AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Milli oyunlarımızı "yeyən" "iqra"lar - FOTO

  16

Uşaqlar həm düşünür, həm fiziki cəhətdən inkişaf edir, həm də dostları ilə ünsiyyətə girirdilər... 

Demokratikmusavat.com kaspi.az-a istinadən yazını təqdim edir.

"Kilimarası", "Qayışgötürdü", "Əncəli", "Çilingağac", "Əl üstə kimin əli" ...
Yəqin ki, bu adlar bir çoxlarınıza tanışdır. Bir çoxlarınızın uşaqlıq illəri elə bu oyunlarla keçib. Amma həm də kimlərəsə tanış da deyil bu oyun adları. Təəssüf ki, adlarını sadaladığım qədim xalq oyunlarımız artıq yavaş-yavaş unudularaq tarixin səhifələrinə qovuşur. İndiki dövrün uşaqları artıq bu oyunların necə oynandığını belə bilmirlər. Onların əvəzinə indi kompüter, telefon, planşetlərdə "iqra"lar oynanılır.

Azərbaycan oyun mədəniyyəti haqqında məlumatlara erkən orta əsrlərə aid mənbələrdə rast gəlinir. IX-X əsrlərdə yaşamış Yaxın Şərq alimlərindən Kəsrəvi və Əl-Biruninin, XII əsrdə dahi Nizami Gəncəvinin əsərlərində xalqımızın islamdan əvvəlki mərasim şənlikləri, onların mənşəyi, məzmunu barədə müəyyən məlumatlar var. Xalq oyunları barədə məlumatlara nağıl və dastanlarımızda da rast gəlmək mümkündür. Uşaqların fiziki və zehni inkişafı baxımından bu oyunların müstəsna əhəmiyyəti olduğu şəksizdir. Bəs görəsən bu oyunlar niyə yaddan çıxarıldı? Telefon və kompüterlərdəki "iqra"lar bu oyunların yerini doldura bilərmi?

Sosioloq Əhməd Qəşəmoğlubildirdi ki, xalq oyunlarının, meydan tamaşalarının yavaş-yavaş aradan çıxması çox düşündürücü bir məsələdir: "Getdikcə cəmiyyətdə proseslər fərqli istiqamətdə inkişaf edir və milli adət-ənənələrə yanaşma da dəyişir. Milli ruhun zəifləməsi qədim adət-ənənələrin, xalq oyunlarının unudulmasına və yaddan çıxmasına gətirib çıxarır. Amma unutmaq lazım deyil ki, sosial sistem milli ruhun güclü olduğu yerdə daha möhkəm olur.  Bizim oyunlarımızın qədim tarixi, keçmişi var. Bu oyunlarda milli kolorit öz zənginliyi ilə əks olunur. Onların hər biri özündə folklor elementləri daşıyır. Bu oyunlar insanları daha sıx birləşdirir və ünsiyyətdə olmasına səbəb olur. Vətənə məhəbbət, vətənpərvərlik hissi aşılayır. İndi bizim qədim xalq oyunlarımızı ermənilər bizdən daha yaxşı mənimsəyib. Bizdən fərqli olaraq, onlar bizim adətlərimizi indi də yaşadırlar. Bu məsələlərə nəzarət edilmədikcə, qədim xalq oyunları yaddan çıxır. Hazırda daha çox xarici ölkələrin milli oyunlarına meyllilik üstünlük təşkil edir. Misal üçün, ölkəmizdə Halloven bayramı ərəfəsində oynanılan oyunları göstərmək olar. Bu oyunların əsasında isə mənfi və şeytani qüvvələr dayanır. Bizim oyunlarda isə daha çox xeyir qüvvələr üstünlük təşkil edir və daha çox təbliğ olunur. Bu oyunların yaddan çıxarılması bizim öz diqqətsizliyimizin nəticəsidir. Məktəblərdə tədris edilən dərsliklərdə bu barədə məlumatlar çox azdır. Valideynlər də öz uşaqlarına bu barədə heç nə öyrətmirlər. Nə qədər ki, bu oyunlar tam yaddan çıxarılmayıb, onları bərpa etmək lazımdır. Amma bunu primitiv formada etmək olmaz. Çünki müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşmaq lazımdır. Həmin oyunlar yeni ssenarilər əsasında, müasir tələblərə uyğun formada təşkil edilməlidir".

Folklor institutunun əməkdaşı İlkin Rüstəmzadə qeyd etdi  ki, bu oyunların yaddan çıxma səbəbləri çox müxtəlifdir: "Təəssüflər olsun ki, təkcə oyunlar yaddan çıxmır. Cəmiyyətin bütün sahələrində bu problem yaşanır. Milli adət-ənənələr unudulur.  Bu, təkcə bizdə deyil, bütün dünyada belədir. Qonşu ölkə Türkiyədə də bu məsələ kifayət qədər aktualdır. Qədim oyunlarımız yavaş-yavaş dövriyyədən çıxır. Amma bu oyunları yaşatmaq, unudulmağa qoymaq olmaz. Orta məktəbin dərslik proqramlarında bu haqda məlumatlar olmalıdır. Fiziki tərbiyə dərsində müəllimlər bu oyunları uşaqlara aşılamalıdırlar. Bizim qədim oyunlarımızın tərkibində riyazi hesablamalar var. Müəllimlər müəyyən mövzuların tədrisində bu oyunlardan istifadə edə bilər. Dünya təcrübəsində bu üsullardan geniş istifadə olunur. Amma Azərbaycanda bu sahədə gerilik müşahidə olunur. Hal-hazırda bölgələrdə xalq kollektivləri  fəaliyyət göstərir. Bu kollektivlərin repertuarında qədim oyanlar yaşadılar müəyyən qədər. "Dizədöymə", "Ənzəli" kimi oyanlarda qədim oyunlarımızı yaşadırlar. Bizim müxtəlif cür oyunlarımız olub. Hər bir oyunun öz keyfiyyəti və əhəmiyyəti olur. Məsələn, bəzi oyunlar uşaqların fiziki çevikliyini artırır. Buna misal olaraq "Ənzəli" oyununu göstərmək olar. Bu oyun daha çox oğlan uşaqları arasında məşhur olub. Həmçinin uşaqların savadını və dünyagörüşünü artıran uşaq oyunları kifayət qədərdir. Bu həm də uşaqların ünsiyyət qurması baxımından da vacibdir. Tədqiqatlar göstərir ki, uşaqlar kompüter arxasında oyunlar oynadıqca, ünsiyyət problemləri yaranır. Əksər uşaqlar arasında özünə qapanma müşahidə olunur. Ənənəvi oyunlar kollektiv şəkildə oynanıldığına görə, belə problemlər olmurdu. Onlar özlərinə asanlıqla dost tapa bilirdilər".

Psixoloq Aydan Nəzərova qeyd etdi ki,  texnologiya əsrində ənənəvi oyunlar sıradan çıxaraq öz yerini telefonlara, kompüterlərə verir: "Əslində telekommunikasiya vasitələri birtərəfli ünsiyyətdir. Yəni telefonla, kompüterlə danışa bilmirik. Ona görə də, uşaqlar oyun oynadığı vaxt danışmırlar. Bu isə uşaqların psixoloji inkişafına zərbə vurur. Oyunlar daha çox praktiki şəkildə oynanılmalıdır ki, uşaqların zehni inkişafı normal olsun. Bu həm də fiziki inkişaf oyunları baxımından daha önəmlidir. Belə oyunlar onların əzələlərini möhkəmləndirir, orqanizmlərinin sağlam şəkildə formalaşmasına kömək edir. Ənənəvi oyunlar zamanı uşaqlar həm düşünür, həm fiziki cəhətdən inkişaf edir, həm də dostları ilə ünsiyyətə girirlər. Bu oyunlar onların təxəyyülünü, fantaziyalarını inkişaf etdirir. Ona görə də, indi uşaqların çoxu passivlik nümayiş etdirir. Əksər uşaqların ünsiyyət problemi var. Bəziləri isə çəkingənlik, utancaqlıqdan əziyyət çəkir. Özünəinam əskikliyi, stressə davamsızlıq hallar uşaqlarda geniş yayılıb. Uşağın öz yoldaşları ilə həyətdə müxtəlif oyunlar oynaması çox müsbət haldır. Bu, onlar arasında sağlam rəqabətin formalaşmasına səbəb olur. Oyunu uduzan uşaqlar başa düşür ki, uduzmaq heç də dünyanın sonu deyil. Texnologiya oyunları uşaqlara aqressiya, şiddət aşılayır. Əksər kompüter oyunları öldürmək, dava təbliğ edir. Bəzən valideynlər deyir ki, uşağı həyətə buraxmaq olmaz. Çünki uşaqlar bir-biriləri ilə dalaşır. Amma əslində valideyn öz uşağına nəzarəti artırmaqla, ona nəyin doğru, nəyin yanlış olduğunu öyrədə  bilər. Valideynlər yeni dil açmağa başlayan uşağın qarşısına müxtəlif telefon oyunları qoyurlar. Bu, onların nitqinə və zehni inkişafına ən böyük əngəldir. Nəticədə uşaqda nitq ləngimələri yaranır. Ona görə də ənənəvi oyunlar yenidən geri qaytarılmalı, uşaqlar arasında təşkil və təbliğ olunmalıdır".

Sosioloq Lalə Mehralı deyir ki, ənənəvi oyunları orta nəslin nümayəndələri daha yaxşı xatırlayır: "Hətta məktəbdə bu oyunlardan geniş istifadə edirdilər. Müəllimlər idman dərslərində uşaqlara ənənəvi oyunlar oynadırdı. İndi elə bir dövrdür ki, ana övladının həyətdə oynamasına icazə vermir. Bunun üçün onların haqlı səbəbləri var. Ya valideyn uşağın yanında dayanmalı, ya da ümumiyyətlə, həyətə buraxmamalıdır. Çünki mətbuatda müxtəlif xəbər oxuyur, eşidirik. Uşaqların itməsi, ağır zədə alması valideynləri narahat edir. Buna görə də, valideyn təbii olaraq uşağın həyətdə oynamasının əleyhinə çıxır. İndi daima içimizdə bir qorxu ilə yaşayırıq. Beləliklə, uşaqlar evə həbs olunur, telefon və kompüterlə oynayırlar. Düzdür, müxtəlif stolüstü oyunlar var, amma çox az valideyn uşaqlarına belə oyunlara yönəldir. Uşaqların da onlara marağı azdır. Uşaqlar bir-birindən ancaq kompüter oyunları öyrənirlər. İndi fiziki oyunlara maraq onlayn oyunlara olan maraqdan daha azdır. Ona görə də, milli oyunları valideynlər öz uşaqlarına öyrətməlidir. Uşaq ən çox valideynindən nümunə götürür. Bunu onlara biz xatırlatmalıyıq".

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

Ramazanın 21-ci günü: dua, imsak və iftar vaxtı

Azərbaycan cüdoçusu Çin Qran Prisinin qalibi olub - FOTO

Tamaşaçı: Azərbaycan yığmasına uğurlar və qələbələr arzu edirəm

“Sarı jiletlilər” yenidən ayağa qalxdı

“Arsenal” Bakıya gəldi - FOTO

Gəmidə partlayış - Azı 50 yaralı var

Güclü külək Şəkidə fəsadlar törətdi

Ukraynalı gimnast: Bakıya yarışlara hər il gəlməyə hazıram

Külək Qusarda evlərin damını uçurub, rayon işıqsız qalıb

Aerobika gimnastikası üzrə Avropa Çempionatında komanda şəklində çıxış edən böyük gimnastlar arasında qaliblər mükafatlandırılıb - FOTO

Daha beş il "Yuventus"da

Yığmamızın üzvü klubunu dəyişdi - İngiltərədə

"Qalatasaray"dan Arda Turan açıqlaması - Terim istəsə...

"Beşiktaş"ın prezidenti Yurçeviçə niyə zəng vurub?

Ronaldu oynamayacaq

"Qəbələ"dən sabiq futbolçusuna rəsmi təklif

AFFA rəsmiləri ulduzlarla birlikdə - FOTO

PSJ Tuhellə bağlı qərarını verdi

“Azərişıq” hava ilə bağlı qabaqlayıcı və zəruri tədbirlər görür

DTX Milli.Az-ın əməkdaşını mükafatlandırdı

Azərbaycan komandası aerobika gimnastikası üzrə Avropa Çempionatında qruplar arasında finala yüksəlib

Azərbaycanda nadir idman obyekti tikilir - FOTO

Yerli məşhurlar yeni FOTOları

Məhkəmə Trampa qadağa qoydu

"Mançester Yunayted" də Qrizmannı istəyir

Pərvindən daha bir maraqlı - FOTO

Aerobika gimnastikası üzrə Avropa Çempionatında qarışıq cütlüklər arasında finalçılar məlum olub

Əkiz qardaşlar 70 dostu ilə Londondan Bakıya gələcək

Aerobika gimnastikası üzrə Avropa Çempionatında kişilər arasında fərdi proqramda finalçılar məlum oldu

"Açıq fotolarımdan sonra cinsi azlıqlar mənə çox pis şeylər yazırdılar" - FOTO

Boksçumuz Çexiyada Qran Pridə finala yüksəldi

Mirabdulla Polşa klubunun transfer hədəfində

Bayıl sürüşmə zonasında yaşayan sakinlərlə bağlı SƏRƏNCAM imzalandı

Bakıda aerobika gimnastikası üzrə Avropa Çempionatının ikinci günündən maraqlı anlar - FOTO

İranda zəlzələ oldu

Azərbaycan gimnastı: "Çıxış zamanı çox həyəcanlandım, bu da nəticədə özünü göstərdi"

Donald Tramp Yaponiyada...

İran: "Amerika axmaqlıq etsə gəmilərin dənizin dibinə göndərərik"

Avtomobil qaçıran 20 yaşlı gənc saxlanıldı - FOTO

Ukraynalı məşqçi: "Bakıda aerobika gimnastikası üzrə Avropa Çempionatında təşkilatçılıq yüksək səviyyədədir"

Bakı-Sabunçu-Bakı qatarının hərəkət CƏDVƏLi açıqlandı

Aerobika gimnastikası üzrə Avropa Çempionatında üçlük şəklində çıxış edən böyük gimnastlar arasında finalçılar məlum olub

Cüdoçumuz Çin Qran-prisinin qalibi oldu - FOTO

XİN: Ermənistan idmandan siyasi alət kimi istifadə edir

“Arsenal” futbolçuları Bakıya gəlirlər... - FOTO

Aerobika gimnastikası üzrə Avropa Çempionatında qadınlar arasında fərdi proqramda finalçılar məlum olub

Mayın 25-30-da bu şəxslər ictimai nəqliyyatdan ödənişsiz istifadə edəcək

Azərbaycanlı müğənni Türkiyədə xəstəxanaya yerləşdirildi - FOTO

Rövnəq Abdullayev nəvələri ilə - FOTO

Avroliqanın finalı zamanı azarkeşlərin daşınması üçün nəqliyyat planı hazırlanıb

Avroliqanın finalı zamanı azerkeşlərin daşınması üçün nəqliyyat planı hazırlanıb

"Çelsi" və "Arsenal" azarkeşləri üçün 40 avtobus ayrılıb

Bakı sakinini öldürüb meyitini zirzəmiyə atdı

Ermənistan Boks Federasiyası: Azərbaycan və UEFA-nın ünvanına tənqidlər ağlasığmazdır

"Atam xəbəri eşidəndə kövrəldi" - Musa Yaqubun oğlu

YAP-ın qərargahında Azərbaycan Xalq Cümhuriyətinə həsr olunmuş “Son iclas” filminin təqdimatı keçirilib - FOTO

Azərbaycan gimnastları: "Hamı məmnundur və nəticədən razıdır"

Gürcüstanda futbol oyunu vaxtı kütləvi dava düşdü

Akademik: "Xalqımızı məhv etmək siyasəti yeridilib"

ABŞ-da barda atışma: yaralılar var

Honkonq gəmisi Tailandda yandı: 50 yaralı

XƏBƏRDARLIQ: yenə dolu düşəcək

Azərbaycan filmlərində yer alan əcnəbi sənətçilər - Müəmmalı dəvətlər - FOTO

"Azərbaycan Mxitaryanın qorxusunu aradan qaldırmaq üçün hər şey edib" - VİDEO

Almaniya klubu millimizin üzvü ilə yeni müqavilə imzaladı

Sarkisyanla Koçaryan gizlincə görüşüblər

Prezident İlham Əliyev Salome Zurabişvilini təbrik edib

Kamal Abdulla və Afaq Məsuda xalq yazıçısı adı verildi

Aerobika gimnastikası üzrə Avropa çempionatında sevinc və heyranlıq - FOTO

Ouen və Toldo Bakıda səhər yeməyində - VİDEO

Bakıda aerobika gimnastikası üzrə 11-ci Avropa çempionatının ikinci günü davam edir - FOTO

Bakıda aerobika gimnastikası üzrə 11-ci Avropa çempionatının ikinci günü davam edir

Bir sıra mədəniyyət xadimləri “Tərəqqi” medalı ilə təltif edildilər

Ramiz Rövşən, Musa Yaqub xalq şairi, İlqar Muradov xalq artisti oldu - SƏRƏNCAM

Bakıda arvadını iplə boğan şəxsin etirafı - “Xəyanətə görə öldürdüm”

Mismar və şruplardan bomba düzəldib, şəhərin mərkəzində partlatdı - 13 yaralı var - FOTO

Çingizin başına "tale quşu" qondu - Almaniyadan elə bir təklif gəldi ki... - VİDEO

Erməni nazir Lavrovla danışdı, təcili yardım çağırmalı oldular

Aerobika gimnastikası üzrə Avropa çempionatında aero-dans proqramında Azərbaycan komandası finala çıxıb

"Güclü ordu, xalqın iradəsi və Prezidentin qətiyyəti torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi üçün əminlik yaradır"

"Dünyada Azərbaycan iqtisadiyyatı sürətlə inkişaf edən, beynəlxalq aləmdə böyük nüfuz sahibi olan ölkələrdəndir"

UEFA "Fənərbağça"nı cəzalandıracaq

Prezident İlham Əliyev indoneziyalı həmkarını təbrik edib

"Liverpul"a məğlubiyyət Valverdenin günahı deyildi, məsuliyyət futbolçulardadır" - Messi

Bakıda aerobika gimnastikası üzrə 11-ci Avropa çempionatının ikinci günü başlayıb - FOTO

Əfqanıstan Azərbaycandan neft məhsullarının idxalının artırılmasında maraqlıdır

"Qarabağ"ın Çempionlar Liqasında bütün potensial rəqibləri müəyyənləşdi

5,1 ballıq zəlzələ Tokionu silkələdi

Pulsuz internetlə bağlı ilk addım atıldı - VİDEO

Heydər Əliyev Mərkəzində "Tarixin şah əsərləri" sərgisi açılacaq

“Belə qadınlardan uzaq olmağa çalışıram” - Saysız-hesabsız evlilik təklifi alan Çingiz Mustafayev - VİDEO -

Cinayətdə şübhəli bilinən 42 nəfər saxlanılıb

Yaşar Nurinin qızından maraqlı ifa - VİDEO

Türkiyədə həbs olunan gəminin dənizçiləri Rusiyaya qayıtdı

Ölülərini dəfn etməyə getdilər, qəbiristanlıqda gördüklərindən ŞOKA DÜŞDÜLƏR - VİDEO - FOTO

Rəqsanəyə nə olub? - "Yaşamaq istəmirəm"

Ronaldunun milyonluq yeni oyuncağı - FOTO

Xarici gimnastlar Azərbaycan dilində danışdılar - VİDEO

Əməkdar artistə sərt sözlər: “Xodunu” al, qışqırma” - VİDEO

Bakıda müştəri kafenin sahibini bıçaqlayıb öldürdü

Azərbaycan möhtəşəm tədbirləri keçirməyi yaxşı bilir - FOTO

Avtomobil ustaları emalatxanada heroinlə tutuldular - FOTO

Hindistanda dəhşətli görüntülər: məktəblilər yanan binadan özlərini atırlar - 19 ölü - VİDEO

Messi 6-cı dəfə "Qızıl buts"u qazandı

Rusiyalı gimnast: "Milli Gimnastika Arenasında hər tərəfdən müsbət enerji yayılır"

Müəllimin şagirdinə qarşı əxlaqsızlığı gizli kameraya düşdü - VİDEO

Zelenskiyə uşaq kitabı hədiyyə edildi - “Yeni başlayanlar üçün siyasət” - VİDEO

Toldo və Ouen Bakıda azarkeşlərlə görüşəcək

PSJ-dən mövsümün son matçında məğlubiyyət - VİDEO - FOTO

"Beşiktaş" mövsümü qələbə ilə başa vurdu - VİDEO - FOTO

UEFA prezidentindən Bakıdakı finala dəstək

"Qalatasaray" son oyunda uduzdu - VİDEO - FOTO

Deputat: ""Amnesty İnternational” kimi qərəzli təşkilatların çirkin kampaniyası növbəti dəfə ifşa olunacaq"

İnsan cəsədindən gübrə hazırlanacaq - FOTO

Kişi 10 il əvvəl oğurlanan pulqabını yiyəsinə qaytardı

Latviyada Avropa Parlamentinə seçkilərdə səsvermə başlayıb

Türkiyədə 4 terrorçu zərərsizləşdirildi

Avtomobilin salonunda 3 yandırılmış meyit tapıldı

Ucarda qəza: Xəsarət alanlar var

Dağıstanda 4,5 bal gücündə zəlzələ olub

“Qəribəlik” ədədinin müəllifi öldü

Meksikada "Mi-17" helikopteri qəzaya uğrayıb

ABŞ İrana təzyiqi artırır – Ərəb ölkələrinə silah satışı dəstəkləndi

“Arsenal” Mxitaryanı satmağa hazırlaşır

Çili mətbuatında Naxçıvan Muxtar Respublikasının 95 illik yubileyinə həsr olunmuş məqalə yayımlanıb

Tramp Yaxın Şərqə qoşun göndəriləcəyini təsdiqləyib

Bali adasında vulkan püskürüb: uçuşlar dayandırılıb

NATO yeni hərbi strategiya hazırlayır

Suriya ordusu Hələbin şimalında dörd terroçu öldürüb

Muğam Mərkəzində “Faraonun yolu” - FOTO

Fərman Kərimzadənin dələduzluq edən oğlu barəsində qərar verildi

Meksikada üç yandırılmış meyit tapılıb

Karate üzrə "Gəncə Kuboku" beynəlxalq turniri keçiriləcək

İstixanada çətənə kolları becərən şəxs saxlanıldı

Türkiyədə 4 terrorçu zərərsizləşdirilib

Milli Gimnastika Arenası gözəldir - britaniyalı məşqçi

"Qafqazda Azərbaycan və erməni məsələsi" kitabının müzakirəsi keçirilib - FOTO

Şenol Günəş "Beşiktaş"dan ayrıldı

AzMİU-da Respublika Günü və Atatürkü anma bayramı münasibətilə tədbir keçirilib - FOTO

Əmək və sosial müdafiə sahəsində Rusiya ilə əməkdaşlıq müzakirə edilib - FOTO

“I2B – İdeyadan Biznesə” layihəsi çərçivəsində Şəkidə startap turu keçirilib - FOTO

Günün qoroskopu: Təfərrüatları öyrənməyə çalışın

Azərbaycanla Rusiya arasında nüvə enerjisindən dinc məqsədlərlə istifadə sahəsində əməkdaşlıq müzakirə edilib

Niderlandda turizm vergisinin məbləği artırıla bilər

Cənub bölgəsi turizm mövsümünə hazırdır - REPORTAJ - VİDEO - FOTO

"SÖZ" layihəsi yeni təqdimatda - FOTO

Botsvana Respublikası fil ovuna icazə verib

Bakıda IDEA İctimai Birliyinin “Şəhər ekologiyası” layihəsi uğurla davam edir - FOTO

"Azərişıq" hava ilə bağlı qabaqlayıcı və zəruri tədbirlər görür

Leysan yağıb, dolu düşüb - Ciddi fəsadlar yaradıb - FOTO

Ramazanın 20-ci gününün duası, imsak və iftar vaxtı

İraqın şimalında türk hərbçisi həlak olub

Müharibələrin səbəbkarı "silah lobbisi"dir?

Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşıb

İsveçrə Şimali Koreya üçün ərzaq yardımına ən çox vəsait ayıran ölkələrdən biridir