AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Alma bizə dəmir verirmi?

  34

GMO tərkibli meyvə bağları məhv edilməlidir

Müasir dönəmdə çox maraqlı vəziyyət yaranıb: yediyimiz ət, yağ, pendir, alma, armud, pomidor, xiyar və digər qida məhsulları heç də illər əvvəl qəbul etdiyimiz qidaların analoqu deyil. Onlar daha gözəl görünüşə, daha yüksək dada və digər vizual keyfiyyətlərə malik olsalar da, "gəl məni gör, dərdimdən öl" məhsullarımızın qida zənginliyi sıfra bərabərdir.

Bir neçə gün əvvəl Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin (AQTA) rəhbəri Qoşqar Təhməzov bəyanatla çıxış etdi ki, ölkə əhalisinin bir qismi qidalarda vitamin və mineral çatışmazlığından əziyyət çəkir və bu problem bir sıra xəstəliklərin inkişaf etməsinə yol açır. Agentlik sədri onu da vurğuladı ki, bu problem tək bizdə deyil, bəs demə, dünya əhalisinin üçdə bir hissəsini əhatə edən mikronutriyent çatışmazlıqlarına dəmir, vitamin A və yod çatışmazlığı səbəb olur. Bunlardan ən geniş yayılanı isə dəmir çatışmazlığıdır. Azərbaycanda isə 5 yaşadək uşaqların 15 faizində dəmir çatışmazlığı var. Bu səbəbdən də 5 yaşadək uşaqların 24,2 faizində anemiya, yəni qanazlığı müşahidə olunur. Son araşdırmalara görə, qadınlar arasında bu göstəricilər daha yüksəkdir - qadınlar arasında dəmir çatışmazlığı 34,1 faiz, anemiya 38,2 faiz olub. Hamilə qadınlar arasında anemiyanın yayılması 40,4 faizə çatıb. AQTA rəhbəri  əhali arasında geniş yayılan vitamin və mineralların çatışmazlığının aradan qaldırmasının ən səmərəli üsulu kimi, qida məhsullarının zənginləşdirilməsini təklif edir.

Mütəxəssislər bildirir ki, dəmir böyümə, nevroloji inkişaf, hüceyrələrin işləməsi və bəzi hormonların sintezi üçün vacib elementlərdən biridir. Qidada dəmir hem və qeyri-hem formasında olur. Bitki və dəmirlə zəngin olan qidalarda yalnız qeyri-hem (non-hem) dəmiri var. Ət, dəniz məhsulları və quş ətinin tərkibində həm hem, həm də qeyri-hem dəmiri olur. Qeyri-hem dəmirin əsas qaynaqları qaraciyər (ancaq hamiləlik zamanı istifadə edilməsi məsləhət deyil), ət, paxlalı bitkilər, qoz-fındıq, quru meyvələr, tam taxıllı məhsullar, alma, yumurta sarısı, kələm, qırmızı çuğundur, kök, sarımsaq, soğan, noxud, balıq və balıq məhsulları, səhər yeməyi üçün bərkidilmiş dənli bitkilər, soya unu, tünd-yaşıl yarpaqlı tərəvəzlərdir.

Göründüyü kimi, sıralanan ərzaq məhsullarının heç biri respublikamızda qıt deyil, hətta, elə məhsullar var ki, statistik göstəricilərə görə onların miqdarı ölkəda normadan 1,5 dəfə çox tədarük edilir. Məsələn, rəsmi statistikaya görə ölkəmizdə yerli tələbatı ödəyəcək qədər ərzaq buğdası istehsal edilir, tələbatın yarısı qədər isə xaricdən idxal olunur. Bəs onda, ölkə əhalisinin bu qədər böyük kəsiminin mineral və vitamin çatışmazlığına səbəb nədir?

Qoyulan suala aydınlıq gətirməzdən əvvəl onu qeyd edim ki, heç də AQTA sədrinin dediyi kimi, bütün dünya əhalisi sözügedən problemdən əziyyət çəkmir. Bu problem əsasən dünyanın inkişaf etməkdə olan, kasıb ölkələrində, o cümlədən də post-sovet məkanıda geniş yayılıb. Məsələn, Avropa ölkələrində, ABŞ, Kanada, Avstraliya, Yaponiya, hətta, Pribaltika dövlətlərində belə ciddi bir problem yoxdur.

Doğrudan da, respublikamızda mineral və vitaminlərlə zəngin olan qida məhsulları kifayət qədər istehsal edilir və ya idxal olunur. Lakin problemin səbəbi ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda istehsal edilən və gətirilən məhsulların tərkibində ənənəvi mitneral və vitamindər çox azdır. Buna səbəb isə qida mənşəyi olan bitki və məhsulların qeyri orqanik üsullarla yetişdirilməsidir. Bu tendensiya hələ sovetlər dönəmində - ötən əsrin 70-si illərində bitkilərin selleksiyası və hibridləşdirilməsi ilə başlayıb. Hibridləşdirmə və selleksiyanın əsas hədəfi daha məhsuldar ərzaq buğdası sortları və daha gözəgəlimli - iri, ətli və dadlı meyvə-tərəvəz növləri yetişdirmək idi. Sovet selleksiyaçı alimləri yeni məhsuldar sortlar yetişdirərkən bitkinin tərkibinin dəyişməsinə - onların vitamin və mineral zənginliyinin azalmasına diqqət yetirmirdilər, çünki hədəf yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, başqa idi. Beləcə son 50 il ərzində hibridləşdirmə nəticəsində ərzaq buğdasının məhsuldarlığı 20 sentnerdən 60-70 sentnerə qaldırılsa da, onun tərkibindəki vitamin və mineralların xüsusi çəkisi kəskin azalıb. 50 il əvvəl bir hektardan yığılan 20 sentner ərzaq buğdanın tərkibindəki vitamin və mineralların heç yarısı indi istehsal edilən 60 sentner məhsulun tərkibində yoxdur. Meyvə-tərəvəz sahələrində isə vəziyyət daha  acınacaqlıdır. Bazar üçün daha gözəgəlimli peyvənd meyvə-tərəvəz yetişdirilməsi prosesində müasir texnologiyaların - əsasən də gen mühəndisliyinin tətdiqi kütləvi surətdə geni dəyişdirilmiş (GMO) məhsulların istehsalına təkan verib. Hibridləşmə nəticəsində qida məhsullarının tərkibindəki vitamin və mineralların xüsusi çəkisi azalırdısa, GMO məhsullarda bu qəbildən olan komponetlər ümumiyyətlə yoxdur, bu məhsullar sadəcə aldadıcı görüntüdür, desək daha dəqiq ifadə etmiş olarıq.

Ət, toyuq və balıq istehsalında da eyni vəziyyət höküm sürməkdədir. Bakı şəhəri Xəzər dənizinin qoynunda yerləşsə də, bazarlarda dəniz balığı tapmaq müşkül məsələdir. Satılan balıqların böyük əksəriyyəti sənaye üsulu ilə yetişdirilən, tərkibində balıq ətinə xas olan vitamin və minerallar olmayan məhsullardır. Toyuq istehsalı haqqında da eyni fikri söyləmək olar. Yalnız yerli ət istehsalında hələlik GMO mənşəli yemlərdən az istifadə edilir, amma bu istiqamətdə də genişlənmə mühahidə olunur. Lakin ölkəyə idxal edilən ətin böyük əksəriyyəti GMO mənşəli yemlərlə yetişdirilən heyvan ətlərindən ibarətdir. Bəla burasındadır ki, xaricdən idxal edilən belə ucuz ət və ət məhsulları əsasən hərbi təyinata yönəldilir. Yəni vətəmizin müdafiəsində dayanan əsgərlərə tərkibində heç bir qida zənginliyi olmayan ət və ət məhsulları yedirdirik.

Problemdən çıxış yolu kimi əl atılmalı olan tədbirlərdə birini Qoşqar Təhməzov təklif edib - qidaların zənginləşdirilməsi. Tutaq ki, yüksək məhsuldarlıqlı ərzaq buğdasının tərkibini dəmir, yod və bu məhsula xas olan başqa vitaminlərlə zənginləşdirmək olar. Lakin bu uzun müddət üçün nəzərdə tutula bilməz. Qida məhsullarına yod əlavə edilməsi ucuz başa gəlsə də, dəmir və digər vitaminlərin əlavə edilməsi olduqca baha başa gəlir. Ona görə də düşünürük ki, Azərbaycanda son 50 ildə vüsət alan tendensiyanın istiqamətini dəyişmək lazımdır. Başqa sözlə desək, respublikada GMO tərkibli qidaların istehsalı və idxalı qadağan edilməli, bütün GMO tərkibli meyvə bağları məhv edilməlidir. Selleksiyaçı alimlərin qarşısında zəngin tərkibli, orqanik meyvə-tərəvəz və digər tarla bitkiləri sortlarının yetişdirilməsi hədəf kimi qoyulmalıdır. Əlbəttə, proses uzun müddəti, bəlkədə onillikləri əhatə edə bilər. Bununla belə, bu gün biz fəaliyyətimizin istiqamətini dəyişməli, əhalinin tərkibi zəngin qida mənbələri ilə təmin edilməsini bir problem kimi qarşıya qoyaraq çözüm yollarını tapmalıyıq.

Respublikanın bütün ərazilərində yaşayış məntəqələrinin yaxınlıqlarındakı dövlət fondu torpaqlarında çır (şulu), meyvə meşələri salınmalıdır ki, tərkibi vitamin və minerallarla zəngin olan meyvələr əhali üçün əlçatan olsun.

O ki qaldı qidalarımızın tərkibində vacib sayılan minerallarda olan yod çatışmağlığının aradan qaldırılmasına, mütəxəssislərin fikrincə, ölkə boyu bütün əhalinin içdiyi suyu yodlaşdırmaq lazımdır. Məsələn, hal-hazırda Avropa ölkələrində içməli su bütünlüklə yodlaşdırılıb. Qeyd edim ki, içməli suyun yodlaşdırılması ucuz başa gələn prosesdir, sadəcə əhali bu istiqamətdə maarifləndirilməlidir.

Akif Nəsirli

Xəbər Lenti

Belarusda parlament seçkiləri keçirilir

Arzuman Abdulkərimov: "Müxalifətin Əli İnsanov kimi biri ilə işbirliyinə girməsi..."

Azərbaycan “Tokio 2020”-yə 10 lisenziya qazanıb

Belçikadan Rusiyaya 4 qol - VİDEO

Nikola Yurçeviç: "Bəlkə də nəsə etmək mümkün idi..."

Cem Yılmaz müğənni Raufa da söz atdı: "Azərbaycanın Tarkanı..." - VİDEO

Türkiyədə ağır yol qəzası: 4 ölü

İdman təyyarəsi qəzaya uğradı - Pilot həlak oldu

ABŞ-da atışma: 5 ölü

Uels millimizə bu qollarla qalib gəldi - VİDEO

"Qara Qarayevə qarşı oynamaq çox çətindir" - Ben Deyvis

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Milli Dirçəliş Günü münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib

"Özümün də çox səhvim oldu" - Ramil Şeydayev

Belçikada miqrant yoldan keçənlərə hücum edib

Türkiyədə yenə güclü zəlzələ

Dünya dini liderlərinin Sammitinə ev sahibliyi ölkəmizə nə qazandırır?

Qar bu ölkəni iflic etdi - Məktəblər bağlandı

Akrobatika və aerobika gimnastikası üzrə Azərbaycan çempionatlarının qalibləri müəyyənləşib

Litva parlamentinin sədri: "Azərbaycan və Litva münasibətləri daha yüksək səviyyəyə qaldırmaq niyyətindədir"

Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günü qeyd olunur

Günün qoroskopu: Düşünülməmiş hərəkətlərdən qaçın, emosiyalarınızı cilovlayın

Ölümündən sonra 300 il çürüməyən Diri baba - REPORTAJ - FOTO

Azərbaycan - Uels oyununda İKİ QOL VURULDU - YENİLƏNİB

Avropada daşqınlar həm infrastruktura, həm də insanların sağlamlığına təhlükə yaradır

Hindistanda MiG-29K qırıcısı qəzaya uğrayıb

İraqda İŞİD-in iki rəhbəri zərərsizləşdirilib

Millimiz Uelsə qarşı - İKİNCİ QOL VURULDU - YENİLƏNİR

Millimiz Uelsə qarşı - HESAB AÇILDI - YENİLƏNİR

Bank rəhbəri övladının gözləri önündə oğurlandı

"Olimpiadada erməni iştirakçıların hamısını qabaqladım" - Olimpdəkilər - FOTO

Bakıda ağır yol qəzası, 4 nəfər xəsarət aldı

Baş direktor: Konstantsa və Bakı limanları yeni layihələrdə əməkdaşlıq edə bilər

Rüfət Quliyev: Hazırda jalüz və plyonkadan istifadəyə görə sürücülər barəsində inzibati tənbeh görülmür

Honq Konqda avtobus qəzasında 30-dan çox insan yaralanıb

Hərbi təyinatı olmayan metal əşya aşkar olunub - FOTO

Elektron siqaret daha bir ölkədə can aldı

Gürcüstandan qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilən siqaretlər aşkarlandı - FOTO

Həm idmançı, həm azarkeş, həm də model - FOTO

Xədicə İsmayıl Müsavat rəhbərləyini istefaya çağırdı

Kriminal hesablaşma, yoxsa qisas? - Keşlədə avtomatla törədilən qətlin təfərrüatı - FOTO

2020-ci ildə Şərq Tərəfdaşlığı ölkələri arasında rominq tariflərinin azaldılmasına dair saziş imzalana bilər

Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Maykl Qutman (violin) və Olqa Domninanın (piano) konserti keçirildi

Mançini İtaliya yığmasının tarixinə düşdü

Fransada “sarı jiletlilər” yenidən fəallaşdı - 16 nəfər saxlanılıb

Mühacirətdə olan müsavatçı Arif Hacılının istefasını tələb etdi

Uşaqlar ip əvəzinə ilanla oynadılar - FOTO

Vilayət Eyvazov yeni rəisi kollektivə təqdim etdi

Sabiq icra başçısının qardaşı oğlunun 965 min tələb etdiyi şəxsə 8 il cəza istənildi

Atletimiz Boyanka Kostova beynəlxalq turnirinin qalibi oldu

"Qalatasaray"a görə Braziliyadan İstanbula gəlir - FOTO

İntihar edən gənc müəllimənin ölümündə “Mobbing” iddiası - FOTO

Vüsal Hüseynov: "Azərbaycan ərazisinin qeyri-leqal miqrasiya üçün istifadə olunması çox az ehtimal olunur"

“Sizi çox sevirəm, Azərbaycan” - Türkiyəli aktrisa - FOTO

"Baku Fashion Expo Midseason 2019" - "Azərbaycanın dəb yaradıcıları" fotolayihəsi

Mahir Emrelinin ilk maaşı nə qədər olub? - VİDEO

İranda benzin üsyanı - Təbriz əhalisi yolları bağladı - YENİLƏNİB

Məşhur aktrisa xəstəxanaya yerləşdirildi

Tomas Qolts: "Dünya dini liderlərinin II Bakı Sammiti Azərbaycanın multietnik strukturunu vurğulayır"

"Sevəndə pozitiv oluram" - Nigar

Hadisə yerindən qaçan sürücü tutuldu

"Bakıda bir həftə qalsam, Miri Yusif kimi Xalq artisti olaram" - Cem Yılmaz

YAP-ın MSK-ya təyin edilmiş məşvərətçi səs hüquqlu üzvü təsdiqləndi

Ukraynada iki gənc qızı vəhşicəsinə qətlə yetirən şəxs hakim qarşısında: “Özümü öldürmək üçün qəbiristanlığa getdim...” - FOTO

UNEC-dən dünyaya: İtaliyada təhsil almaq imkanı qazanan 4 tələbədən biri oldum - FOTO

Ev yiyələrini gələn ildən nə gözləyir... - 50 manat verməyənə 30 manat cərimə, sonra yenə cərimə

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Oman Sultanını təbrik edib

Parisdə 20-dən çox metro stansiyası bağlandı - "Sarı jiletlilər"ə görə

Azərbaycanlı tərcüməçinin sualı dünya mətbuatında - “Beyl kimdir?”

Prezident İlham Əliyev latviyalı həmkarını təbrik edib

“Bavariya”nın baş məşqçisi bəlli oldu

İranda benzin bahalaşdı, ölkəni etirazlar bürüdü: ölən var

İstilik problemi həll olundu - "Azəriqaz” qazanxanaların təbii qaz təchizatını bərpa etdi

"Bakıda olmaq, xəyaldan da ötə bir hissdir" - "Erkenci kuş"un "Sanem"i - FOTO

Arvadını qumarda uduzdu

Azərbaycanda bələdiyyə seçkilərini 499 müşahidəçi izləyəcək

Bələdiyyə seçkiləri ilə bağlı 22 529 namizəd qeydə alınıb

Zakir Həsənov əməliyyat təliminin yekunlarına dair xidməti müşavirə keçirib - FOTO

Rusiya ələ keçirdiyi Ukrayna gəmilərini geri qaytarır

Terrorçulara yardım etməkdə təqsirləndirilən azərbaycanlı beynəlxalq axtarışa verildi

Kərimlivari “sədaqət” və “cəsarət”

Serbiya Prezidenti xəstəxanaya yerləşdirildi

Konteyə ölüm təhdidi

Xadimə işlədiyi evi soydu - FOTO

Sumqayıt Olimpiya İdman Kompleksində akrobatika və aerobika gimnastikası üzrə Azərbaycan çempionatları keçirilir

"Özüm elə deyirəm ki, səhər verilişlərinə çağırmasınlar"

Rusiyada keçmiş nazirin nəvəsinin ölüm səbəbi bilindi

İsrail “Həmas”ın obyektlərini vurdu

Maksim Qalkin: "Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyevaya ailəsi ilə birgə vaxt tapıb konsertimə gəldikləri üçün təşəkkürümü bildirirəm"

İstanbulda atışma: 3 ölü

Şri-Lankada seçkiyə gedən müsəlmanlara atəş açdılar

Könülün qardaşının toyu oldu - VİDEO - FOTO

Fransa polisi səfərbər oldu - "Sarı jiletlilər"ə görə

Məktəbin tibb bacısı şagirdi evinə aparıb, intim anlar yaşadı - İngiltərədə - FOTO

Bakı on milyardlarla dollarlıq layihəni İŞƏ SALIR. Avropa tələsməlidir...

Cem Yılmazdan Bakı paylaşımı - VİDEO

Bağdadda partlayış: 6 nəfər ölüb, 30 nəfər yaralanıb

AVRO-2020: Seçmə mərhələdə IX tura yekun vurulur

ABŞ Kubaya qarşı sanksiya siyahılarını genişləndirdi

Elçin Əlibəyli televiziya ilə vidalaşdı

Deputat: "Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin birgə səyləri ilə hər iki ölkə mehriban qonşuya və strateji tərəfdaşa çevrilib"