AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Meşələrə qənim kəsilən ömrünə balta çalar

  15

 Qlobal istiləşməni tezləşdirənlərə, torpağı sürüşdürənlərə...

 

İlin isti fəsli daha çox yaşıllıqlarla, meşələrlə assosasiya olunur. Başqa cür mümkün də deyil. Yay deyəndə mütləq istirahət, səyahət, ölkə daxilində və xaricində baş tutan pikniklər və s. yada düşür. Bu, böyük arealda elə belə də olmalıdır. Çünki çox az adam tapılar ki, səyahət və istirahətin yalnız şəhərləri gəzməkdə və şopinqlərdə olduğunu düşünsün. Əksəriyyət, az qala hamı, yayın mənasının yaşıllıqlarda, dənizdə olduğunu qeyd edir. Deməli, yayın gəlişini səbirsizliklə gözləyənlər, böyük əksəriyyət üçün ona hazırlıq hələ payızdan, qışdan, uzun keçən neçə ay əvvəldən başlamalıdır. Dəqiq desək, istirahət üçün hazırlıq il uzunu qazanılan pul, səyahətə ayrılan müəyyən məbləğ deyil, hər ağacı, kolu, otu, yarpağı, gülü qorumaqdan başlamalıdır. Hər kəs bir ağacı kəssə, bir kolu dibindən çıxarsa, bir otu, gülü yolsa, nə qalar qışdan yaza?

Bəli, istirahət etmək istəyiriksə, torpağın üstündə qərar tutmaq, başımızın üstündə günəşi görmək arzusundayıqsa, təbiətə qənim kəsilməməliyik. Bunu cəm şəklində deyirəm, çünki hər birimiz eyni torpağın övladıyıq, qeyd-şərtsiz, nə vaxtsa, bilərəkdən-bilməyərəkdən, təbiətə ziyan vurmuşuq. Hər birimiz, xoşumuza gələn gülü eqoistcəsinə dərib yaxamıza, nə bilim, saçımıza, papağımıza sancmışıq. Parklardakı yaşıllığı tapdamışıq, orda əkilən gül-çiçəyi icazəsiz, gizlicə qoparıb evə gətirmişik, ağacların meyvəsini hələ yetişməmiş yoluşdurmuşuq. Bir sözlə, bütün yaşıllıqların qəniminə çevrilmişik, elə bilmişik o, yalnız öz mənimiz üçündür. Hər birimizi tək birimiz sanmışıq. Hamı üçün yaradılanın, yaşıllaşdırılanın, yetişdirilənin bircə ünvanını tanımışıq - eqoizm adlanan arzuolunmazı.

Onun ictimai mülkiyyət olduğunu dərk etməyimiz üçün bilmirəm neçə illər, bəlkə də onilliklər lazımdır. O çox uzun zaman ölçüsünün, vaxtın daxilində isə səbirlə maarifçilik işinin aparılması, daimi, yorulmadan, usanmadan öyrətmək lazım gələcək. Bir də, hərdənbir, profilaktik tədbir kimi, müəyyən cərimələr... Çünki unutqan insan övladını bəzən pulla da imtahana çəkmək lazım gəlir ki, cibindən əksilənin hara getdiyini anlasın və günahsız ağacı kəsməsin. Bir kitab arası açsın və kəsdiyi ağacla birlikdə, ruzisini də kəsdiyini, neçə-neçə manata qənim kəsildiyini başa düşsün. Tədavül vasitəsi olan pulun ilkin olaraq, elə ağacdan yarandığını yada salsın. İstirahətdən, yaşıllıqlardan izaholunmaz rahatlıq tapmaq kimi incə hissləri yoxsa da, pulun vacibliyi anlayışı, duyğusu hamıda var. O zaman, ağaca qənim kəsilən, dediyim kimi, ruzisini də kəsər!

Hamı bilir, uzun illərdir dünyanın qlobal istiləşmə problemindən yazılır, danışılır, tədbirlər, konfranslar, simpoziumlar keçirilir. Hamı ondan narahatdır, lakin az adam, bəlli ixtisas sahibləri, alimlər, ekoloqlar bilir ki, bu problemin yaranmasının səbəbi nədir. Küll olaraq hamımız o problemin yaranmasını tezləşdirmişik, meşələri kütləvi şəkildə qırmaqla, onun ehtiyatlarını məhv etməklə, piknik edib qaladığımız ocaqla onu yandırmaqla, ağacları şəxsi təsərrüfatlara daşımaqla və s. İndi də necə deyərlər, atmosferdə karbon qazının həcminin indən sonrakı artım sürətini azaltmaq mümkündür, bircə yolla - meşələri bərpa etməklə. Çünki istixana qazını udacaq alternativ yoxdur meşədən savayı. Qlobal istiləşməylə savaşda meşələrdən başqası yardımçı ola bilməyəcək, bunu bacaran təbii texnika, avadanlıq və aparat yalnız odur...

NASA-nın araşdırmasına görə də, meşə örtüyünün məhv olması son on il ərzində 62 faiz artıb. Bu isə rekord göstəricidir. BMT-nin məlumatına görə isə, planetimizdə meşələrin ümumi sahəsi hazırda 5,5 milyard hektar təşkil edir. O da deyilir ki, son 250 ildə təbiətdə 570-dən çox bitki növü yoxa çıxıb. Dünya alimlərinin tədqiqatlarından aydın olub ki, 250 il öncə hər il iki bitki növü məhv olub. Bu da insanların yerdə məskunlaşmasından əvvəlki dövrə nisbətən, 500 dəfə sürətli olub. 271 quş, amfibiya və s. də həmin dövrdə yoxa çıxıb. Alimlər bu qənaətə gəlib ki, məhvolmanın səbəbi, məhz, meşələrin qırılmasıdır. Onlara görə, dünyada hazırda 300 min bitki növündən 60 minə yaxını yox olmaq təhlükəsi yaşayır... .

Amma ağacların qırılması, torpağın yaşıl örtüyünün getdikcə azalması təkcə iqlim dəyişikliyinə, bəlli problemlərə deyil, ekologiyadan tutmuş, birbaşa insan cəmiyyətinə yönəlik ziyanlara da yol açır. Deyilənə görə, yer kürəsi üç trilyona yaxın ağacı saxlamaq gücündədir. Həmin ağaclar da suyun həddən artıq buxarlanmasına mane olur, günəşin istiliyini və işığı əks etdirərək kosmosa qaytarır, küləyin hərəkətini tənzimləyir və s. Bu siyahını artırmaq da olar, amma arifə bir işarə bəs edər, zənnimizcə...

Məşhur filmimizdə deyildiyi kimi, indi söz sizindir, insanlar. Deyin, qlobal istiləşməni tezləşdirmək, torpağın səthini sürüşdürmək, küləyin zərbindən ev-eşiyinizi itirmək, heyvan və bitki növünü yox etmək, havasızlıqdan məhv olmaq üçün yenədəmi ağaclara hücum edəcək, meşələri qıracaqsınız?

Hesab edirik, adımız əməlimizlə bir olsaydı, bu gün nə meşələrə kameralar quraşdırmaq, nə də cərimələr tətbiq etmək lazım gələrdi.

Görəsən, yaşıllıqlara, otluqlara dəyməmək, bir meyvə kolunu əzməmək, heç olmasa, bir ağac əkmək o qədərmi çətindir dünyalar yaradan, ona hakim olan insanların əlində? Havadanmı məhrum olmaq istəyirik, əcəba?

...Deyilənə görə, bir ağac il ərzində atmosferə təxminən, 120 kiloqram oksigen buraxır ki, bu da üçnəfərlik ailənin bütün il boyu tənəffüs etməsinə bəs edir. Orta hündürlükdə olan bir ağacdan təxminən, 170 000 karandaş hazırlamaq olar. Ən maraqlı fakt isə Rusiyaya aiddir. Dünyanın ən möhkəm ağacı Rusiyada bitən Şmidt tozağacıdır ki, bu ağacı nə balta kəsir, nə də ona güllə batır...

Sona yaxın deyəcəyimiz isə, cümlə-camaatımıza aiddir. Yayda ətrafa yaydığı sərinliyinə, kölgəsinə qaçdığınız ağaclar qış yuxusuna gedəndə onları balta səsiylə diksindirməyin. İsti havalarda meşələrin qalınlığına, oksigen bolluğuna can atanda, ona öz əlinizlə, əməlinizlə həqiqi mənada bir töhfə verdiyinizdən əmin olandan sonra yola çıxın. Bu uzun, minillik yola o ağacları, meşələri salanların da, sizin də əməlləriniz iz salır. Yazılan yazılır, nə fərqi, əməl dəftərinə günahımız-savabımız kimi, ya da yamyaşıl meşələrə bomboz nəzərlə baxan qənimkəsilənlərin əməlləri kimi...

Qlobal istiləşmənin qaynar, “qır qazanı”nda yanmasını istəməyənlər üçün daha bir şans var. Ümumi adı bir olan yaşıllıqları qorumaq, onları kökündən, torpaqdan qoparmamaq, ayırmamaq. Vaxt baxımından uzun illərə başa gələnə, prinsipcə, hər mənada çətin olana bu qədər asan yanaşma...

 

Nigar Orucova 

Xəbər Lenti

Günün qoroskopu: Mövqeləriniz, fikirləriniz laqeydliklə qarşılanır

“Qarabağ” son 6-7 ildə oynadığımız ən yaxşı rəqiblərdəndir"

"Rəqibimiz olduqca istəklidir" - Qurban Qurbanov

"Mançester Yunayted"dən 75 milyonluq transfer

“Bakı 2015”də iştirak edən boksçu öldü - döyüşdən sonra

“EYOF Bakı 2019”da iştirak edəcək cüdoçularımızın rəqibləri müəyyənləşib

Dünyanın on şahmat dühasından biri azərbaycanlı oldu

Çindən sensasion qərar - uyğurların türklərə aidiyyəti yoxdur

"Ərazidən üç maşın şüşə sınığı yığdırdıq" - Pirin nəzarətçisi - FOTO

Tramp yeni baş naziri təbrik etdi: "Möhtəşəm olacaq!"

EYOF: Oğlanlar arasında 110 metr məsafəyə maneələrlə qaçış yarışında İspaniya təmsilçisi qalib gəlib - FOTO

Meksikada qətllər rekord həddə çatıb

Tramp: ABŞ İranla "ən pisinə" hazırlaşır

Oğurluq etdiyi mağazanı yandıran Ağdam sakini saxlanıldı

Polşalı gimnast: Bakını çox bəyənirəm

Yanacaq tankeri avtomobillə toqquşdu - Ölənlər var

CeyLo türklərə xəbərdarlıq etdi

50-dən artıq məktəbdə robototexnika kursu yaradılacaq

“Muzey əşyalarının daimi mühafizə portalı”na həsr olunan təqdimatın üçüncü mərhələsi keçirildi - FOTO

Türkiyədə turistləri aparan avtobus aşıb

Böyük Britaniya üzgüçüləri qarışıq sərbəst ötüşmə yarışlarında çempion olub

Lənkəranda "Mercedes" aşıb, 2 nəfər...

Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poeması Türkiyədə nəşr olunub

Rezidenturaya keçirilmiş müsabiqənin NƏTİCƏLƏRİ elan olunub

Gədəbəydə 23,5 kilometrlik avtomobil yolu yenidən qurulur - FOTO

Şəmkirdə iki "VAZ" toqquşdu, ölən və xəsarət alanlar var

Müdafiə Nazirliyinin “N” hərbi hissənin yaranma günü qeyd olunub

“EYOF 2019”: Atletika yarışlarının ikinci günündə ilk qızıl medala türkiyəli atlet sahib olub - FOTO

“EYOF 2019”: Sloveniyalı oğlan həndbolçular ikinci görüşdə də heç-heçə ediblər - FOTO

Azəriqaz”: 93 mənzil və 140 fərdi yaşayış evi istismara qəbul olunub

"İnandığım iş olsa, soyunaram" - Hande etiraf etdi

İdlib qlobal geosiyasi kontekstdə: Türkiyə və supergüclərin mübarizəsi

İran həbs etdiyi ABŞ casuslarının bəzisinə ölüm hökmü verdiyini deyir

Yüksək bal toplayan abituriyentlər niyə hüquq, tibb kimi ixtisasları seçir?

"Miss & Mister Grand Azerbaijan 2019"un möhtəşəm final mərhələsi baş tutdu - VİDEO - FOTO

Səməd Məmmədli idman gimnastikasında finala çıxıb

AZAL Bakıdan Nyu-Yorka uçuşları davam etdirəcək

EYOF: Türkiyənin kişi basketbolçuları ikinci oyunda qalib gəliblər

Mərkəzi Bankda növbəti hərrac - Manat sabitdir

"Bavariya"nın üçüncü formasının FOTOları yayıldı

Zidan tənqidləri cavabsız qoymadı: "Beylə "lazımsız" deməmişəm"

Ramil Vəlizadə finala yüksəldi

Yasamalda azyaşlıya qarşı soyğunçuluq edən şəxs saxlanıldı

"Mançester Yunayted" "Sportinq"in futbolçusunu alır

"Beşiktaş"dan ayrılan futbolçu Braziliya klubunda

"EYOF Baku 2019": Komanda halında idman gimnastika yarışlarının qalibləri mükafatlandırılıb - FOTO

48 yaşlı Əməkdar artist fit görüntüsü ilə təəccübləndirdi - FOTO

Masaj etdirən hamilə model öldü - FOTO

Ermənilər Rəşid Behbudovun qızına hücum çəkdilər - VİDEO

İbrahimoviç rəqibinin sümüyünü sındırdı - Cəzalana bilər

"Fənərbağça" 180 minə aldığı futbolçunu 17.5 milyon avroya satdı

"Kəpəz"in yeni baş məşqçisi təqdim olundu

Almaniyada intihar edən azərbaycanlı qadınla bağlı yenilik var - FOTO

Putin məktəblərdə dəftərlərdən imtinaya çağırdı

Zülfüqar Rüfətoğlunun “Mavigözlü ögey ana”sı - FOTO

Kənan da qızıl qazandı

Nəvələrini xəstəxanaya atmış baba ilə nənəyə cinayət işi açıldı

"Atletiko"dan "Flamenqo"ya keçdi

"Qəbələ" və "Neftçi"nin oyunları canlı yayımda

Bu şəxslərin maaşı artırıldı

Qadın güləşçilərimiz EYOF-un gümüş və bürünc medalını qazanıblar

Macarıstanla iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Komissiyanın Azərbaycan tərəfindən tərkibi dəyişdirilib

Azərbaycan gimnastı: "Yarışdan-yarışa daha çox təcrübə toplayırıq"

Baş nazirin müavini Əli Əhmədov Çin Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin müdiri ilə görüşüb - FOTO

"EYOF Bakı-2019": İdman gimnastikası yarışlarından maraqlı anlar - FOTO

Azərbaycan biznesə başlama üzrə dünyanın ən yaxşıları sırasına daxil ola bilər

İranda 756 nəfər suda boğulub

Günay alt paltarsız çəkilən FOTOlarını paylaşdı

“Quska”ya cəza istəniləcək - İstintaq yekunlaşdı

Satıcı aparıcıya qarğış etdi: "Ər üzünə həsrət qalsın" - VİDEO

"Barselona" "Çelsi"yə uduzdu - VİDEO

Balakəndə meşədə narkotik bitki əkən dəstə tutuldu - FOTO

Voleybolçuların yarışında İtaliya və Türkiyə yığmaları qalib gəliblər

Azərbaycanlı hərbçilər Əfqanıstana yola salındılar - FOTO - VİDEO

5 məktəbli beynəlxalq fənn olimpiadasının qalibi oldu

Azərbaycanlı gimnast: "Bu mənim ən yaxşı çıxışımdır"

Azərbaycan daha bir qızıl medal qazandı

"Dandolk" - "Qarabağ" matçı canlı yayımda

Belaruslu idmançı: "Milli Gimnastika Arenasını çox bəyənirəm"

"Öləndə məni bu xalla tapacaqlar"

Böyük Britaniyada yeni baş nazirinin ADI AÇIQLANDI

“Qarabağ”ın cavab oyununa hakim təyinatları açıqlandı

"Futbolçu tayfası çox şorgözdür" - Kəmalə İsmayılova

Beş güləşçimiz finalda - YENİLƏNİB

Könül Kərimovanın canı fotoşopdan qurtarır

Portuqaliyada meşə yanğınları: 39 nəfər xəsarət alıb

Paşinyan iç üzünü göstərdi: qorxur, tanklara bel bağlayır

"Qarabağ" "Riqa" kimi axmaq səhvlər etmir" - "Dundalk"ın baş məşqçisi

İki dəfə ailəsi dağılan Rəvan Qarayev: Ona görə ayrılmışıq - FOTO

Millimiz macarları udub, 1/8 finala çıxdı

Millimizi macarları udub, 1/8 finala çıxdı

Quba sakini kafedə bıçaqlandı - Xəstəxanaya aparılarkən yolda öldü

"Qadın kimi xoşbəxt deyiləm"

Azərbaycanın iki güləşçisi finalda

İdman gimnastikası üzrə Azərbaycan millisinin məşqçisi: "Medallar qazanmağa çalışacağıq"

"EYOF Bakı 2019": Milli Gimnastika Arenasında idman gimnastikası üzrə yarışlar davam edir - FOTO

Məhkəmə Ronaldu ilə bağlı qərar verdi - Təcavüz ittihamı

ABŞ təyyarəsi Venesuela sərhədində - Qırıcılar havaya qaldırıldı

Dünyanın ən qoca Siam əkizlərindən biri ölsə, digərini öldürməli olacaqlar - FOTO

EYOF-da velosiped idmanı üzrə qızlar arasında yarışların qalibləri müəyyən edilib

Arvadını və qayınatasını güllələyən şəxsə hökm oxundu

Azərbaycanlı teleaparıcıya 7 min manata yaxın ziyan dəydi

Ulduz futbolçunun ölkəyə girişi qadağan edilə bilər

İki güləşçimiz yarımfinalda

EYOF: Güləşçilərimiz mübarizəyə qələbə ilə başlayıblar

Azərbaycan gimnastları komanda yarışlarına liderlik edir - “Bakı 2019”

Qurban Qurbanovun mətbuat konfransının vaxtı açıqlandı

“Şəhidlərimin nənəsi yaşındayam, ad günü keçirmək harama yaraşır?"

Şirvan sakini həmyerlisinin boynuna bıçaq sapladı

Ərini baltaladığı üçün 7 ildir həbsdə yatan qadınla söhbət - Qaynı ilə yatırmış? - FOTO

İzmirdə əməliyyat: 47 hərbçi saxlanıldı

Məhkum qardaşına dəsmalın içində metadon ötürmək istədi, tutuldu

Sinəsi ilə gündəm olan yerli məşhurlar - FOTO

Komitə sədri: "Ağdamda 17 məscidin dağıdılması ilə bağlı bizdə məlumatlar var"

İranda yol qəzalarında gündə 25 nəfər ölür

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanda yeni təyin olunmuş bir sıra səfirlərin etimadnamələrini qəbul edib - FOTO

“Fikirləşdik, “ağ günə” çıxarıq” - İlk cinayətini 15 yaşında törədən məhkum - VİDEO

Gülyanaq Məmmədova ailəsi ilə - FOTO

İranda 6 ton narkotik tapıldı

“Mənə insanların dəyər verməyi lazım deyil”

"Qarabağ"a qalib gələcəyik" - "Dundalk"ın futbolçusu

Qadın ərini ona QİÇS yoluxdurduğuna görə məhkəməyə verir - Tarixdə ilk

Rumıniya "Cənub Qaz Dəhlizi"nə qoşulmaq üçün boru kəməri tikir

Prezident İlham Əliyev Kolumbiyanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib - FOTO

"Fənərbağça" "Volfsburq"la sülh bağladı - VİDEO

Zaur ziyarətgaha gedib, camaat üçün dua oxudu - FOTO

“Ailə qurana qədər daha iddialı idim” - FOTO

Brilliant Dadaşova klipini təqdim etdi - VİDEO

"EYOF Bakı 2019": Bu gün keçiriləcək növbəti yarışların CƏDVƏLİ

"EYOF Bakı 2019": Milli Gimnastika Arenasında idman gimnastikası üzrə yarışlara start verilib - FOTO

Əflatun Qubadovun oğlunun toyu oldu: məşhurlar ora axışdılar - VİDEO - FOTO

"Qəbələ" - "Dinamo": açıq məşq və mətbuat konfranslarının vaxtı açıqlandı

Dünyanın ən bahalı klubları açıqlandı

Məleykə Əsədovanı göbəyi açıq paltarına görə qınadılar - FOTO

Üstünə raket düşən evin FOTOları - 6 nəfər xəsarət alıb

Ağdamın işğalı günündə açıq-saçıq FOTOsunu paylaşan Tünzaləyə SƏRT İRAD

Nadir Qafarzadə bağ evini niyə satıb?

Kimya müəssisəsində qazdan zəhərlənmə: 5 ölü

Olimpiya Festivalında türkiyəli basketbolçu travma aldı

Afətdən həmkarının oğlunun toyunda şıdırğı rəqs - VİDEO

Zaur avtomobilini vurdu, sığortadan pul ala bilmədi

Tarkan izləyicilərindən kömək istədi

Oktay 110 minlik saatı ilə gündəmdə - FOTO

Avropa Liqasında 5 oyun

Nura Suri Türkiyənin ən eşqbaz kişi müğənnisi ilə görüşdü - FOTO

BMT-nin baş katibi çox narahatdır

Radamel Falkao "Qalatasaray"a keçir? - agentdən açıqlama

Avtobus qəza törətdi, digər marşrutlar xətdən çıxdı - FOTO

"Xoşbəxtəm..." - Mələkxanım Əyyubova

Tramp: ABŞ Əfqanıstandakı müharibədə bir həftə ərzində qalib gələ bilər

Misirdə 11 İŞİD üzvü ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib

Suriyadan atılan raket Türkiyədə yaşayış evinə düşüb, yaralananlar var

Venesuelanın paytaxtı və 15 ştatı işıqsız qalıb

Bakıda itkin düşən 15 yaşlı qız tapılıb

Bakıda 4 otaqlı ev yanıb

İranda 5 bal gücündə zəlzələ olub

Azərbaycan vətəndaşlarının səfər üçün daha çox seçdikləri YERLƏR

Pompeo İranı bütün dünya üçün təhlükə adlandırıb

"VAZ" yol kənarındakı ağaca çırpılıb

Türamın oğlu "Borussiya"da

"Qarabağ"ın potensial rəqibləri üz-üzə - YENİLƏNİR