AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

ABŞ-ın xarici siyasətində ikiləşmə: proses daha da dərinləşir

  24

Demokratikmusavat.com newtimes.az-a istinadən yazını təqdim edir.

Vaşinqton administrasiyasının xarici siyasi kursunda yeni meyllərin meydana gəldiyi barədə təhlili yazılar tez-tez dərc olunur. Bu məsələ müxtəlif aspektlərdən analiz edilir. Belə bir fikir yaranır ki, hazırda ABŞ rəhbərliyi vahid mövqedən çıxış edə bilmir, bu isə dünya siyasi arenasında ciddi problemlərə səbəb olur. Demək olar ki, bütün qitələrdə Vaşinqtonun yeritdiyi siyasət uğursuz olur. Avropada ondan narazı olanlar az deyil. Asiyada böyük dövlətlərin Amerika ilə problemləri məlumdur. Latın Amerikasında Venesuela məsələsi fikirləri qarışdırıb. Yaxın Şərqdə Suriya, İraq və İran problemlərinin necə həll olunacağı məlum deyil. Digər faktlar da ortaya sual çıxarır: belə davam etsə, qlobal miqyasda hansı geosiyasi trendlər meydana gələ bilər? Həmin kontekstdə mövzu üzərində geniş dayanmağı lazım bildik.

Pompeo və Bolton: iki "qırğı"nın bir hədəfi

Ekspertlər Amerikanın xarici siyasətini təhlil edərkən daha çox ziddiyyətlərdən bəhs edirlər. D.Trampın prezident seçilməsindən sonra dünyanın ən qüdrətli dövlətinin atdığı addımlarda uyğunluqdan çox, vahid mövqeni ifadə etməyən və qeyri-ardıcıl prosesin əlamətləri gözə çarpır. Bu qənaət həmin mövzuya həsr edilmiş analitik yazılarda çox müxtəlif əsaslara görə əldə edilir. Burada C.Nayın "Amerikanın yumşaq gücü"ünü xarakterizə edən zaman gəldiyi nəzəri qənaətlərdən tutmuş, "realpolitik"ə qədər geniş çalarlı yanaşmalar mövcuddur (bax: məs., Joseph S.Nye. American Soft Power in the Age of Trump / "Project Syndicate", 6 may 2019). Məhz onların ümumi mənzərəsi belə bir tezisi irəli sürməyə imkan verir: ABŞ-ın xarici siyasəti məqsəd və məzmunca ikiləşməyə doğru gedir!

Bunun səbəbi kimi D.Trampın komandasında vahid mövqenin olmaması göstərilir. Belə ki, Amerika rəhbərliyində "qırğılar" adlandırılan və çox sərt siyasi kursun tərəfdarı olan kadrlar üstünlük təşkil edirlər. İlk sırada M.Pompeonun və C.Boltonun adı çəkilir. Xarici siyasətdə özünü göstərən sərtləşmə həmin kadrlarla əlaqələndirilir. Belə bir fikir ifadə edilir ki, D.Tramp, əslində, başqa ölkələrə hərbi müdaxilənin tərəfdarı deyil. Onun İraqdan, Suriyadan və Əfqanıstandan amerikan əsgərlərini çıxarmaqla bağlı verdiyi vədləri xatırladırlar. Doğrudan da, D.Tramp bu istiqamətdə addımlar atmağa cəhd göstərir. Lakin son anda hansısa qüvvə prosesin reallaşmasına mane olur.

Suriyada məhz belə oldu. Türkiyə prezidenti R.T.Ərdoğanla telefon danışığında D.Tramp Suriyadan əsgərləri çıxaracağını vəd etdi. Ancaq ətrafdan ona güclü təzyiqlər oldu və fikrini hələlik həyata keçirməyib. Əksinə, yayılan informasiyalara görə, amerikalılar bir qədər başqa statusda Suriyada radikal qruplara yardım edirlər. İndi onlar qondarma dövlət qurmaqla məşğuldurlar.

İraqda da eyni vəziyyətdir. Vaşinqtonun bu ölkədən çəkilmək niyyəti yoxdur. Əksinə, İraqa indi qonşu ərazilərə hərbi nəzarət etmək məkanı kimi baxırlar. ABŞ-ın rəhbərliyi məhz İraqa gizli səfərlər edir, orada hərbçilərlə görüşür və faktiki olaraq, Yaxın Şərqin böyük bir ərazisinə nəzarətin məsuliyyətini onların daşıdığını ifadə edirlər. Əfqanıstanda analoji vəziyyət mövcuddur. Burada da Amerikanın hərbi qüvvələri ölkədəki vəziyyətə nəzarəti əldən vermək fikrində deyillər. Terrorla mübarizə adı altında müxtəlif üsullarla burada möhkəmlənməkdədirlər. Belə görünür ki, D.Tramp Əfqanıstandan da əsgərlərin çıxarılmasını reallaşdıra bilməyəcək.

Bütün bunlara son vaxtlar Venesuela və Sudan ətrafında yaranmış gərginlik də əlavə olunub. Daha çox Venesuela məsələsi Amerikanın xarici siyasətinin predmetinə çevrilib. Venesuelada hakimiyyət dəyişikliyinin baş tutmamasında D.Trampın M.Pompeonu və C.Boltonu günahlandırdığı bildirilir. Amerika prezidenti isə C.Boltonun aqressivliyini cilovlamağa çalışdığından yazıb. Bu fikri əsas tutaraq, ekspertlər hesab edirlər ki, Vaşinqtonun siyasi kursunda ikiləşmə meydana gəlir. Yəni artıq D.Tramp ətrafındakı "qırğılar"dan şikayətçidir.

Nəhayət, İran və Şimali Koreya məsələsində də fikir ayrılığından bəhs edilir. C.Bolton bir neçə gün öncə bəyanat vermişdi ki, Fars körfəzinə əlavə hərbi qüvvə göndərirlər və İran hər hansı addım atsa, "amansızcasına cavab veriləcək". "Amansızcasına" ifadəsi güzəşt etmədən və dərhal İrana hərbi zərbə endirilməsini nəzərdə tutur. Eyni ifadələri bir neçə ay öncə D.Tramp Şimali Koreya ilə bağlı da işlətmişdi. Onda ABŞ dövlət başçısı Koreyanı xalq və dövlət kimi yer üzündən silə biləcəklərini demişdi. Bu da KİV-lərin etirazına səbəb olmuşdu. Lakin məhz bu cür çıxışdan sonra Şimali Koreya Amerika ilə danışıqlara başladı. İran isə bunu etmir. Onun fonunda sanki Vaşinqtonda "qırğılar"ın mövqeyi möhkəmlənir.

Dünya siyasəti: yeni risklər və xaosa rəvac verən amillər

Bununla yanaşı, yenə də Venesuela məsələsi "qırğılar"ın kefini pozur. Çünki D.Tramp Venesuelada prezident N.Maduronun gücünü amerikalıların düzgün hesablamadığı qənaətinə gəlib. Konkret olaraq, "qırğılar"ın prezidentə yanlış və şişirdilmiş məlumat verdiyi ifadə edilir. Onlar Venesuelada çox qısa bir zamanda hakimiyyəti dəyişə biləcəkləri haqqında D.Trampa danışıb onu inandırdılar. Hadisələr isə tamamilə başqa mənzərəni ortaya qoydu. Müxalifətin lideri hakimiyyət dəyişikliyinin baş tutmadığını etiraf edib və Vaşinqtondan yardım istəyib. Bununla Amerika hərbi müdaxilə edib-etməmək arasında seçim etməyə məhkum olub. Bunu reallaşdırmaq asan deyil. Çünki Venesuelaya hərbi yardım göstərən başqa böyük dövlətlər var.

İndi amerikalılar ehtiyat edirlər ki, İran daha çətin rəqib ola bilər. Çünki Tehran ballistik raketlərə belə malikdir. Onların xüsusi hazırlanmış hərbi kontingenti mövcuddur və bir neçə ildir ki, Yaxın Şərqdə odun-alovun içindədirlər. Buna baxmayaraq, C.Boltonun aqressiv bəyanatları və İranı hədələməsi də faktdır. Deməli, iki böyük dövlət hansısa bir nöqtədə toqquşa bilər. Məhz bu məqamda Amerikanın Suriya, Əfqanıstan, İraq və Venesueladan sonra İran məsələsində uğur əldə edə bilməməsi onun beynəlxalq imicinə zərbə ola bilər. Bu isə bumeranq effekti ilə Vaşinqtonun siyasi kursunda ciddi problemlər meydana gətirə bilər. Türkiyə ilə münasibətlərin də qeyri-müəyyənliyə düşməsi fonunda bu, kifayət qədər riskli görünür.

Əslində, Vaşinqtonun xarici siyasətində vahid mövqenin olmadığını təsdiqləyən ən açıq nümunələrdən biri Amerikanın strateji müttəfiq adlandırdığı Türkiyəyə olan münasibətdir. Faktdır ki, son illər Türkiyə istiqamətində ABŞ rəhbərliyi ziddiyyətli addımlar atır. Bir tərəfdən, Ankaranın strateji əhəmiyyətindən bəhs edir, digər tərəfdən isə həm Türkiyəyə qarşı olan terror qruplarına dəstək verir, həm də onu hərbi baxımdan müdafiəsiz buraxmağa istiqamətlənmiş addımlar atır. Konkret olaraq, Amerika Suriya və İraqda yuva salmış PKK, PYD/YPG terror qruplaşmalarını silahlandırır.

Eyni zamanda, Türkiyənin özünün hava hücumundan müdafiə sisteminin yaradılmasına ciddi şəkildə mane olmağa çalışır. ABŞ özünün istehsal etdiyi "Patriot" raket sistemlərini Ankaraya verməkdən imtina etdi. Əvəzində, Türkiyə Rusiyadan "S-400" raket komplekslərini aldı. Ancaq bu barədə müqavilə imzalanan kimi, Vaşinqton əks-hücuma keçdi. Onun addımlarından aydın olur ki, təzyiqlə Türkiyəni fikrindən döndərmək niyyətindədir. Lakin Türkiyə birmənalı şəkildə böyük dövlət olduğunu və suveren addımlar atdığını sübut etdi. Konkret olaraq, Ankara "S-400"-lərlə bağlı fikrini dəyişməyəcək. Bunu, deyəsən, amerikalılar anlamağa başlayıblar. İndi Vaşinqton Ankaraya dalbadal öz raket sistemlərini təklif edir. Çalışır ki, Türkiyənin özü bu cür sistemlər istehsal edə bilmək səviyyəsinə yüksəlməsin. Ekspertlər isə əmindirlər ki, Ankaranı heç kimsə mövqeyindən döndərə bilməyəcək. Bununla Türkiyə istiqamətinin ABŞ-ın xarici siyasətində möhkəm bir faktora çevrildiyini qəbul etmək lazım gəldiyi aydın olur.

Deyilənləri eyni məntiqi sapa düzdükdə, ekspertlərin gəldikləri qənaətin xeyli əsası olduğunu görürük. Doğrudan da, Vaşinqton xarici siyasətdə ardıcıl və ədalətli görünmür. Bu sahədə çalışanlar arasında fikir ayrılığı getdikcə daha qabarıq surətdə özünü göstərir. Bütün prinsipial məsələlərdə Amerikanın atdığı addımlar meydana əlavə çətinliklər çıxarır.

Bu, Avropada, Afrikada, Latın Amerikasında, Asiya-Sakit okean regionunda, Yaxın Şərqdə özünü göstərir. Belə çıxır ki, məsələ Amerika üçün ciddi məzmun kəsb etməyə başlayıb. Yaxın Şərqdə müəyyən siyasi qüvvələrin maraqlarına uyğun siyasət yeritmək, yalnız gizli dairələrdə rəğbət oyada bilər, lakin bu, Amerikanın dünyanın ən qüdrətli dövləti imicinə ciddi zərbədir. Əsrlərdir, dünya miqyasında fəaliyyət göstərib, ədalətli mövqe tutmağa çalışan bir ölkənin indi hansısa məhdud dairələrin təsiri altında olması liderliyə başucalığı gətirmir. Hətta həmin dairənin adı "qırğı" olsa belə! Bizcə, Amerikanın xarici siyasətində ikiləşmə yaradan bu faktorun zərəri getdikcə daha çox ola bilər.

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

Haramxorun möminliyi

Gürcülər  odla oynayır!

Biz niyə kasıbıq?

Ağıl xəzinəsinin qılıncı – Dil

Dostu Telman Adıgözəlovla bağlı: “Həkimlərdən qorxurdu”

Bu ölkədə türkiyəli diplomat öldürüldü

Pentaqonun ölümsaçan silahı laboratoriyadan qaçıb - Hər kəs təlaş içindədir

23 yaşlı qadının ölümündən bir neçə saat əvvəl çəkilən FOTOsu

6 ayda dövlət büdcəsinin gəlirləri 10,4, xərcləri isə 10,9 milyard manat olub

Əmircanda qadın piyadanı vurub qaçan sürücü saxlanıldı

Türkiyə tarixində ən dağıdıcı - İstanbulda 7,5 bal gücündə zəlzələ proqnozlaşdırıldı

Tehranda zavodda yanğın - Ölən var

Bakcell sosial şəbəkələrdə cavablandırılmış müraciətlərə görə ən yüksək nəticə göstərməkdə davam edir

De Rossi karyerasını Argentinada davam etdirməyə yaxındır

Mumbayda 100 yaşı olan bina uçuldu - 14 nəfər altında qaldı

“Həddinizi aşdınız!” - “ATV maqazin onlarla” da qalmaqala qoşuldu

Nizamülmülk qazdığı quyuya özü düşdü - Bilinməyən tarixi fakt

Heydər Əliyev Fondu ürək qüsurlu uşaqların əməliyyatına dəstək oldu

Bu gün Şah İsmayıl Xətainin doğum günüdür

Poroşenko sorğuya getməkdən imtina etdi

Azərbaycanda adambaşına düşən ÜDM-in həcmi artıb

Bakıda ərəb turistin küçədə qadını döyməsilə bağlı yayılan məlumat yalandır - RƏSMİ

“Daşkəsən Zəylik Alunit Mədəni” ilə bağlı keçirilən tender üçün Ekspertlər Şurası yaradılıb

101 milyona satdı, 60 milyona geri qaytarır

Azərbaycanda mübahisələrin məhkəməyə qədər həlli ilə bağlı XİDMƏT HAQLARI müəyyən edildi

Azərbaycan müxalifətinin içindəki xəstəlik: yazığımız gəlsin?

29 ildir bağlı qalan sərhəd açılır - Müharibədən sonra ilk dəfə

Qazandığı uğurların səbəbini kasıb ailədə doğulmaqda görən 28 yaşlı azərbaycanlı ilə MÜSAHİBƏ - FOTO

Premyer Liqanın reqlamentində dəyişiklik

Azərbaycan, Rusiya, İran və Türkiyənin rabitə nazirləri Tehranda görüşəcək - FOTO

“Həyasız, əyyaş, hoqqabaz, tramvay nömrəsi” - Aygünə sərt sözlər

Ad gününə hazırlaşan qız faciəvi şəkildə öldü - Ventilyator işləməyib - FOTO

Bakıda qardaşını güllələyən şəxsin məhkəməsi

Həmidə Ömərova kitab yazdı - FOTO

İkinci dəfə ərə gedən Sevincdən qısa şortda EHTİRASLI RƏQS - VİDEO

Zelenskiyə Krımı Rusiyadan satın almaq təklif olundu

2 uşaq anası borca görə özünü öldürüb - FOTO

Conni Kleq vəfat etdi

İntihar yoxsa qəza? - 18 yaşlı Günayın ölümü ilə bağlı dəhşətə gətirən kadrlar - VİDEO

Ələkbər Yasamallı da "qocaldı" - FOTO

İranda mikroavtobus dərəyə aşıb - 11 ölü

Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sistemində hüquqi şəxslərin qeydiyyatı başladı

Yol polisindən təmir və “moyka” məntəqələrinə görə sürücülərə tövsiyə

Xoşqədəm: "Lerikdə gözəl bacılarımla..." - VİDEO

İsveçrədə tarlada müəmmalı fiqurlar peyda oldu - FOTO

Aygünün Brillianta cavabı gecikmədi

“Səhnələrdə sərxoş halda yıxılan...” - Brilliant Aygünə söz atdı

Lina Vaytkyaviçene: "Aİ ilə Azərbaycan arasında yeni saziş tərəfdaşlığı daha yüksək səviyyəyə çatdırmalıdır" - VİDEO

Planeti dağıdıcı fəlakətlər gözləyir - Alimlərdən xəbərdarlıq

Bu gün ÇL-də cavab oyunlarıdır

Bakıda tanış olduğu qadını evə saldı, qapını bağlayıb zorladı - TƏFƏRRÜAT

Efirdə Şəbnəmə “küpəgirən qarı” dedilər

Azər Axşamı şikəst həyat yoldaşını atdığına görə QINADILAR - FOTO

Argentinada zəlzələ baş verib

ABŞ-da zəlzələ baş verib

Mateys de Liqt "Yuventus"a keçir

Azərbaycanda qoruqlarla bağlı yeni qaydalar təsdiqlənib

Rusiyada qəza: dörd nəfər ölüb

Türkiyədə üç terrorçu məhv edilib

Teymur Rəcəbov heç-heçə edib

Husilərin dronları Səudiyyə Ərəbistanında hava limanına hücum edib

Dənizdə batan 6 nəfər xilas edilib - 5-i əcnəbidir

Tramp: "ABŞ Türkiyəyə F-35 qırıcı təyyarələrini satmayacaq"

Kristin Laqard vəzifəsindən gedir

Azərbaycanda qızılgül yığımında məhsuldarlıq 20 faiz artıb - Lavanda yığımı isə...

Çempionlar Liqasında növbəti oyunlar keçirilib

Təyyarə qəzaya uğrayıb: həlak olanlar var

Günün qoroskopu: Şanslardan faydalanın

Pomidoru havaya "bağladılar" - qiymətində hiss olunacaq

"Azdrama" "son söz"ünü dedi - sentyabrda yenə eşidə bilərik

Xan Sarayını nə qədər turist ziyarət edib - STATİSTİKA

"Güzəştli mənzil" istəyənlərin bir gün vaxtı qaldı

Aygün Kazımova özünün oyuncaq kişisini göstərdi

Malta tennis turnirinə ev sahibliyi edəcək

İnquşetiyada nəsli kəsilmiş Ön Asiya bəbirinin izləri tapılıb

Bu ilin ilk beş ayında İstanbulu rekord sayda turist ziyarət edib

Ursula fon der Lyayenin Avropa Komissiyasının sədri seçilib

Gəncədə metal sexində faciə - 30 yaşlı işçi yıxılıb öldü

Həyat yoldaşını boynundan bıçaqladı - Qısqanclıq

Lənkəran teatrı 128-ci mövsümə yekun vurub - FOTO

"MegaFon" Azərbaycana qarşı təxribata əl atan əməkdaşlarını cəzalandırıb

Ağcabədidə traktor yanıb

Həkimlərdən Xalq artistinə qadağa: Diaqnoz qoydular ki...

Şamaxıda 5 otaqlı ev yanıb

Mumbayda bina çöküb

ABŞ-dan sığınacaq istəyənlərə yeni qadağa tətbiq edilir

İran Azərbaycanında daha bir fəal həbsə məhkum olub

İki iranlı fəal azadlıqdan məhrum edilib

Britaniya: İran razılığı qorunub saxlana bilər

"Liverpul" Kamili icarəyə göndərdi

"Bura turist kimi gəlməmişik" - Franko Lerda

"Borussiya"dan PSJ-yə

"Penaltiləri düşünməsək, daha yaxşıdır" - Qurban Qurbanov

"Qarabağ"ın gücünə bələdik" - kosovolu futbolçu

"Arsenal" 90-cı illərə "qayıtdı" - FOTO

Poçettinonun oğlundan peşəkar müqavilə

Bakıda 27 yaşlı gənc küçədə bıçaqlandı

"Facebook”da vətəndaşları aldadan iş adamının işi MƏHKƏMƏDƏ

Diplomatik xidmət orqanlarının 100 illik yubileyinə həsr olunmuş VI müşavirə çərçivəsində seminar müzakirələr keçirilib - FOTO

AB-nin Türkiyəyə sanksiyasına Moskvadan REAKSİYA

AB-nin Türkiyəyə sanksiyasına Kremldən REAKSİYA

Nura Suri çimərlik geyimində - FOTOlar

Şok: Türkiyə ABŞ-ın 70 illik planını belə darmadağın edir

Azərbaycanda bu günədək 3 milyon tondan çox taxıl yığılıb

Ruhani ABŞ-la danışıqlara razılaşdı, amma şərt qoydu

Türkiyənin aldığı S-400 NATO üçün təhdid deyil - Nazir

İran təsdiqlədi: Fransız akademiki həbs etmişik

“Günay, Nigar və Damla qarşımda dura bilməz” - Şəbnəm Tovuzlu

Azərbaycanda 6 rayonun sakinini aldadan falçı ilə bağlı QƏRAR

Azərbaycanda inanılmaz hadisə - Evə gəlib qayınanasına təcavüz etdi

Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Heydər Əliyev adına Akademiyasında növbəti məzun buraxılışına həsr olunan tədbir keçirilib - FOTO

Pakistanlı siam əkizlər Britaniyada 50 saat əməliyyat olundu

Taekvondoçularımız beynəlxalq yarışa yola düşdü

Elariz Amerikada imicini dəyişib belə oldu - FOTO

"Everton"un sabiq futbolçusu "Qarabağ"da

“Şəbnəm Tapdıq mənə deyir ki, adını Şəbnur, ya da Şəbtac qoy”

Əli Həsənov: "Görünür, iki qonşu dövlət arasında dostluq kimlərisə narahat edir və bu ölkələri, xalqları qarşı-qarşıya qoymağa çalışan qüvvələr var"

Əli Həsənov: "Azərbaycan və Gürcüstan vətəndaşları qızışdırıcı çağırışlara uymamalıdırlar"

“Geyimini elə bil “seks şop”dan almısan” - Niyamı lağa qoydular

"Zirə" haitili futbolçu transfer etdi

Müəllim 26 yaşlı qızını vəhşicəsinə öldürdü - DƏHŞƏTLİ CİNAYƏT

İranın dini lideri hədələdi: Britaniyanın addımı cavabsız qalmayacaq...

“Mövcud biznesin inkişafı və pul axını” mövzusunda seminar keçiriləcək

“Ən böyük dəstəkçim” - Həyat yoldaşından “Ağsaqqal”a

"Qarabağ"ın sabahkı oyununa xüsusi avtobuslar ayrılır

Mərkəzi Bank növbəti hərrac keçirib - Manat sabitdir

Azarkeş adını dəyişib Tottenhem qoymaq istədi

Siyavuş Kərimi və İlhamə Quliyeva bir arada - Arxiv FOTO

Nura Suri verilişə o qədər qısa geyindi ki, oturanda örtə bilmədi - FOTO

Nura Suri verilişə o qədər qısa geyindi ki, örtə bilmədi - FOTO

“Konservatoriya savadsızlığın üzərinə qurulub” - Xalq artisti sərt tənqid etdi

Rüşvətə görə həbs edilən sabiq icra məmuruna hökm oxundu

Narkotiki arvadının alt paltarında gizlətdi - Sərhədçilər tapdı