AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Azərbaycanda qorxulu virusun insanlar arasında yayılma təhlükəsi artıb

  32

Azərbaycanda rekord sayda vəhşi heyvanların insanlara hücum etməsi faktı qeydə alınıb. Respublika Taun Əleyhinə Mübarizə Stansiyasının (RTƏMS) Epidemioloji tədqiqat şöbəsinin müdiri Kamran Əfəndiyevin verdiyi məlumata görə, cari ilin əvvəlindən indiyə qədər ölkədə insanların evsiz itlər və vəhşi heyvanlar tərəfindən dişlənməsi və yaralanması ilə bağlı 21191 fakt qeydə alınıb. Ekspert qeyd edib ki, bu, rekord göstəricidir.

Demokratikmusavat.com Sputnik Azərbaycan-a istinadən bildirir ki, 2018-ci ilin hesabat dövründə təkcə Bakıda heyvanların insanlara hücumu barədə 5,818 fakt qeydə alınıb. Ekspertin sözlərinə görə, zərərçəkənlərin sayının artması son illərdə heyvanların öldürülməsi hallarının azalması ilə bağlıdır.

"Hazırda Azərbaycanda insanlara hücum edən vəhşi heyvanların sayı, onların ümumi sayının cəmi 10%-ni təşkil edir. Bu statistika, əsasən evsiz itlərin hücumu ilə bağlıdır. Nadir hallarda yay aylarında meşə heyvanları istirahət zonalarında insanlara hücum edir" - deyə Əfəndiyev bildirib.

O, qeyd edib ki, heyvanın dişlədiyi insanı quduzluq virusuna yoluxmaqdan qorumaq üçün mütləq və vaxtında peyvənd eləmək lazımdır. Əfəndiyev belə hallarda insanlara dərhal həkimə müraciət etməyi məsləhət görüb.

Yeri gəlmişkən, bu gün Azərbaycanda zərdab çatışmazlığı problemi yoxdur. Bakıda və respublikanın bütün rayonlarında quduzluq əleyhinə peyvəndin edildiyi xüsusi kabinetlər mövcuddur. Eyni zamanda, paytaxtdakı Kliniki Tibbi Mərkəzdə də quduzluğa qarşı kabinet var və o, sutkada 24 saat fəaliyyət göstərir.

Heyvanların hücumuna məruz qalmış insanlar onlarda quduzluğun ilkin əlaməti olan su qorxusu kimi əlamətlər yaranmamış zəruri tibbi yardım üçün həkimə müraciət etməlidirlər. Çünki sözügedən fobiyalar başlayandan sonra, həkimlər o insanlara heç bir yardım göstərə bilmirlər. Adətən bu simptomlar insanlarda heyvan dişlədikdən sonrakı 10-12 gün ərzində yaranmağa başlayır. Bu dövrdə insanı dişləmiş yoluxmuş heyvan ölməlidir.

Qeyd edək ki, quduzluq virusu heyvan və insanlarda spesifik ensefalitə (beyin iltihabına) səbəb olur. Virusun giriş qapısı, dəri üzərindəki selikli qişalarda zədələnmələr, yaralar, sıyrıntılar sayılır. Çox yüksək neyrotropizmə malik virus mərkəzə qaçan sinir lifləri və perinevral boşluqlarla irəliləyərək mərkəzi sinir sisteminə çatmış olur. Virusun limfahemotogen yolla yayılması da ehtimal olunur.

Mərkəzi sinir sisteminə keçmiş quduzluq virusu uzunsov beyin neyronlarından, hippokampda, beyin əsasının düyünlərində və onurğa beynin sol hissəsində fiksasiya olunur. Bu isə, reflektorlu oyanmanın artmasına, sonradan isə ifliclərin inkişafına səbəb olur.

Quduzluq üçün xarakterik olan tənəffüs və udma əzələlərinin qıc olması, azan, dil-udlaq və dilaltı sinirlərinin zədələnməsi ilə əlaqədardır. Sinir sisteminin simpatik şöbəsinin qıcıqlanması ağız suyunun axmasına və tər ifrazının artmasına səbəb olur. Azan sinirin və simpatik sinir sisteminin müxtəlif düyünlərinin zədələnməsi ürək-damar sisteminin pozulmasına gətirib çıxarır.

Daha sonra mərkəzdən qaçan sinir lifləri ilə ağız suyu vəzilərinin sinir uclarına çataraq xəstənin ağız suyuna keçmiş olur. Mikroskopik müayinələr zamanı patoloji anatomik dəyişiklik beyində və onurğa beynində də tapılir.

İnkubasiya dövrü 12 gündən 90 günə qədər, nadir hallarda isə bir ilə qədər və daha çox davam edəir. Bu inkubasiya müddətinin dəyişkənliyi müxtəlif amillərdən, dişlənən şəxsin yaşından (uşaqlarda inkubasiya dövrü qısa olur), virusun reaktivliyindən, mərkəzi sinir sistemini zəiflədən şəraitin olmasından, dişlənmiş nahiyyənin mövqeyindən (baş-boyun nahiyyələrindən dişləmələrdə inkubasiya dövrü qısa olur), yaranın ölçü və dərinliyindən, orqanizmə düşən virusun miqdarından asılıdır. Xəstəliyin gedişini 3 dövrə bölürlər: xəbərdarlıq dövrü, oyanma dövrü və iflic dövrü.

2-3 gün davam edən xəbərdarlıq dövründə ümumi kefsizlik və başağrılarla yanaşı, dispeptik təzahürlər müşahidə edilir, temperatur subfebril olur. Dişlənmiş yara iltihablaşaraq, şişir, qızarır və sızıldayan ağrılar meydana çıxır. Psixikanın ilk pozğunluq əlamətləri: qorxu, dəhşət, həyəcan özünü biruzə verir. Xəstə qidadan imtina edir, yuxusu pozulur. Sonradan bu əlamətlərə udmanın çətinləşməsi, "döş sıxıntısı" kimi hallar da əlavə olunur.

Oyanma dövründə reflektor oyanmanın yüksəlməsi və xəstəlik tutmalarının inkişafı ilə xarakterizə olunur. Quduzluq üçün hidrofobiya - "sudan qorxma" tutmaları patoqnomonikdir. Xəstədə su içərkən, daha sonra suyu görərkən, onun şırıltısını da eşitdikdə, hədda adı belə, çəkildikdə tutmalar baş verir.

Paroksizmlərə havanın hərəkəti (aerofobiya), parlaq işıq (fotofobiya) və ya gurultu (akustikafobiya) səbəb ola bilər. Tutma həyacan, qorxu və narahatlıqla başlayır, sonradan ona hərəki oyanma qoşulur. Bu zaman bədən qəflətən diksinir, udlaq və qırtlaq əzələlərində ağrılı spazmalar baş verir, nəfəsalma çətinləşir.

Bu zaman xəstənin görünüşü çox xarakterik olur: o, qışqıraraq başını və bədənini geriyə əyir, titrəyən əllərini irəliyə atır, su olan qabı itələyir, xəstənin boynu dartılır, əziyyətli qıcolmalar üzün vəziyyətini dəyişir, o, göyərir və dəhşət ifadə edir. Göz bəbəkləri genəlir, nəzərlər bir nöqtəyə yönəlir. İnspirator təngnəfəslik əmələ gəlir, bu zaman xəstə fışıltılı nəfəs alır, yardım istəyir, bəzən qusma halları da müşahidə olunur. Tutmaların qızğın çağında tənəffüsün və ürək fəaliyyətinin dayanması belə, mümkündür.

Xəstələr aqressiv olurlar, özlərini və ətrafdakıları cırmaqlayır, dişləyirlar, tüpürürlər, ümidsiz qəzəblə vurnuxur, geyimlərini cırırlar. Xəstələrin bu cür rəftarlarına uyğun olaraq xəstəliyi "quduzluq" adlandırıblar.

Oyanma dövrünün qızğın çağında görmə və eşitmə hallüsinasiyaları da inkişaf edir. 1-2 gün sonra dəhşətli ağız suyu axmağa başlayır (sialoreya). Onlar ağız suyunu da uda bilmirlər. Orqanizmin susuzlaşması, maddələr mübadiləsinin pozulması nəticəsində bədən kütləsi hədsiz azalmış olur. Həyəcanlanma 2-3 gün, nadir hallarda 6 günə qədər davam edir. Əgər tutmalar nəticəsində ürək və tənəffüsün dayanmasından ölüm baş verməzsə, xəstəlik üçüncü dövrə keçir.

İflic dövrü psixi sakitləşmə ilə xarakterizə olunur. Qorxu, həyəcanlı-qüssəli əhval-ruhiyyə aradan qalxır. Hidrofobiya, psixi oyanma tutmaları kəsilir, içmək, qida qəbul etmək imkanı sağalma ümidini artırır. Lakin bununla yanaşı, süstlük, apatiya, salivasiya artır, ətrafların və kəllə sinirlərinin lokallaşmasına görə müxtəlif lokalizasiyalı ifliclər, bulbar pozğunluqlar, çanaq orqanlarının funksiya pozğunluqları meydana çıxır, bədən temperaturu 42 °C-dək yüksəlir.

Artan taxikardiya və hipotoniya xarakterikdir. Bu dövr 18-20 saat davam edir, beləliklə xəstə adətən ürək və tənəffüs mərkəzinin iflicindən ölür. Xəstəliyin ümumi davamı 3-7 gün, nadir hallarda 2 həftə və daha çox çəkir.

Quduzluğun spesifik müalicəsi var. Xəstənin iztirablarını azaltmağa yönəldilmiş simptomatik müalicə aparılır. Quduzluğa tutulmuş xəstənin sakitliyə və xarici mühit qıcıqlarından: səs-küydən, parlaq işıqdan, havanın kəskin dəyişməsindən qorunmağa müəyyən ehtiyacı olur. Onu sakit, bir qədər qaranlıqlaşdırılmış isti palatada yerləşdirirlər. Palatada fərdi post təyin edilir.

Mərkəzi sinir sisteminin ifrat qıcıqlanmasının qarşısını almaq üçün yuxugətirici, qıcolma əleyhinə və ağrıkəsən dərmanlardan istifadə olunur. Tez baş verən bədənin susuzlaşmasına qarşı intensiv infuzion terapiyadan istifadə edilir. Bura su-duz-elektrolit balansı təmin etməklə yanaşı, parenteral qidalanma məhlulları daxildir. İflic dövründə tənəffüs və ürək-damar sisteminə stimullaşdırıcı vasitələr təyin edilir. Xüsusilə tənəffüs pozğunluğu zamanı xəstə süni tənəffüs rejiminə keçirilir.

Quduzluğun profilaktikası infeksiya mənbəyi ilə mübarizədən və insanın xəstəliyinin qarşısını almaqdan ibarətdir. Heyvanlar arasında quduzluğun ləğv edilməsi daha radikal tədbir sayılır. Bu məqsədlə sanitariya-baytarlıq tədbirlər kompleksi - itlərin saxlanılma rejiminin gözlənilməsi, şübhəli küçə it və pişiklərinin məhv edilməsi, ev və xidməti itlərin profilaktik vaksinasiyadan keçirilməsi, heyvanlara quduzluğun vaxtında laboratoriya diaqnostikasının qoyulması və sanitariya-baytarlıq təbliğatının aparılması vacibdir.

İnsanlarda quduzluğun qarşısı antirabik vaksinlərin köməyi ilə alınır. Quduz olan və ya şübhəli heyvan dişlədikdə virusun infeksiyalaşdırıcı dozasını azaltmaq məqsədi ilə yara birincili işlənilməlidir (dişlənən yerin sabunlu su ilə yuyulması və dezinfeksiyaedici məhlullarla təmizlənməsi). Bu, inkubasiya dövrünü uzatmağa və vaksinasiyanın müvəffəqiyyətini artırmağa səbəb olur.

Yaranın çərtilməsi və ya ona tikiş qoyulması məsləhət görülmür. Çünki bu, əlavə olaraq sinir zədələnmələrinə və inkubasiya dövrünün qısalmasına səbəb ola bilər. Dişlənmiş şəxsə ilkin yardım göstərildikdən dərhal sonra quduzluğa qarşı vaksinasiya icra edilməlidir.

Xatırladaq ki, bu günlərdə Astara rayonunda canavar Şuvi, Səkəşam və Zəngüləş kəndlərinin sakinlərinə də hücum edib. Şuvi kəndinin 7, digər kəndlərin isə bir neçə sakinini canavarlar yaralayıb. Zərərçəkənlər arasında 3 məktəbli də var. Canavarın növbəti qurbanı, 1978-ci il təvəllüdlü Zəngüləş kənd sakini Tofiq Əsgərov ona hücum edən canavarı öldürməyə nail olub. Lənkəranda isə çaqqallar kənd camaatına hücum edərək xeyli insanı yaralayıb. Canavar və çaqqalların hücumuna məruz qalmış bütün zərərçəkənlərə quduzluğa qarşı zərdab vurulub.

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

Rakitiç üçün 4 klub mübarizə aparacaq

Güneldən sevgi dolu paylaşım: “Saçlarındakı təri sevin...”

Türkiyə AB-də ən böyük dəstəkçisini itirə bilər - Britaniya

11 ildir axtarılan “vor zakon”un köməkçisi tutuldu

Avropadakı böyük Qarabağ mitinqi başlayıb - YENİLƏNİB - FOTO

Trampdan Suriya ilə bağlı vacib qərar

Malidə silahlı hücum: BMT-nin 3 sülhməramlısı öldü

Afət Fərmanqızına daha bir bahalı HƏDİYYƏ - VİDEO

Zülfiyyə Xanbabayeva: "Susan tərəfdə o, sevən tərəfdə mən..."

Hakimiyyət, əjdahalar və səssiz kino barədə: Park Cinema-da dolğun həftə - FOTO

Hüseyn Dəryanın keçmiş xanımı gündəmi alt-üst etdi: 16 yaşlı Sona ailəmi dağıtdı... - VİDEO

“İnter”dən Mauro İkardiyə böyük jest - İllik 6,5 milyon avro...

Paytaxtda silahlı şəxs saxlanıldı - FOTO

Türkiyənin səfiri: "Xocalıdakı qanlı faciə heç zaman unudulmayacaq"

Xoşqədəm Hidayətqızı məhkəməni uddu - Nazilə Səfərli üzr istəyib, təzminat ödəyəcək

Borclu şəxs qismində axtarışda olan 9 nəfər saxlanıldı

Türkiyə Dardanel boğazını yenə bağladı, bu dəfə başqa SƏBƏB

Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva məktəbli Zəhra Salmanlıya hədiyyə göndərdi - FOTO

“Heç nə, aparıb satdım” - Kirayədə qaldığı evi soydu - VİDEO - FOTO

"Türkiyənin S-400 almasından narahatıq" - Şanahan

Gürcü Arzusu dağılır: İvanişvili deputatları partiyadan çıxarır

Qadınları Türkiyədə və Dubayda cinsi istismara məruz qoyan Züleyxa HAKİM QARŞISINDA

GAZAPİZM Bakıya gələ bilmədiyi üçün konsert təxirə salındı

Tramp Heylinin yerinə onu təyin edir

Qəbələdə qolsuz heç-heçə

İş adamı bir günə 4,3 milyard dollar itirdi

“Qərara gəldik ki, marketə girək” - Borc-xərclərinə “çarə” tapan oğrular - VİDEO - FOTO

Avropadakı böyük Qarabağ mitinqinə lap az qaldı - Yüzlərlə azərbaycanlı Brüsselə axışır

Ərdoğan-Tramp razılaşması nə vəd edir? - ŞƏRH

Gülü Hüseynova Rəmişin səhhətindən danışıb, ağladı - MÜSAHİBƏ

Gülü Hüseynova Rəmişin səhətindən danışıb, ağladı - MÜSAHİBƏ

Prezident İlham Əliyev banqladeşli həmkarına başsağlığı verib

Əməkdar artist 50 ildir görmədiyi dayısını tapdı - VİDEO

UEFA Simeoneyə cəza verəcək?

Azərbaycan çempionatında fantastik hesab - Bir oyunda 42 qol

Kökəlib 60 kq olan Röya: "Bu ölkədə bir dənə gombul bizik?” - FOTO

Əmanətlərin tam sığortalanması haqqında qanuna dəyişikliklər olunub

Ata futbola baxan vaxt ağlayan qızını öldürdü - FOTO

Messi diqqət mərkəzində - 200 min avro bağışladı

Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi ilə bağlı qanuna dəyişiklik edilib

Prezident İlham Əliyev Estoniya Prezidentini təbrik edib

Vüqar Nadirov klubunu dəyişdi

Vüqar Nadirov klubunu dəyişdi ar

Elza iştirakçını tənqid etdi: Cücə kimi dayanıb taksi gözləyir...

Arvadına xəyanət edən futbolçunun yazışmaları yayıldı - FOTO

“Liverpul”da yanvar ayının ən yaxşısı o oldu

9 yaşlı qız dondurmadan öldü - FOTO

Doğum tarixini gizlədən Brilyant Dadaşovanın yaşı bilindi

Zəhra Salmanlı: "Azərbaycan bayrağının Ermənistan bayrağı altından asılmasına etiraz etdim"

Xocalı soyqırımından bəhs edən film dünya TV-lərində - VİDEO

PSJ-nin ulduzu "Barselona"ya transfer olunmaq üçün anasını qovdu

Qurban Qurbanovun oğlu dubl etdi - VİDEO

Canlı yayımda Nazpərinin halı pisləşdi - VİDEO

Bakıya gələn türk aktyor Röyanın adını eşidib çaşbaş qaldı - FOTO

Həbib öz ətrini buraxdı - FOTO

"Barselona" və "Real"ın Reşford savaşı

Tanınmış aktyor özünü asdı - FOTO

"Milan" 3 xalı 3 qolla qazandı - VİDEO - FOTO

Azərbaycanın üç cüdoçusu "Böyük Dəbilqə"də mübarizəyə başlayır

"Qəbələ" "Keşlə"yə, "Sabah" "Qarabağ"a qarşı

İstanbulda zəncirvari qəza: ölən və yaralananlar var - FОТО

İranda Azərbaycan dilində qəzet nəşr olunacaq

Türkiyəli məşhurlar Bakıya gəldi - FOTO

Əhali bir ayda rabitə xidmətlərinə nə qədər pul xərcləyib?

Həbib kumirini döyüşə çağırdı - Seçim sənindir...

"Mançester Siti"də yeni müqavilə - FOTO

Sudan prezidenti yeni baş nazir təyin etdi

Bu ölkədə keyfiyyətsiz alkoqoldan ölənlərin sayı 50-ə çayıb

Məşhur müğənni həbs olundu

Benites "Lester"in baş məşqçisi ola bilər

ABŞ və Çin valyuta tənzimlənməsi sahəsində son razılaşmaya gəliblər

Gürcü futbolçu Azərbaycan yığmasının üzvünün müalicəsini maliyyələşdirib - FOTO

Turistlər polisdən razılıq edirlər - FOTO

UEFA "Arsenal"ın futbolçusunu 3 oyunluq cəzalandırıb

Bu ilin ilk ixrac missiyası Çinə təşkil olunacaq

Ucarda Mercedes yoldan çıxaraq aşıb

Tovuzda raket qalıqları aşkarlanıb - FOTO

Şəmkirçay sutəmizləyici qurğusunda işlər son mərhələdədir - FOTO

Azərbaycanda yaşayış binalarının istismarına icazənin sadələşdirilməsi haqqında fərman nə qədər mənzili əhatə edəcək?

Tramp Kraft Kellinin namizədliyini ABŞ-ın BMT-də daimi nümayəndəsi vəzifəsinə irəli sürüb

Hindistanda spirtli içkidən ölənlərin sayı 50 nəfərə çatıb

Teleaparıcının vəzifəyə təyin olunması xəbəri yalan çıxdı

Sudanda bir illik fövqəladə vəziyyət elan edildi

Gədəbəydə yaşayış evindən əl qumbarası və partladıcı tapıldı - FOTO

Superliqada 23-cü tur başladı - "Trabzonspor"dan qələbə

"Milan"dan böyükhesablı qələbə

Amit Quluzadə Bosniya və Herseqovina klubunda

Günün qoroskopu: Yaxın ətrafınızdakı insanlar dərk etməlidir ki...

UEFA Bakıda 3 yarışın ev sahiblərini açıqlayacaq

Azərbaycan futbolunda nadir olay

Nazir canlı efirdə 36 vətəndaş müraciətini cavablandırıb

Avropa Liqası: "Arsenal"ın 3 futbolçusu həftənin rəmzi komandasına düşüb

İsveçin ən böyük aeroportunun bəzi əməkdaşlarının mütəşəkkil cinayətkar qruplaşmalarla əlaqələri üzə çıxıb

"Bəxt üzüyü"nün Sarası "üzük və pul oğurladı" - MÜSAHİBƏ

2021-ci ildə ÇL-in finalını keçirməyə namizəd şəhərlərin adı açıqlanıb

İki dost bir-birini bıçaqladı

Üç mindən artıq turist fironun "günəşli təbəssümünü" izləyib

IAEA İranın nüvə sazişinə əməl etdiyini təsdiqləyib

Ağdamda zenit top mərmisi tapılıb - FOTO

"Sosial şəbəkələr boşanmalara səbəb olur"

İnnovasiyalar Agentliyinin Nizamnaməsi təsdiq edilib

Əməkdar artist Cennifer Lopesin ayaqqabılarından aldı - 3300 MANATA - FOTO

Prezident İlham Əliyev Qızılağac Milli Parkı haqqında Əsasnaməni təsdiqləyib

Nazarbayev milli valyutanın dizaynını dəyişir - Rus dili ləğv edilir

Brüsseldə keçiriləcək Ümumavropa Qarabağ mitinqi canlı yayımlanacaq

Belə də olur. Ərini dəfn etməyə pulu olmayan qadın görün nə etdi... - FOTO

MTRŞ sədri: "Özəl telekanallarda yayımlanan bayağı seriallar bizi çox narahat edir"

Ermənilər ayağa qalxdı: Sərkisyan bundan daha yaxşı idi

Prezident İlham Əliyev Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanı təsdiq edib

Dənizkənarı Milli Parkı haqqında Əsasnamə təsdiq edilib

Bu hadisə eşidənləri dəhşətə gətirir: Sevgilisinin gözü qarşısında 14 yaşlı qızını zorladı - FOTO

Əsgərlər helikopterdən qayığa endi: Mafiyaya qarşı film kimi əməliyyat - VİDEO

Nigeriyada içi pulla dolu təyyarə havaya qalxa bilmədi - VİDEO

İŞİD-in maliyyə şəbəkəsi çökdürüldü - Kəşfiyyatdan gözlənilməz həmlə

Moldova prezidentinin korteji qəzaya düşdü

“Hazırlaşın, cəhənnəmdən sanksiyalar gəlir...” - Senator Lindsi Qrem

Ərzaq niyə bahalaşır?

İnna Bakıya gəlir

Lavrov İrəvanı hədələdi - Nikol “şou-cavab” hazırlayır

Azərbaycan və Türkiyə XİN-ləri arasında siyasi məsləhətləşmələr

Damlaya aid olduğu iddia edilən videodan Nigar Camal da danışdı: Oğlu var...

Rusiyada bazar təxliyə olundu - Bomba xəbərdarlığı

Ermənistan yeni geosiyasi turbulentlikdə: boş vədlər və sözçülüyün "real töhfələri"

“Vanda "İnter"i bezdirib”- Keçmiş həyat yoldaşı

Qubada “zek”dən həmyerlisinə dəhşətli əməl - TƏFƏRRÜAT

Murad Hüseynov: "Heksameron" əsərinin Bakıda ifası böyük musiqi bayramıdır" - VİDEO