AZ Ru En
Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz

Türkiyədə nazir olan, övladına Atatürkün adını qoyan, ömürlük həbs cəzasına məhkum edilən azərbaycanlı yazıçı - Maraqlı faktlar

  787

6 avqust azərbaycanlı yazıçı, publisist, Türkiyənin dövlət və siyasi xadimi Səməd Ağaoğlunun anım günü idi. Demokratikmusavat.com Kulis.az-a istinadən bu münasibətlə yazıçının həyatı ilə bağlı maraqlı faktları təqdim edir.

Səməd Ağaoğlu 1909-cu ildə Azərbaycandan Türkiyəyə köçən tanınmış maarifçi, jurnalist Əhməd bəy Ağaoğlunun dördünücü övladı olaraq dünyaya gəlib.

***
Anası azərbaycanlı Sitarə xanımın onun yetişməsində və ədəbi şəxsiyyətinin formalaşmasında böyük rolu olub.

Gallery

İlk və orta təhsilini Bəyazid Fevziyyə Liseyində tamamladıqdan sonra 1929-cu ildə Ankara Liseyində məzun olub.

***
Səməd Ağaoğlu 1931-ci ildə təhsilini davam etdirmək üçün Strasburqa yola düşüb. Burada 16 ay oxusa da təhsilini başa vura bilmir. Atası Əhməd bəyin işləri tərs getdiyi üçün Türkiyəyə qayıtmağa məcbur olur.

***

1932-ci ildə Strasburqda tanış olduğu Nəriman xanım ilə ailə həyatı qurur. Onların bu evlilikdən Tektaş, Mustafa Kamal və Fatma Sitarə adlı üç uşaqları dünyaya gəlir.

***

Səməd Ağaoğlunun və ailəsinin rahatlığı qardaşı Bəşirin ölümü, Aksarayda yaşadıqları evlərinin yanması ilə pozulur. Yanğından sonra yerləşdikləri evdə isə atası Əhməd bəyin "asayişi pozmaq və ermənilərə hücum etmək" bəhanəsi ilə həbs olunub sürgün edilməsilə sarsıntı keçirir.

***
1950-1954-1957- ci illərdə Manisadan 3 dəfə millət vəkili seçilib. Hökümət dairələrində bir sıra mühüm dövlət işlərində çalışır, nazir vəzifəsinə yüksəlir.

Gallery

1960-cı ildə hərbi çevriliş zamanı həbs olunaraq ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib. 1964-cü ildə Yassıada məhkumları üçün çıxan əfv fərmanından yararlanaraq azad olub.

***

İmralı və Kayseri cəzaçəkmə müəssisələrində dustaq olan Səməd Ağaoğlunun ən dəhşətli həbsxana günləri 1964-cü ildə köçürüldüyü siyasi dustaqların mühakimə olunduğu Yassıadada başlayıb.

***

O, Yassıadada uzunluğu iki, eni iki metr yarım olan dar bir hücrədə məhkəməsi başlayan günə qədər, düz iki ay hava almağa çıxarılmadan yaşayıb.

***

Həbsxanada ona verilən mənəvi və fiziki işgəncələrdən bəhs edən Səməd Ağaoğlu yazırdı:
"Məsələn günlərin bir günü dəhlizlərin Heybəliyə baxan pəncərələrini, çölü görməyək deyə, tünd sarı rəngə boyayırdılar. Başqa bir gün qapılarımıza çəngəl taxırdılar. Bəzən "hazırlaşın, hava almağa çıxacaqsınız" deyə bizi aldadırdılar.

***

Həbsxanada yaşadığı mənəvi və fiziki işgəncələr onun əsəblərini o dərəcədə pozur ki, elə həbsxana hücrəsində "Hücrədəki adam" adalı hekayəsini yazır.

***

Mendereslə çox yaxın olmalarına baxmayaraq uzun illər Menderes onu hökumətə yaxın buraxmayıb. Bu məsələ onu və yaxın dostlarını illərlə düşündürüb. Yaxın dostlarından biri Menderesdən bunun səbəbini soruşanda Menderes gülərək belə cavab verib "Bir az tərbiyələnsin".

Gallery

Menderes Səmədin xasiyyətini çox yaxşı bilirdi. Bilirdi ki, o hər mövqedə olmaq istəyəcək və heç bir məsələdə öz maraqlarından kənar qala bilməyəcək. Səməd hökumətin daxilinə girərsə, idarədə Mendereslə ortaq olmağın çarəsini axtaracaqdı. Menderes isə buna meydan verməməli idi. Ona görə də, arada bir az məsafə saxlayaraq, onu partiya içərisində əzdikdən sonra yanına gətirəcəkdi.

***

Özünün 1960-cı ildə həbs olunmasına və üç nəfərin edam olunmasında İsmət İnönünü günahkar bilib və ömür boyu ona kin bəsləyib.

***
Ədəbi fəaliyyətinə Gənc Türk Ədəbiyyatı Birliyi və "Hep Gençlik" dərgisi ilə başlayıb.

***
İlk hekayəsini lisey illərində yazan Səməd Ağaoğlu o vaxt hekayəsini yayımlaması üçün çox canfəşanlıq edib. Beləki o, Ankarada Faruk Nafizin nəşr etdirdiyi "Həyat Məcmuəsi"nin yerləşdiyi binaya gələrək içərisində hekayəsi olan zərfi Faruk Nafizin masasının üstünə qoyub. Aylarla hekayəsinin dərgidə çap olunmasını gözləyən Səmədin xəyalı gerçəkləşməyib. Onun hekayəsini dərgidə çap etmirlər. Bu əhvalat ona bərk təsir edir və illər sonra universitetin üçüncü kurs tələbəsi olarkən üç yaxın dostu ilə brilikdə Gənc Türk Ədəbiyyat Birliyini yaradıb Birliyin başına keçir.

***
Dərginin ilk sayında Səməd Ağaoğlunun "Solnes Lö konstruktor" adlı ədəbiyyat dünyasını tənqit etdiyi bir məqaləsi çıxır. Səməd sevincək həmin məqaləni Əhməd bəyə göstərir. Əhməd bəyin yazını oxuyub oğluna: "Oğlum, vaxtsız banlayan xoruzu kəsərlər" deyib.

***
Ədəbiyyatçılar onun hekayələrində Dostoyevskinin təsiri olduğunu söyləyirlər. O isə bu fikrə belə cavab verirdi:
"15 yaşımdan bəri Dostayevski oxuyuram. Təsiri altında qalmağım təbiidir. Amma mənim hekayələrimdə insan daima təbii halındadır.

***

"Atamdan xatirələr", "Atamın dostları", "Dostum Menderes", "Mərmərədə bir ada", "Aşina üzlər", "Siyasi günlük", "Sovet Rusiya imperatorluğu" kimi əsərlər yazıb. Həmçinin "Zürriyyət", "Böyük ailə", "Qatırın ölümü", "Müəllim Qafur" kimi hekayələr kitabını, "Həyat bir macəra - uşaqlıq və gənclik xatirələri" adlı memuarını nəşr etdirib.

Gallery

Səməd Ağaoğlu 1982-ci infarkt keçirərək vəfat edib.

Gallery

Demokratikmusavat.com

Xəbər Lenti

13 uşağı olan şou ulduzu intihar etdi - FOTO

Avstriyada tədris başlayandan 3600 şəxs koronavirusa yoluxma şübhəsi ilə müntəzəm dərs prosesindən kənarlaşdırılıb

Nofəl Süleymanov Bəturə Hüseynovayla sevgili olub? - İki ildir ki... - AÇIQLAMA

Tanınmış rejissor vəfat edib

Braziliya telekanalında Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü və onun acı nəticələri barədə bəhs edilib - FOTO

Şəmkirdə güclü partlayış

Günün qoroskopu: şəxsi münasibətlərdə yenidənqurma mümkündür.

"Neftçi" "Qarabağ"a, "Sabah" "Zirə"yə qalib gəldi - YENİLƏNİB

"Qarabağ" - "Neftçi" oyununda 3-cü qol - YENİLƏNİR

Sentyabrın 21-i üçün teledərslərin cədvəli açıqlanıb - FOTO

Ali məktəblərə ixtisas seçiminin vaxtı uzadılıb

BMT-nin İrana qarşı sanksiyalarına yenidən baxılacaq?

"Zirə" "Sabah"a qarşı - YENİLƏNİR

Sumqayıtda dayı bacısı oğlunu bıçaqladı

"Real Madrid"in yeni "11" nömrəsi bilindi

Son 2 ayda Rusiyada COVID-19-a ən yüksək yoluxma halı

Britaniya kraliçası prodüserin medalını geri aldı

"Portu"dan "Mançester Yunayted"ə

"Çelsi"də 4 ciddi itki

Məşhur virusoloq koronavirusla bağlı iddialara cavab verdi

"Der Spiegel": Yer kürəsini gözləyən fəlakət artıq uzaqda deyil - FOTO

"Aston Villa"da yeni hücumçu

Sabirabadda yeznə ov zamanı qaynını güllələdi

Azərbaycan Avropanın yeni və alternativ enerji mənbəyidir

Alper Potukun yeni klubu müəyyənləşdi

Vidal İtaliya nəhənginə keçir

"Barcelona" mövsümə titulla start verdi

Sabahın hava proqnozu

"Ulu öndər “Əsrin müqaviləsi”ni reallaşdırmaqla gələcək nailiyyətlərimizin təməlini qoydu"

Gülbahar Şükürlü əməliyyat olundu

Türkan icra nümayəndəsinin oğlu öz bacısını öldürdü - Bakıda dəhşətli ailə faciəsi - FOTO

"Son 26 ildə “Əsrin müqaviləsi”nin Azərbaycana qazandırdığı uğurlar bugünkü reallıqlarımızdır"

Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 31 milyonu ötdü

Ermənistan yeni müharibəyə hazırlaşır - Nəticəsi nə olacaq? - Rəylər

Prezident İlham Əliyevin rəsmi "Facebook" səhifəsində Neftçilər günü ilə bağlı paylaşım edilib - FOTO

Tramp: “Elə fərman imzalayaram ki, Bayden prezident ola bilməz”

Özbəkistanın Baş nazirinin müavini koronavirusdan öldü

İranda koronavirusdan daha 183 nəfər öldü

"Erməni vandalizmi bəşər sivilizasiyasına qarşı ciddi təhlükədir"

"Erməni vandalizmi bəşər sivilizasiyasına qarşı ciddi təhlükədr"

Yunanıstan "Yanoş" ilə mübarizə aparır

Bakıda pulları sağa-sola səpən yeniyetmə, onu “ovlayıb” 35 min dollar alan quldurlar... - Atasının seyfindən, yoxsa bankdan?

146 yeni yoluxma, 154 nəfər sağaldı

Rusiyada daha 6148 nəfər koronavirusa yoluxdu

Türkiyə millisinin futbolçusu "Lester"ə keçdi

Tehran ABŞ-ın bəyanatını "qiyam" adlandırdı

"Qalatasaray"ın yetirməsi "Neftçi"yə keçdi

Azərbaycanlı rejissor Beynəlxalq Turizm Filmlər Festivalının qalibi olub - FOTO

"Fənərbağça"da yeni transfer

"Ermənistanın indiki rəhbərliyi məsuliyyət dərk etmir"

Oğlan övladı dünyaya gətirə bilmədiyi üçün boşanmağa məcbur edilən, tənha ölən şahzadə

İnsanları geyiminə görə qarşılayanlar... - Zirvəyə ya birlikdə çıxacağıq, ya da...

"Yuventus"da ağır itki

İnsanları yandırıb külünü ailələrinə göndərən general - Hitleri qorxuya salan "Praqa qəssabı" kimdir? - FOTO

Koronavirusa ən yüksək yoluxma halının qeydə alındığı daha bir ölkə Slovakiyadır

Vaxtilə ekoloji fəalkət zonası olan ərazilərin indiki halı - FOTO

Qalmaqallı qərar bu gündən qüvvəyə minir

Narazılıqla qarşılanan qərar bu gündən qüvvəyə minir

"Yeni işğal planları quran Ermənistan öz çirkin planlarından əl çəkməsə, nəticələr daha ağır olacaq"

Ermənistanda 277 yeni yoluxma

Ukraynada koronavirusdan daha 41 nəfər öldü

"Liverpul"da yeni transfer

""Əsrin müqaviləsi" Azərbaycanın hərtərəfli və sürətli inkişafı üçün zəmin yaratdı"

Qurbanlarına işgəncə verdikdən sonra başlarını kəsiblər - Qatil cütlüyün qorxunc cinayətləri - FOTO

Gürcüstanda yoluxma artır

“Qarabağ” “Neftçi”yə qarşı

Vətəndaşları narazı salan "xırda məmurlar" - Get filan vaxt gələrsən...

"Metro yenidən bağlana bilər, əgər..." - VİDEO

Britaniyada bir gündə koronavirusa 4 422 yeni yoluxma, 27 ölüm

Estoniya prezidenti küçələrdə siqaret kötükləri topladı

2100-cü ildə dünya əhalisinin sayı nə qədər olacaq? - ARAŞDIRMA - FOTO

Britaniyada bıçaqla insanlara hücum çəkdilər, 4 yaralı var

Trampı təhlükəli maddə ilə zəhərləmək istədilər

Qaret Beyl “Tottenhem”də!

Əfqanıstanda partlayış: ölən və yaralananlar var

Fransada rekord sayda yeni yoluxma qeydə alındı

ÜST: COVİD-19-la bağlı 8 peyvənd klinik sınaqların sonuncu mərhələsindədir

Tovuzun kəndləri yenə atəşə tutuldu - Cəbhədə son vəziyyət

Moskvada koronavirusdan daha 13 nəfər öldü

Braziliyada koronavirusdan ölənlərin sayı 136 min nəfəri ötdü

Qazaxıstanda koronavirusa yoluxanların sayı 110 minə yaxınlaşır

İtaliyada parlamentarilərin sayına dair referendum keçiriləcək

Tramp ABŞ-ın "Oracle" şirkətinə "TikTok"u almağa razılıq verdi

Londonda yeni karantin və peyvəndləməyə qarşı etiraz: 32 nəfər saxlanıldı

Tramp: "ABŞ-Kanada sərhədi yaxın zamanda açılacaq"

Moskvanın hava limanlarında 33 aviareys ləğv edildi və ya təxirə salındı

Avtobusun çaya düşdü: 14 nəfər öldü

Özbəkistanda koronavirusa yoluxanların sayı 50 min nəfəri ötdü

Azərbaycanda avtomobil benzinin istehsalı artıb