rusiyanın büdcəsindən 6-8 dəfə çoxdur. Texnoloji inkişaf baxımından da Çin Rusiyanı xeyli qabaqlayır.

Pekinin maliyyə imkanları bütövlükdə Rusiyanın maliyyə imkanlarından bir neçə dəfə çoxdur. Bundan başqa, Çinin iqtisadi potensialı da Rusiyanı qabaqlayır. Konkret olaraq iqtisadi inkişaf tempinə görə Pekin Moskvanı xeyli arxada qoyub. Belə çıxır ki, Çinin daxil olduğu hər hansı regional təşkilatda Rusiyadan güclü mövqeyə sahib olacaq.

Belə olan halda Rusiya üçün ən yaxşı variant regionun digər böyük güclərinin də iştirak etdiyi geniş tərkibli təşkilat, məsələn, G7-yə bənzər bir təşkilat yaratmaqdır. Bu səbəbdəndir ki, V.Putin məhz Vladivostokda belə bir təşkilatın yaradılmasının ilk işarəsini verdi. Hətta orada Türkiyənin də iştirakının vacibliyini vurğuladı. Əlbəttə, Türkiyə Moskvanın mövqeyini dəstəkləyəcək. Çünki Ankara üçün daha vacibi daha yaxın olan və böyük hərbi gücə malik, Türkiyə ilə hərbi əməkdaşlığa müsbət yanaşan Rusiya ilə ortaq geosiyasi mövqedə olmaqdır. Hindistan da Moskvaya loyaldır. Yaponiya məsələsi bir qədər müəmmalıdır, lakin onun da Çinlə problemləri mövcuddur. Cənubi Koreya isə Şimali Koreya ilə yaxınlığına görə Pekinlə elə də isti münasibətdə deyil.

Belə çıxır ki, Rusiyanın hər hansı formada yeni regional əməkdaşlıq təşkilatı yaratması onun Çin qarşısında mövqelərini gücləndirməyə xidmət edə bilər. Bütövlükdə isə Moskvanın "Asiyaya dönüş" xətti geosiyasi aspektdə perspektivli görünür. Bu xətlə Rusiya Şərq cəbhəsində aparıcı rolunu qoruyub saxlaya, hətta bu faktordan yararlanaraq özünün təkbaşına gücü çatmadığı regionlarda inkişafa nail ola bilər. Lakin yenə də Uzaq Şərq məsələsi Moskva üçün bunlarla məhdudlaşmır. Moskva qlobal miqyasda geosiyasi dividendlər qazanmaq imkanı əldə edir. Bu məsələnin iki tərəfi vardır. Birincisi, Rusiyanın bütövlükdə Qərbə qarşı əli güclənmiş olur. Məlumdur ki, Amerika Rusiyanı Çindən ayırmaq üçün G7 təklifini irəli sürüb.

Bu, adi hadisə deyil. Əgər Rusiya bu təklifi qəbul etsə, stratejidə geosiyasi məğlubiyyəti qaçılmazdır. Alternativ bir model ortaya qoymadan da etiraz etmək mənasız qərardır. Bu səbəbdən Moskva sanki Vaşinqtona özünün Asiyanın güclü dövlətlərini bir təşkilatda birləşdirmək qabiliyyətinə malik olduğunu ortaya qoyur.

İkincisi, Avrasiya məkanında inteqrativ rol oynadığını təcrübədə təsdiqləyir. Təsəvvür edin, artıq Avrasiya İqtisadi İttifaqı və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilati çərçivəsində keçmiş sovet məkanında Qazaxıstan və Belarus kimi iki böyük dövləti bir araya gətirə bilib. Bunlara Türkiyə, Hindistan, Çin, Yaponiya, Cənubi Koreya, Sinqapur, Malayziya, Monqolustan və başqa Asiya ölkələri də əlavə olunsa, faktiki olaraq, "Böyük Avrasiya"nın geosiyasi mənzərəsi meydana gələr. Əlbəttə, belə bir təşkilatlanma Qərbə (ABŞ üstəgəl Avropa İttifaqı) qarşı geosiyasi-iqtisadi və hərbi dayanışmanı tamamilə təmin edə bilər. Üstəlik, Türkiyə kimi güclü bir dövləti Avropa strukturlarından qoparıb Asiyaya bağlamaq şansı yaranır.

Beləliklə, Şərq İqtisadi Forumu həqiqətən də maraqlı və geosiyasi aspektdə əhəmiyyəti olan hadisədir. Moskva bu tədbirdə kifayət qədər təmkinli və çevik davrana bilib. Tədbirdə imzalanan 3,4 milyard rublluq müqavilələr bir yana, forumun geosiyasi dividendləri Moskvanı sevindirə bilər. Ekspertlər bu istiqamətdə də ehtiyatlı olmağı tövsiyə edirlər. Çünki Vaşinqtonun cavabı hələ məlum deyil. Burada isə sürprizlər istisna edilmir!

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

“APOEL düşündüyüm futbolu oynamır” - Tomas Doll

Canlı yayımda intihar edib

Bu ölkədə də zəlzələ baş verdi - 5,2 bal

Deputat: "Qanunsuz mitinq keçirməyə cəhd edən radikal müxalifət xalqın dəstəyini görmədi"

Kin, xəyanət və məkr: Bakının mərkəzində yad ssenarili iflas

AVRO-2020-nin himninin müəllifi məlum oldu

126 milyonluq transfer sıradan çıxdı

Pentaqondan Suriya açıqlaması: Vəziyyət sabitləşir

Məşhur idmançıya qarşı təcavüz iddiası - Qızın 20 yaşı var

Perm sakini canlı yayımda intihar edib

Deputat: "Ölkədə qarşıdurma yaratmağa cəhd edən radikal müxalifət növbəti dəfə xalq tərəfindən boykot edildi"

Əli Əhmədov: "Radikal müxalifətin anti-konstitusion çağırışları açıq təxribatlar törətmək müstəvisinə keçməsindən xəbər verir"

Elnarə Abdullayevadan qalmaqallı sözlər: "Gəlin qayınananın sözünü “yeyə” bilmirsə, çıxıb getsin" - VİDEO

Renat Dadaşovdan qələbə qolu

Müstəqillik Günü münasibəti ilə Heydər Əliyev Mərkəzinin parkında konsert olacaq - VİDEO

Putin Merkellə danışdı

“FIDE Grand Swiss 2019”: Şahmatçımız Nicat Abbasov 9-cu turu qələbə ilə başa vurdu

YAP radikal müxalifətin qanunsuz aksiyası ilə bağlı bəyanat verdi

Məşhur müğənninin qızını huşsuz hala gətirib evini soydular - FOTO

Əli Kərimlinin hospitalda müayinəsi zamanı səhhətində problem olub? - RƏSMİ AÇIQLAMA - VİDEO

“Nəyim vardı səndən ötrü dəyişdi” - Xatirə İslam

Meksikada FACİƏ: çox sayda ölən və yaralanan var

“Qvardiola məşqçi kimi fenomendir, insan kimi isə...” - İbrahimoviç

“Ded Xasan”ın qətlinin üstü açılır - Sifarişçi məlum oldu...

"İzdihamlı mitinq" imitasiyası, hesablanmış taktika

Qənirə Şəmmədqızı: Tənqidlərə görə bu sənətdən gedirəm, daha efirə çıxmayacam

Ya rədd olub gedəcəklər, ya da... - Yıldırım

Trampdan yenə sərt sözlər: “Hillari Klinton ağlını itirib”

Politoloq: "Azərbaycanın bu günə qədər əldə etdiyi uğurların coğrafiyası genişdir"

"Türkiyə diz çökdü" deyənlərə Feyzioğludan gözəl cavab

Kürəkənləri Təranə Qumrala ad günündə bahalı hədiyyə verdi

Terrorçular atəşkəsi pozdu, türk əskəri Suriyada şəhid oldu

Bu müxalifət rəhbərləri efirlərdə özbaşınalıqlar törədiblər, insanları təhqir edərək, döyərək, onları alçaldıblar - Bəhruz Quliyev

Polşa BMT-nin İnsan Haqları Şurasına üzv seçilib

İranı 18.4 milyard dollara yola gətirmək cəhdi

Suriya hökuməti üç vilayətdə neft yataqları üzərində nəzarəti təmin edib

Ölkəmizdə aparılan islahatlar xalqımızın sosial rifahının yaxşılaşmasına xidmət edəcək

Rusiyanın “ən təhlükəli” hərbi gəmisi bəlli oldu

Bu ölkədə iğtişaşlar zamanı supermarket yandırılıb: 3 ölü

Çində fabrikdə yanğın: 4 ölü, 3 yaralı

"Bavariya"dan xal itkisi

"Barselona"dan böyükhesablı qələbə, "Real" uduzdu - VİDEO

Pompeo teraktla bağlı bəyanat verdi

"Barselona"dan böyükhesablı qələbə, "Real" uduzdu

“Yuventus” və “Napoli”dən növbəti qələbə - VİDEO

Bu ölkədə prezident və parlament seçkiləri keçirilir

"Brexit" yanvarın 31-dək təxirə salına bilər

Bu ölkədə 5,7 bal gücündə zəlzələ oldu

Pompeo terakt haqda bəyanat verdi

Cüdoçu qızlarımız Sloveniyada 6 medal qazanıblar

Berlində qatarda yanğın: xəsarət alan var - VİDEO

Vuçiç Putinlə görüşməyi planlaşdırır

Mərziyyə Məhərrəmova Avropa birinciliyindəki çıxışlarımıza start verdi

Bu ölkədə etiraz aksiyası zamanı 308 nəfər saxlanılıb

Makron Consonu "Brexit" üzrə mövqeyini dəqiqləşdirməyə çağırıb

Azərbaycan 9 ayda 501,5 milyon dollarlıq kənd təsərrüfatı məhsulları ixrac edib

BŞBPİ: Əli Kərimli izahatı alındıqdan sonra buraxılıb

Gələn il Azərbaycan manatının dollara məzənnəsi ilə bağlı PROQNOZ

Ayla Bəhramqızı: Bir dəfə istədim dəftərə 100 arzumu yazım, 3 dənədən artıq tapa bilmədim... - Debüt - FOTO

"Ciddi nəzarət olmasa, uşaqlar düzgün yolda addımlamaqda çətinlik çəkər" - Mənim balam - FOTO

Daşınmaz əmlak dövriyyəsini sivil formaya salacaq addım

Bütün Azərbaycanın haqqında danışdığı oğlan - Portret - FOTO

İmperatorun taxta çıxması ilə əlaqədar cinayətkarlar əfv olunacaq

Kuba prezidenti Azərbaycana səfər edəcək

Günün qoroskopu: tələsik, düşünülməmiş qərarlar qəbul etməyin

Putin və Merkel arasında telefon danışığı olub

Moskva Bakıya nüvə elmi və texnologiyaları mərkəzinin yaradılmasını təklif edib

Azərbaycan Mətbuat Şurası mitinqdə jurnalistlərin prosesi işıqlandırmalarının monitorinqini aparıb

İnək kişini ölümcül vurdu - Gəncədə

Merkel Putinlə 4 məsələni müzakirə etdi

Dünyadakı yanlış sistem çat verir - Ərdoğan

ABŞ-ın Suriyada olmasının məqsədi bilinmir - Zaxarova

"Qəbələ" "Qarabağ"ı dayandırdı, "Sabah" növbəti xalı qazandı - YENİLƏNİB

Ərdoğan: Terrorçuluğa qarşı səmimi mübarizə aparan hər kəs Türkiyəni dəstəkləməlidir

"Araz və Elvin bəxtsiz futbolçulardır" - Qurban Qurbanov

"Keşlə" qalib gəlir, Qəbələ" "Qarabağ"ı dayandırdı - YENİLƏNİR

Baxşiyev "Qarabağ"dan necə xal almalarından danışdı

Millimizin üzvü üçün 90 dəqiqə və sarı vərəqə

Şamaxıda 3 otaqlı ev yanıb

Böyük Yeddilərin növbəti sammiti Trampın mülkündə keçiriləcək

Livanda on minlərlə insan küçələrə çıxıb

Sibirdə mədəndə bənd çöküb: 15 ölü

Siyavuş Novruzov: Radikal müxalifət bir daha biabırçı uğursuzluğa düçar oldu

Xalq artistinin qızı göz yaşı tökdü: “Şokdayam, yaşananlara inanmıram” - FOTO

Roza oğlanlarına ev alıb

“Neymarın “Barselona”ya qayıtmasını istəməyən insanlar var” - Messi

Radikal müxalifətin ikinci oktyabr iflası

Fransa məhkəməsi separatçılarla imzalanmış daha bir “xartiya”nı ləğv edib

"Mançester Siti" və PSJ diskvalifikasiya olunmalıdı"

Avtobuslar əvvəlki hərəkət sxeminə qayıtdı

"Qanunsuz aksiya ictimaiyyətdən heç bir dəstək almadığına görə paytaxt sakinlərinin gözü qarşısında tam fiaskoya uğradı" - Siyasi ekspert