AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Kiberməkanda yeni qadağa planı: iranli siyasətçilər sosial şəbəkəyə qadağa qoyur

  16

İranın Milli Kibertəhlükəsizlik Şurası ölkədə sərbəst şəkildə istifadə edilən son sosial media platformasını - "Instagram"-ı qapatmaq niyyətindədir. Bu, İranın "Instagram" istifadəçilərini çətin ki, narahat etsin, çünki onlar bu platformadan virtual fərdi şəbəkələr və ya VPN-lər vasitəsilə yararlanırlar. Asan yayınma üsulu iranlıların hökumət filtrlərindən qaçma və "Twitter", "Facebook" və "YouTube" kimi qadağan edilmiş platformalara çıxma, "WhatsApp" və "Telegram" kimi mesajlaşma proqramlarından istifadəsinə imkan verir.

İranın mühafizəkar məhkəmə sisteminin dəstəklədiyi qadağa qüvvəyə mindikdə, prezident Həsən Ruhaninin nə edəcəyini görmək maraqlı olacaq: onun 2,2 milyondan çox "Instagram" təqibçisi var.

Nazirlər, millət vəkilləri də daxil olmaqla, bir çox yüksək vəzifəli şəxs, "Twitter" və "Telegram"-a qadağaya açıq şəkildə əhəmiyyət vermir. İranın dini lideri Ayətullah Əli Xamnəi ingilisdilli "Twitter"-də 500 mindən çox və farsdilli "Instagram"-da 2,3 milyona izləyiciyə sahibdir. "Burson Cohn & Wolfe" kommunikasiya şirkəti, "Instagram"-daki ən effektiv dünya lideri arasında Donald Trampdan sonra Xamnei və Ruhaninin gəldiyini açıqlayıb.

İslam Respublikasının ən yüksək vəzifəli şəxslərinin istifadəsinə baxmayaraq, "Instagram"-a qadağa qoyma planı göstərir ki, İran rəhbərliyi hələ də sosial media haqqında necə rəy verməli olduğuna qərar verməyib; dünyanın bir çox ölkəsi kimi hüdudsuz girişlə, Çin kimi, məhdud daxilolma arasında orta yol tapmağa çalışır.

Siyasi media və mesajlaşma platformaları ilə bağlı olan İranın "milli interneti" nüvafiq rəsmi plan hazırlamağı nəzərdə tutur. O, hökumət tərəfindən nəzarət altına alınacaq. Çinin "Sina Weibo" və "WeChat" - beynəlxalq platformaları süzgəcdən keçirmə filtri kimi.

İran rəsmilərinin, Çinin etdiyi tək, icazəsiz VPN istifadəsinin qarşısını almaq qabiliyyətinə malik olması məlum deyil. İstifadəçiləri izləmək asan deyil. Bir çox VPN-lər pulsuzdur və kredit kartı ödənişlərinə ehtiyac qalmır.

Hər halda, Pekindan fərqli olaraq, Tehranda nəyə icazə verilməli və verməməli barədə fikir birliyi yoxdur. Ruhani və onun kommunikasiya naziri Məhəmməd Cavad Azəri Cahromi, sosial mediaya daha açıq çıxışı müdafiə edirlər. Xamnəi daha mühafizəkardır, amma Qərb platformalarından özünün istifadə etməsi bu şəbəkələrə ikili münasibəti göstərir.

Bu qeyri-müəyyənlik sosial media ekosisteminin inkişafına təkan verib. İranlı məşhurlar, idmançılar, xəbər təşkilatları - hətta nifrətamiz zəngin uşaqları - informasiya və əyləncənin aparıcı mənbəyi olan Qərb platformalarında böyük izləyici kütləsi toplayıblar. Bir çox İran müəssisələri sadə media və mesajlaşma proqramlarını rəqəmsal marketinq və e-ticarət üçün istifadə edir. Ölkənin aparıcı süd şirkəti olan "Kalleh"in, yaxud "Digikala"nın "Instagram" hesabları "Amazon"dan geri qalmır.

"Instagram"-ı məhdudlaşdırmaq çoxsaylı pərakəndə ticarət, reklamveren və s. üçün biznes modelinin əsas hissəsini texniki cəhətdən kriminallaşdıra bilər. Amma "Telegram"-la olduğu kimi, onlar bu qadağanı da, yəqin ki, adlayacaqlar.

Sadə iranlılar üçün VPN-lərlə birlikdə istifadə edilən bu proqramlar, bir növ, rəqəmsal məkanda ictimai söhbət və mübahisə meydanıdır. Bir çoxları, həmçinin ictimai mediada fəaliyyət göstərən siyasətçilər və vəzifəli şəxslərlə ünsiyyət quraraq, hökumətin uğursuzluqlarını göstərir və cavabdehlik tələb edirlər.

Sosial media kampaniyaları vəzifəlilərin idman stadionlarında qadınların iştirakına icazə verilməsi, müəllimlərin maaşını artırmaq və ekoloji problemlərə diqqət çəkməyə yardımçı olur.

Zaman-zaman sosial media kampaniyaların tanınmış ictimai xadimi yerdən-yerə də vurduğu hallar olur. Məsələn, dekabrın sonunda 1980-ci illərdə İran-İraq müharibəsi zamanı Məsləhət Şurasının katibi və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun komandiri olmuş Möhsün Rzai minlərlə insanın həlak olduğu əməliyyatın ("Kərbəla-4" - tərc.) qəsdən həyata keçirildiyini yazıb. Guya İran tərəfi "hərbi yanıltma" üsuluna əl atıb.

Demokratikmusavat.com strateq.az-a istinadən bildirir ki, bir çox iranlılar bu tviti qəzəblə qarşılayıb: Rzainin tvitinə 4000 (çox qəzəbli) şərh və yalnız 2400 "layk" gəlib. Hətta İİKK-nin elit "Qüds" qüvvələrinin lideri Qasim Süleymani Rzainin iddiasını inkar etməyə məcbur olub.

"Tweet"-inin dərcindən 48 saat sonra Rzai üzr istəmək məcburiyyətində qalıb.

Politoloq Sadiq Zibakəlam Rabitə və Kommunikasiya Nazirliyinin təşkil etdiyi bir tədbirdə çıxış edərək bildirib ki, "Məclis, kəşfiyyat xidməti, prokurorluq və ya digər dövlət təşkilatları deyil, məhz kiberməkan Rzaini sözlərini geri götürməyə vadar edib".

Hərbi komandanın "Twitter"-də geri çəkilməyə məcbur edilməsi İran hökumətinə təhlükə törətmir. 2009-cu ildə "yaşıl inqilab"da etirazçıların "Twitter"-dən istifadəsini unutmamış İran rəhbərliyindəki mühafizəkar qruplarda isə bu, narahatlıq doğurur.

Nazirliyin tədbirində  Zibakəlam sosial media gücünün "qorxulu" olduğunu etiraf edib. "Instagram"-ı qadağan etmə planı da həmin qorxunun məhsuludur.

Amma praktiki baxımdan qadağa rəmzidir, qorxuya qarşı boş bir hərəkətidir. Rusiyanın mesajlaşma proqramı ilə "Telegram"-ın İran təcrübəsi daha nümunəvidir. O, ötən il aprelin 30-dan etibarən qapadılıb. Çünki "cinayət əməlləri üçün təhlükəsiz sığınacaq" halına gəlmişdi (Başqa sözlə, valyuta tacirləri tərəfindən ABŞ dollarının vahiməli alışını gücləndirən söz-söhbətlər yaymaq üçün istifadə edilmiş, İran rialını ucuzlaşdırmışdı).

"Telegram"-a nəzarəti əldə etmək üçün hökumət yerli kanallara çıxışın iplərini əlinə almışdı. Amma "Telegram" müştəriləri qadağanı adlamaq üçün VPN-lərə üz tutdu.

Tehran Universitetində aparılan bir araşdırmaya görə, qadağanın qüvvəyə mindiyi tarixdə gündəlik istifadə 2,4 milyarddan 850 milyona enib. Ancaq iki həftə sonra bu rəqəm 1,6 milyarda qədər yüksəlib. Noyabr ayına qədər hətta mühafizəkar siyasətçilər "Telegram"-ın istifadəsinə qayıdıblar.

Odur ki, Ruhani birdən "Instagram"-dan yoxa çıxarsa, onun 2,2 milyon izləyicisi ümidsizliyə qapılmayacaq: prezident tezliklə şəbəkəyə dönəcək.

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

“Vikipediya”da məşhur bəstəkar Elza İbrahimova haqqında 8 dildə məqalə yaradıldı

Abxaziyada Rusiyaya məxsus ZTR aşdı, ölənlər var

“Atamın qız formasıyam” - Əməkdar artist - VİDEO - FOTO

“Saçım uzun olanda çox sataşırdılar” - Çingiz Mustafayev - VİDEO - FOTO

“O rol məndə iz buraxdı” - Xoşagəlməz vərdişlərə yiyələnən əməkdar artistin ETİRAFLARI - VİDEO - FOTO

“Xalqın tələblərinə qarşı mübarizə aparmaq qanuni deyil” - İran prezidenti

Yaponiya İrandan neft idxalını bərpa edib

AŞPA-nın daimi prezidenti seçilib

Bir cib diktatorunun manifesti və ya Müsibəti-Əli

24 ildir danışmadığı bibisinin efirə çıxması Oksananı utandırdı

Oksananın arıqlığında fotoşop izləri - FOTO

60 ölkənin dövlət başçısı Davos Forumuna toplaşır

Ötən il Gürcüstan Azərbaycana 98 mln. dollar dəyərində siqaret satıb

Elnarənin açıqlaması ətrafında qalmaqal bitmir - "Müğənnilik nə vaxtdan eyib peşə olub?"

Azərbaycanda yeni diaspor saytı fəaliyyətə başladı

"Barselona"da ciddi itki - 2 həftə oynamayacaq

Orxan Məmmədov: "Qadın sahibkarlığının inkişafı üzrə stimullaşdırıcı mexanizmlərin işlənib hazırlanması nəzərdən keçirilir" - FOTO

Türkiyə Zap, Haftanin və Xakurkda terrorçuları vurdu

Balotellinin yeni klubu müəyyənləşdi

"Paşinyan hoqqabazdır" - Respublika Partiyası

"Neftçi"dən növbəti oğurluq: Bu dəfə "Fənərbağça"dan - VİDEO

Qurban Qurbanovdan Pedro açıqlaması

Şəfiqə Axundovanın anadan olmasından 95 il ötür

Gürcüstan və Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 1 mlrd. dolları ötüb

"Barselona"dan növbəti qələbə - VİDEO - FOTO

Nanə Elçinin arxiv görüntülərini yaydı - VİDEO

"Mançester Siti" 3 xalı 3 qolla qazandı - VİDEO - FOTO

Mehriban Xanlarova anası üçün göz yaşı tökdü - VİDEO

14 yaşlı qız 21 yaşlı oğlanla çılpaq halda xarabalıq ərazidə tutuldu - FOTO

Əfqanıstan hökuməti "Taliban" ilə danışıqlar aparmağa hazırdır

Türkiyədə tələbələri aparan avtobusla yük maşını toqquşdu: 20-dən çox yaralı var

Azərbaycanlı hakimlərə danışılmış oyunlarla bağlı seminar keçirildi

Gürcüstanın Azərbaycana borcu azalıb

"10 illik dəyişimim, emo deyiləm" - FOTO

Çində əhalinin sayı açıqlandı: 1,395 milyard nəfər

Ofeliya Aslan Musiqili Teatrda yad ediləcək - FOTO

Sabiq baş nazir metroda - FOTO

"Tottenhem"dən möhtəşəm geridönüş - VİDEO - FOTO

Ukraynada daha bir azərbaycanlı iş adamı itkin düşüb

Moskvada film kimi olay: quldurların əlindən qaçdı, zirehli "Gelandewagen"inə oturub onları güllələdi

Əfqanıstanda xüsusi təyinatlıların bazasında partlayış: 18 nəfər ölüb

Marseloya şok: əsas heyətdə yerini itirib

"Mehman Hüseynov məsələsi, sadəcə, bir bəhanədir, əsl məqsəd Azərbaycanın uğurlarına kölgə salmaqdır"

ABŞ-ın hərbi gəmisi Gürcüstandadır

Aynişan kədərləndi: "Anam 7 il yataqda mübarizə apardı"

4 futbolçu qəzada öldü

Azərbaycan klubu “Şalke” və "Zenit"in sabiq futbolçusunu baxışdan keçirir

"Ey ağzıgöyçəklər, şəhid ailələri üçün özünüz nə etmisiniz?"

Şəhərin mərkəzində QADIN ALVERİ - Razılaşan maşına minib gedir - FOTO

Nazir: "Çexiya şirkətləri Bakı-Tbilisi-Qars ilə yükdaşımalara maraq göstərir"

Səudiyyə Ərəbistanında qadınlar üçün daha bir qadağa aradan qalxır

“Allah necə yaradıbsa, elə də oluram. Sadəcə olaraq, bir az əl gəzdirirəm"

Azərbaycan Premyer Liqası dünya reytinqində 20 pillə gerilədi

Pele tənqid etdi, Neymar susmadı - "Nə istəsən deyə bilərsən"

20 yanvar Qətərdə anıldı

Kapital Bank-ın müştəriləri "13-cü maaş" qazandı

Firanın şəffaf geyimi tənqid edildi - FOTO

Röyanın 20 Yanvar paylaşımına da söz tapdılar, müğənni susdurdu - FOTO

İsrailin Suriyanı bombalama anı - VİDEO

"Formula-1" pilotunun nişanlısı hamilədir - FOTO

İngiltərə klubu əfsanəvi futbolçuya tapşırıldı

Rusiyanın bu şəhərindən Azərbaycan sərhədinədək elektrik qatarları işləyəcək

Millinin boksçusu avtomobil qəzasında ÖLDÜ: 3 yaralı var - VİDEO - FOTO

Halldorsson "Qarabağ"ı İslandiya çempionuna dəyişir

"Yox" cavabı aldığı üçün tanınmış modelin üzünə kislota töküb yandırdı - FOTO

Bu gün AŞPA-nın qış sessiyası işinə başlayır

Meksikada baş vermiş faciədə ölənlərin sayı 85-ə çatıb - YENİLƏNİB - VİDEO

Trampla Kim Çen In arasında görüşün mümkün yeri açıqlanıb

Meksikada baş vermiş faciədə ölənlərin sayı 85-ə çatıb - VİDEO

İsrail ordusu Suriyada İranın silah anbarlarına hücum edir

Ərdoğan və Tramp telefonla nədən danışıblar?

Azərbaycanda Ay tutulmasını izləmək mümkün olub

İtaliya A Seriyası: 20-ci turun oyunları keçirilib

Şənlik iştirakçıları atəşə tutulub, 7 nəfər ölüb

Pompeo İran liderlərinə çağırış edib

İkinci ABŞ-KXDR sammiti Vyetnamda keçiriləcək

Vaşinqtonda yanğın aparıcı telekanalların studiyalarına ziyan vurub

Afinada mitinq zamanı Yunanıstan telekanalının çəkiliş qrupuna hücum olub

Azərbaycanda doğum evlərində yeni standartlar tətbiq ediləcək

Yaponiya Kuril adalarının bir hissəsini almağa razılaşıb

La Liqa: 20-ci turun görüşləri keçirilib

İki azyaşlı bağlı qapı arxasında qalıb

İsveçrədə iki nəfər qar uçqunu nəticəsində həlak olub

Dörd otaqlı ev yanıb

Qadın qaynı tərəfindən döyülüb

5-10 dəqiqəyə uşaqların qəlbini ələ alan Nuranə: "Uşaqların çoxu mənə "bacı", "xala" deyir" - FOTO

Ölkəmizin ən məşhur meşə zolağı sayılan Qəçrəşin füsunkar qış mənzərələri - FOTOREPORTAJ

"Bütün günü baş kəsmə videolarına, neqativ yüklü xəbərlərə baxsanız..." - FOTO

Mənzil idarəçiliyində yeni mərhələnin başlanğıcı

Günün qoroskopu: Maliyyə fonu uğursuzdur

Rəcəbov heç-heçə etdi, Məmmədyarov isə...

Ermənilərlə azərbaycanlılar barışa bilərmi? - Sorğu

Çöpçü uşağın ölümünə səbəb ola bilər – Həkimlər

Oğuzda yol qəzasında ər-arvad yaralandı - Vəziyyətləri ağırdır

Ağstafada yanğın zamanı xəsarət alan qadın ölüb

Çilidə zəlzələdən sonra iki nəfər ürək tutmasından ölüb

"Futbolçulara bir az çətin tapşırıq vermişdik" - Sənan Qurbanov

"Keşlə" "Dinamo"ya uduzdu

"Qəbələ"nin oyununda 4 qol - FOTO

Binəqədidə bağlı qapı arxasında qalan şəxs xilas edilib

Rusiya İdlibə zərbə endirdi, ölən və yaralananlar var

Dayanacaq çaşqınlığı: Sərnişinlər hansı dayanacaqda dayansın?

Avtomobili sığorta olunan şəxsə 3 dəfə cərimə yazıldı

Mingəçevirdə 20 yanvar şəhidlərinin xatirəsi anılıb - FOTO

Ağdamda qadın əməliyyat zamanı ölüb

Putinin köməkçisindən Yaponiyaya sərt mesaj

20 yanvar tarixini yeni Azərbaycan tarixinin başlanğıcı kimi qəbul etmək olar - Gürcüstanlı politoloq

Azərbaycan Ordusunda 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi anılıb

123 minə yaxın insan işıqsız qaldı

Aralıq dənizində zəlzələ

Netanyahudan tarixi qərar: 47 ildən sonra...

Afinada iğtişaşlar: 10 polis yaralandı

Tibetdə zəlzələ olub

Deputat canlı yayımda karbamid yedi - VİDEO

Nazirlər saatlarla nədən danışırlar...

Ermənilər ABŞ prezidentliyinə namizədə qarşı çıxdılar

"Neftçi" yunanıstanlı futbolçu alır

"Qəbələ"nin oyununda 4 qol - YENİLƏNİB

Azərbaycan İrana neft ixracını azaldıb

Parisdə 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi anılıb - FOTO

Ehtiyatlı olun, evdən çıxmayın - Tramp amerikalılara səsləndi

Qanlı Yanvar faciəsi qurbanlarının xatirəsi Məşədi Dadaş məscidində yad edildi - FOTO

Qanlı Yanvar faciəsi qurbanlarının xatirəsi Məşədi Dadaş məscidində yad edilidi - FOTO

Malidə BMT-nin düşərgəsinə hücum: 8 ölü

"Sovet İttifaqının totalitar rejimi dövründə baş verənləri bugünkü demokratik Rusiya ilə eyniləşdirmirik" - Polad Bülbüloğlu - FOTO

Cənub bölgəsində 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi yad edilib - FOTO

Biz rusiyalılar dərdinizə şərik çıxır və bu dəhşətli faciəni xatırlayırıq - Dmitri Savelyev

Qərb bölgəsində 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi anılıb - FOTO

Antalyada şəhidlərimiz anıldı - "Qəbələ"nin oyununda

Renatın komandası yenə uduzdu

"Zirə"nin rəqibləri dəyişdi

"Qəbələ" yenidən hesabda öndə

Nikol Paşinyandan hansı islahatlar gözlənir?

İsrail qırıcıları Dəməşq aerportuna hücum edib

Üç ailənin yaşadığı ev yanıb

Əfqanıstanda qubernatora bombalı hücum olub

UEFA yeni topu təqdim etdi

DİN bu gün Şəhidlər xiyabanında baş vermiş insidentə münasibət bildirib

"Azərbaycan xalqı və hökuməti Sovetlər İttifaqının totalitar rejimi ilə bügünkü demokratik Rusiyanı heç vaxt əlaqələndirməyib"

Prezident Administrasiyası: "Türkiyə Azərbaycanın ağrı-acısını heç vaxt unutmayacaq"

Mbappe nə təkzib etdi, nə də təsdiq

Əşrəf Qani yenə prezident olmaq istəyir

Malidə BMT-nin 8 əsgəri öldürüldü

Daşkənddə dəyəri 1 milyon dollardan çox olan qədim xəzinə tapılıb

İran bu məhsulların idxalını qadağan etdi

ABŞ-da öldürülən azərbaycanlının meyiti vətənə gətirildi

"Roma"da ciddi itki

Əməkdar artist: "Heç üzümüz gülmədi"

"20 Yanvar hadisələri də xalqı Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda hərəkatdan çəkindirə bilmədi"

“Sarı jiletlilər” 10-cu dəfə mitinq keçirdi - 80 min nəfər küçələrə axışdı

Çeçenistanda 123 minə yaxın insan işıqsız qalıb

Britaniyada məhkəmə binası qarşısında maşın partlayıb - VİDEO

Anri futbolçunu söydü

Milli Şura Şəhidlər Xiyabanında qarşıdurma yaratdı - 20 nəfər saxlanıldı

Qvardioladan qəribə qadağa