AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Alma bizə dəmir verirmi?

  5

GMO tərkibli meyvə bağları məhv edilməlidir

Müasir dönəmdə çox maraqlı vəziyyət yaranıb: yediyimiz ət, yağ, pendir, alma, armud, pomidor, xiyar və digər qida məhsulları heç də illər əvvəl qəbul etdiyimiz qidaların analoqu deyil. Onlar daha gözəl görünüşə, daha yüksək dada və digər vizual keyfiyyətlərə malik olsalar da, "gəl məni gör, dərdimdən öl" məhsullarımızın qida zənginliyi sıfra bərabərdir.

Bir neçə gün əvvəl Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin (AQTA) rəhbəri Qoşqar Təhməzov bəyanatla çıxış etdi ki, ölkə əhalisinin bir qismi qidalarda vitamin və mineral çatışmazlığından əziyyət çəkir və bu problem bir sıra xəstəliklərin inkişaf etməsinə yol açır. Agentlik sədri onu da vurğuladı ki, bu problem tək bizdə deyil, bəs demə, dünya əhalisinin üçdə bir hissəsini əhatə edən mikronutriyent çatışmazlıqlarına dəmir, vitamin A və yod çatışmazlığı səbəb olur. Bunlardan ən geniş yayılanı isə dəmir çatışmazlığıdır. Azərbaycanda isə 5 yaşadək uşaqların 15 faizində dəmir çatışmazlığı var. Bu səbəbdən də 5 yaşadək uşaqların 24,2 faizində anemiya, yəni qanazlığı müşahidə olunur. Son araşdırmalara görə, qadınlar arasında bu göstəricilər daha yüksəkdir - qadınlar arasında dəmir çatışmazlığı 34,1 faiz, anemiya 38,2 faiz olub. Hamilə qadınlar arasında anemiyanın yayılması 40,4 faizə çatıb. AQTA rəhbəri  əhali arasında geniş yayılan vitamin və mineralların çatışmazlığının aradan qaldırmasının ən səmərəli üsulu kimi, qida məhsullarının zənginləşdirilməsini təklif edir.

Mütəxəssislər bildirir ki, dəmir böyümə, nevroloji inkişaf, hüceyrələrin işləməsi və bəzi hormonların sintezi üçün vacib elementlərdən biridir. Qidada dəmir hem və qeyri-hem formasında olur. Bitki və dəmirlə zəngin olan qidalarda yalnız qeyri-hem (non-hem) dəmiri var. Ət, dəniz məhsulları və quş ətinin tərkibində həm hem, həm də qeyri-hem dəmiri olur. Qeyri-hem dəmirin əsas qaynaqları qaraciyər (ancaq hamiləlik zamanı istifadə edilməsi məsləhət deyil), ət, paxlalı bitkilər, qoz-fındıq, quru meyvələr, tam taxıllı məhsullar, alma, yumurta sarısı, kələm, qırmızı çuğundur, kök, sarımsaq, soğan, noxud, balıq və balıq məhsulları, səhər yeməyi üçün bərkidilmiş dənli bitkilər, soya unu, tünd-yaşıl yarpaqlı tərəvəzlərdir.

Göründüyü kimi, sıralanan ərzaq məhsullarının heç biri respublikamızda qıt deyil, hətta, elə məhsullar var ki, statistik göstəricilərə görə onların miqdarı ölkəda normadan 1,5 dəfə çox tədarük edilir. Məsələn, rəsmi statistikaya görə ölkəmizdə yerli tələbatı ödəyəcək qədər ərzaq buğdası istehsal edilir, tələbatın yarısı qədər isə xaricdən idxal olunur. Bəs onda, ölkə əhalisinin bu qədər böyük kəsiminin mineral və vitamin çatışmazlığına səbəb nədir?

Qoyulan suala aydınlıq gətirməzdən əvvəl onu qeyd edim ki, heç də AQTA sədrinin dediyi kimi, bütün dünya əhalisi sözügedən problemdən əziyyət çəkmir. Bu problem əsasən dünyanın inkişaf etməkdə olan, kasıb ölkələrində, o cümlədən də post-sovet məkanıda geniş yayılıb. Məsələn, Avropa ölkələrində, ABŞ, Kanada, Avstraliya, Yaponiya, hətta, Pribaltika dövlətlərində belə ciddi bir problem yoxdur.

Doğrudan da, respublikamızda mineral və vitaminlərlə zəngin olan qida məhsulları kifayət qədər istehsal edilir və ya idxal olunur. Lakin problemin səbəbi ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda istehsal edilən və gətirilən məhsulların tərkibində ənənəvi mitneral və vitamindər çox azdır. Buna səbəb isə qida mənşəyi olan bitki və məhsulların qeyri orqanik üsullarla yetişdirilməsidir. Bu tendensiya hələ sovetlər dönəmində - ötən əsrin 70-si illərində bitkilərin selleksiyası və hibridləşdirilməsi ilə başlayıb. Hibridləşdirmə və selleksiyanın əsas hədəfi daha məhsuldar ərzaq buğdası sortları və daha gözəgəlimli - iri, ətli və dadlı meyvə-tərəvəz növləri yetişdirmək idi. Sovet selleksiyaçı alimləri yeni məhsuldar sortlar yetişdirərkən bitkinin tərkibinin dəyişməsinə - onların vitamin və mineral zənginliyinin azalmasına diqqət yetirmirdilər, çünki hədəf yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, başqa idi. Beləcə son 50 il ərzində hibridləşdirmə nəticəsində ərzaq buğdasının məhsuldarlığı 20 sentnerdən 60-70 sentnerə qaldırılsa da, onun tərkibindəki vitamin və mineralların xüsusi çəkisi kəskin azalıb. 50 il əvvəl bir hektardan yığılan 20 sentner ərzaq buğdanın tərkibindəki vitamin və mineralların heç yarısı indi istehsal edilən 60 sentner məhsulun tərkibində yoxdur. Meyvə-tərəvəz sahələrində isə vəziyyət daha  acınacaqlıdır. Bazar üçün daha gözəgəlimli peyvənd meyvə-tərəvəz yetişdirilməsi prosesində müasir texnologiyaların - əsasən də gen mühəndisliyinin tətdiqi kütləvi surətdə geni dəyişdirilmiş (GMO) məhsulların istehsalına təkan verib. Hibridləşmə nəticəsində qida məhsullarının tərkibindəki vitamin və mineralların xüsusi çəkisi azalırdısa, GMO məhsullarda bu qəbildən olan komponetlər ümumiyyətlə yoxdur, bu məhsullar sadəcə aldadıcı görüntüdür, desək daha dəqiq ifadə etmiş olarıq.

Ət, toyuq və balıq istehsalında da eyni vəziyyət höküm sürməkdədir. Bakı şəhəri Xəzər dənizinin qoynunda yerləşsə də, bazarlarda dəniz balığı tapmaq müşkül məsələdir. Satılan balıqların böyük əksəriyyəti sənaye üsulu ilə yetişdirilən, tərkibində balıq ətinə xas olan vitamin və minerallar olmayan məhsullardır. Toyuq istehsalı haqqında da eyni fikri söyləmək olar. Yalnız yerli ət istehsalında hələlik GMO mənşəli yemlərdən az istifadə edilir, amma bu istiqamətdə də genişlənmə mühahidə olunur. Lakin ölkəyə idxal edilən ətin böyük əksəriyyəti GMO mənşəli yemlərlə yetişdirilən heyvan ətlərindən ibarətdir. Bəla burasındadır ki, xaricdən idxal edilən belə ucuz ət və ət məhsulları əsasən hərbi təyinata yönəldilir. Yəni vətəmizin müdafiəsində dayanan əsgərlərə tərkibində heç bir qida zənginliyi olmayan ət və ət məhsulları yedirdirik.

Problemdən çıxış yolu kimi əl atılmalı olan tədbirlərdə birini Qoşqar Təhməzov təklif edib - qidaların zənginləşdirilməsi. Tutaq ki, yüksək məhsuldarlıqlı ərzaq buğdasının tərkibini dəmir, yod və bu məhsula xas olan başqa vitaminlərlə zənginləşdirmək olar. Lakin bu uzun müddət üçün nəzərdə tutula bilməz. Qida məhsullarına yod əlavə edilməsi ucuz başa gəlsə də, dəmir və digər vitaminlərin əlavə edilməsi olduqca baha başa gəlir. Ona görə də düşünürük ki, Azərbaycanda son 50 ildə vüsət alan tendensiyanın istiqamətini dəyişmək lazımdır. Başqa sözlə desək, respublikada GMO tərkibli qidaların istehsalı və idxalı qadağan edilməli, bütün GMO tərkibli meyvə bağları məhv edilməlidir. Selleksiyaçı alimlərin qarşısında zəngin tərkibli, orqanik meyvə-tərəvəz və digər tarla bitkiləri sortlarının yetişdirilməsi hədəf kimi qoyulmalıdır. Əlbəttə, proses uzun müddəti, bəlkədə onillikləri əhatə edə bilər. Bununla belə, bu gün biz fəaliyyətimizin istiqamətini dəyişməli, əhalinin tərkibi zəngin qida mənbələri ilə təmin edilməsini bir problem kimi qarşıya qoyaraq çözüm yollarını tapmalıyıq.

Respublikanın bütün ərazilərində yaşayış məntəqələrinin yaxınlıqlarındakı dövlət fondu torpaqlarında çır (şulu), meyvə meşələri salınmalıdır ki, tərkibi vitamin və minerallarla zəngin olan meyvələr əhali üçün əlçatan olsun.

O ki qaldı qidalarımızın tərkibində vacib sayılan minerallarda olan yod çatışmağlığının aradan qaldırılmasına, mütəxəssislərin fikrincə, ölkə boyu bütün əhalinin içdiyi suyu yodlaşdırmaq lazımdır. Məsələn, hal-hazırda Avropa ölkələrində içməli su bütünlüklə yodlaşdırılıb. Qeyd edim ki, içməli suyun yodlaşdırılması ucuz başa gələn prosesdir, sadəcə əhali bu istiqamətdə maarifləndirilməlidir.

Akif Nəsirli

Xəbər Lenti

Məşhur futbolçu dostlarına hər ay 11 min avro MAAŞ VERİR

Yeddinci sinif şagirdinin aksiyada emosional çıxışı...

Deputatın başını kərpiclə yardılar

Bill de Blazio 2020-ci il prezident seçkilərində mübarizəni dayandırdığını bildirib

Bakıdakı gimnastika arenası heyrətləndirici təəssürat yaradıb - estoniyalı tamaşaçı

AXCP üzvlərindən Əli Kərimliyə rədd cavabı - troll şəbəkəsi Fuadın müdafiəsindən imtina edir - SENSASİON SƏS YAZISI

Günün qoroskopu: Əlavə işlərlə ifrat dərəcədə məşğul olmayın

Bakıda keçirilən bədii gimnastika üzrə dünya çempionatından ən maraqlı anlar - FOTO

“İlham Əliyev. İnkişaf - məqsədimizdir” çoxcildliyinin 88-ci kitabı çapdan çıxıb

İran, Çin və Rusiya birgə hərbi təlimlər keçirəcək

Bütün il nə üçün çalışdığımızı bilirdik- qrup hərəkətlərində Azərbaycan komandası

Antalyada rusiyalı turistləri daşıyan avtobus aşıb

"Keşlə" karyerası məni geri saldı" - Amil Yunanov

"Qəbələ" Bayılda xal qazandı, "Sabah" yenə uduzdu - YENİLƏNİB

Ölkə əzazisində faktiki hava açıqlanıb

Dənizdə dalğanın hündürlüyü 6,3 metrə çatıb

“Yuventus” 621 milyon avro qazandı

Gülgünü vurub öldürən şəxslə bağlı ilginc faktlar - FOTO

"Hiss edirdim ki, alınacaq" - Sertan Taşqın

Ayxan Abbasov qələbəni şərh etdi

"Mançester Siti"dən qol şousu

"Qəbələ" qalib gəlir, "Sabah" "Sumqayıt"a uduzdu - YENİLƏNİR

Türkiyə universitetlərindən məzun olmuş azərbaycanlı alimlərin Bakı Forumu keçiriləcək

ABŞ-da gecə klubunda açılan atəş nəticəsində iki nəfər ölüb

Rusiya Dövlət Akademik Orkestrinin baş dirijoru Dmitri Xoxlov Bakıda çıxış edib - FOTO

Bakıda dünya çempionatının qalibləri mükafatlandırılıb - FOTO

Məşhur aktyor aparacılığa başlayır

Erməni nazir Türkiyə ilə bu məsələdə razılığa gəldi

ABŞ-a demişik ki, şərtlər yerinə yetirilsə... - Ərdoğan

İranda sərnişin təyyarəsi təcili eniş edib

Abşeronda qəzaya düşən avtomobil yanıb - FOTO

Güclü külək toz dumanı yaratdı

“Azərişıq” gücləndirilmiş iş rejiminə keçdi

Bakıda "KamAz" 54 yaşlı piyadanı vurub öldürdü

Bakıda 5 top ilə qrup hərəkətlərində dünya çempionatının finalçıları müəyyənləşib

"Hücumçularımızın heç biri yüksək səviyyədə deyil" - "Sabah"ın məşqçisi

"Səbail" "Qəbələ"yə qarşı, "Sabah" "Sumqayıt"a uduzdu - YENİLƏNİR

Beynəlxalq Muğam Mərkəzində “Rast dünyası”adlı konsert təqdim olundu - FOTO

Azərbaycanın qrup komandası dünya kubokunun finalına çıxıb

Rusiyanın qrup komandası Bakıda dünya çempionatının qızıl medalını qazanıb

Azərbaycan nümayəndəsi ATƏT-ə cağırış edib - VİDEO

Millimiz yenə uduzdu

“Taktiki işləri həyata keçirə bilmədik” - millimizin baş məşqçisi

Millimizin üzvü növbəti oyuna çıxdı

"Sumqayıt" qalib gəlir - YENİLƏNİR

Azərbaycanın qrup komandası Olimpiya Oyunları-2020 üçün lisenziya qazanıb - FOTO

“Peres Ronaldonu komandada istəmirdi” - “Real”ın sabiq prezidenti

ABŞ qida və dərman almağımıza da əngəl olur - Zərif

Ukrayna AŞPA-nın sessiyasında iştirakdən imtina etdi

Milli Gimnastika Arenasında dünya çempionatı çərçivəsində qrup hərəkətlərdə komanda yarışları davam edir - FOTO

Aygün Bəylər uzun fasilədən sonra efirdə - FOTO

Üzeyir Hacıbəylinin həyatı haqqında ingilis dilində VİDEOçarx hazırlanıb

Ağdaş sakini heroinlə "ilişdi" - FOTO

Zaqatalada fındıq oğruları ələ keçdi

Müdafiə naziri cəbhəboyu zonada tikintisi davam edən hərbi hissələrdə olub - FOTO

Qazaxıstanlı gimnastlar: "Bakıya döyüşə hazır vəziyyətdə gəlmişik"

Bir zamanlar Rövşən Lənkəranskinin nəzarət etdiyi bazar sökülür

Paşinyan istədiyi adamları vəzifəyə təyin edə bilmir - Erməni KİV

Azərbaycanlı aktrisadan cazibədar FOTOSESSİYA

İranda sərnişin təyyarəsi təcili eniş etdi

"Liverpul"un zədəlisi qayıtdı

Alman gimnast: "Milli Gimnastika Arenası xoş təsir bağışlayır"

"Bunları ki, ərəblər etmir" - Rövşanə çimərlikləri tənqid etdi

Rövnəq Abdullayev: "Əsrin müqaviləsi" həm neft, həm də qeyri-neft sektorunun canlanmasına güclü təkan verib"

Futbolçuya xəyanət edən arvadı ilə bağlı yeni iddia - FOTO

Azərbaycanlı müğənni ata oldu

Şəbnəm onu öpmək istəyən Zauru pərt etdi - "Məni öldürtdürmə"

"Qarabağ"ın qapıçısının əlcəyi hərraca çıxarıldı

Alma bağlarının hər hektarına görə fermerlərə 800 manat subsidiya veriləcək

Cenevrədə BAMF-ın qaçqın və məcburi köçkünlərin hüquqlarına dair bəyanatı yayılıb

“Barselona”nın yeni forması belə olacaq

Bakıda köməksiz vəziyyətdə qalan azyaşlıya görə cinayət işi açılıb

Gizli proses: Netanyahu siyasətdən gedir - Sensasion səbəblər

"Tualet kağızı da məşhurdur" - Faiq Ağayevdən qəribə müqayisə

Tramp ABŞ-ı Kiyevdən uzaqlaşdırır - KİV

Hər zaman qapalı geyimlərdə görməyə öyrəşdiyimiz Türkan bu dəfə açıq paltarda - FOTO

Azərbaycan gimnastlarına azarkeşlik edirəm - Tamaşaçı

Rusiyada azərbaycanlılarla ermənilər arasında kütləvi dava - VİDEO

Rusiyadan öldürücü bəyanat: "S-400"lər "F-35"lərin işini poza bilər

Azarkeş: "Azərbaycanlı gimnast Zöhrə Ağamirova gənc idmançılar üçün örnəkdir"

Bu ölkədə toylar nəzarətə götürülür - Şok qadağalar

Güləşçilərimiz dünya çempionatının FİNALINDA

Nə eşq olaydı, nə aşiq... - Azərbaycanın səhnədə can verməyi arzulayan “KOR ƏRƏB”i - VİDEO

Beynəlxalq Muğam Mərkəzində “Rast dünyası” adlı konsert - FOTO

Giriş qadağandır! - Xaricdə avtomobil sıxlığı ilə necə mübarizə aparılır? - FOTO

Firuzə İbadovanın aktrisa bacısı - Məhbəs həyatı yaşamış Rəhilə İbadova - FOTO

UFO mövcuddur - Amerikalılar “51-ci zona”ya hücuma hazırlaşır

62 ildir insan yaşamayan bu kənd görənləri heyrətə gətirir - FOTO

Bakıda bədii gimnastika üzrə dünya çempionatının 6-cı günü start götürüb - FOTO

Zidanın yerinə üç namizəd

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Səudiyyə Ərəbistanının Kralını təbrik edib

"İmelda" fırtınasının qurbanlarının sayı artır - 4 ölü

Xələf Xələfov “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu” ilə təltif edilib

Rüşvət alan polis qandallanacağını hiss edib iki həmkarını güllələdi - VİDEO

Oyundan əvvəl atası ölən futbolçu qol vurdu - VİDEO

Dilarənin Maldiv sərgüzəştləri - FOTO

PSJ-də Mbappe sevinci

Fuad getdi, sən də get, Əli Kərimli! - Oktay Hacımusalı

Sorğuda sovrulanlar - Onlara "yox" deyildi

İzzət Bağırov yenidən Kərbəlaya getdi - FOTO

Keçmiş əsgər polisə məxsus PUA-nı vurub çaya saldı - VİDEO - FOTO

13 il əvvəl Moskvada azərbaycanlını öldürmüş gürcü Polşada həbs edildi

Azərbaycan Avrasiya Ölkələri Parlament Sədrlərinin IV konfransında təmsil olunacaq

Kredit borcuna görə bütün ailəsini qətlə yetirdi - VİDEO

Azərbaycan Olimpiya Oyunlarına 5-ci lisenziyanı qazandı

Ötən gün 13 cinayətin üstü “isti izlər”lə açılıb

Əli Əhmədov: "Ölkəmizdə hər bir vətəndaş özünü təhlükəsiz, əmin-amanlıq içərisində hiss edir" - FOTO

Analitik: "Azəri-Çıraq-Günəşli" yataqlar blokunda milyardlarla barel neft qalmaqdadır

İranda ağır qəzada ölənlərin sayı artıb: 13 nəfər - YENİLƏNİB - VİDEO

Xatirə İslam verilişə dar geyimdə gəldi - Alt paltarı göründü - FOTO

İranda ağır qəza: 8 ölü, 18 yaralı - VİDEO

Prezident İlham Əliyev Musa Şəkiliyevi təltif etdi

“Atamı şərlədirlər, iki il yarım həbsdə qaldı”

Azərbaycan cüdoçusu Qran-Pridə gümüş medal qazandı

UEFA-dan Rebiçə sərt cəza

Tanınmış aktyor metropolitenin işini tənqid etdi - FOTO

Həkimlər qadının qolundan ona yeni dil tikdilər - FOTO

Zakir Həsənov Belarus Təhlükəsizlik Şurasının dövlət katibi ilə görüşüb - FOTO

İtmiş Gültəkinin nağılı: xəyanət, yalan, şər...

Son dörd güləşçimiz mübarizəyə başlayır - Dünya çempionatı

"Mançester Yunayted"də 3 itki

İkinci dəfə ərə gedən Sevinc Dubayda - Bikinidə BELƏ POZ VERDİ - FOTO

Avropa İttifaqı: Plastik torbalar ödənişli olsun

Şadlıq evi cinayət yerinə döndü: Bəyin boğazı kəsilərək öldürüldü, anası bıçaqlandı

Gəncədə ata döyüldü, iki oğlu isə bıçaqlandı

"Arvadla məni baş-başa qoyur, xəbəri olur ki..." - Tacirdən efirdə ŞOK ETİRAF - FOTO

"Barselona"nı şoka salan fakt: yalan ifşa olundu

Gömrükdə böyük əməliyyat: İrandan Azərbaycana heroin keçirənlər saxlanıldı - FOTO

Beyl "Real"ın simvolunu saxlamaqdan imtina etdi - VİDEO

İTV-nin sabiq əməkdaşı faciəvi şəkildə həlak oldu

Türkiyənin energetika naziri: "TANAP və BTC iştirakçı ölkələrin rifahına böyük töhfə verib"

"Çox istəyirəm ki, bəxtim açılsın, amma hacı olmasın"

Azərbaycandan Türkiyə limanları vasitəsilə yük daşımalarının həcmi açıqlanıb

Azərbaycanlı məşhur yeni doğulan körpəsini EFİRƏ GƏTİRDİ - FOTO

Dadaşov oynadı, komandası ilk qələbəsini qazandı

Ekoloji sənədlərin verilməsi prosesi daha da asanlaşdırılacaq

Bu ölkədə də avtobus qəzası: 3 ölü

Turist avtobusunun qəzası nəticəsində 4 nəfər ölüb

Namiq Qaraçuxurlu yarıçılpaq FOTOsundan danışdı: Camaat gözləmirdi...

Azərbaycanlı futbolçu rəmzi komandada yer aldı - FOTO

İraqda avtobus partlayıb, qurbanlar var

Bu gün Azərbaycanın qrup komandası Bakıda bədii gimnastika üzrə dünya çempionatında mübarizəyə qatılır

"Sabah" "Sumqayıt"a, "Qəbələ" "Səbail"ə qarşı

22 yaşında dördüncü dəfə xərçəng olan bloqer vəfat etdi

Rus gimnastı Dina Averina Azərbaycan tamaşaçılarının dəstəyindən danışdı

Bakıda yarışlar hər zaman ən yüksək səviyyədədir - Asiya Gimnastika İttifaqı Texniki Komitəsinin prezidenti

Bədii Gimnastika üzrə Dünya Çempionatının Bakıda keçirilməsi çox qürurvericidir

“Anglo Asian Mining” Azərbaycanda yeni yataqlarda hasilata başlamağı planlaşdırır